طی چند ماه گذشته با بالاگرفتن اختلاف در مجلس نمایندگان عراق و تشدید اختلاف بین جریان صدر با چارچوب هماهنگی به رهبري نوري المالكي، نمایندگان حامی مقتدی صدر از سمت خود کناره گیری کردند و هواداران صدر نیز با اغتشاش و آشوب خیابانی وحمله به پارلمان اين كشور درصدد تحمیل امر واقع بر دولت و مجلس و گروه های سیاسی بودند.
عبدللطیف رشید که بعد از برهم صالح بعنوان نهمین رئیس جمهور عراق بعد از سرنگونی صدام انتخاب شده است محمد الشیاع السودانی را برای تصدی پست نخست وزیری معرفی کرد. بعد از انصراف هادی العامری و نوری المالکی برای تصدی پست نخست وزیری عراق، السودانی که مخالفت شدیدی از سوی مقتدی صدر با انتخاب آن بوده است گزینه مورد حمایت اکثریت گروه ها در عراق بوده است.
از بعد داخلی جریان صدر از انتخاب السودانی ناراضی هستند و منتظر فرصتی هستند تا عراق را مجدد دچار بحران تازه ای کنند. مقتدی صدر که می توان وی را آدم "ابن الوقت" دانست، از هوش سیاسی بالایی در پیشبرد اهداف خود برخوردار است. اما از بعد خارجی دور از واقعیت نیست که این انتخاب (السودانی) با هماهنگی و جلب رضایت ضمنی آمریکا نیز گرفته شده است. از آنجا که اقتصاد عراق وابسته به نفت است نمی توان این مولفه را نادیده گرفت و از واقعیت فرار کرد.
هنوز نمی توان تحلیل درستی از موضع گیری مقتدی صدر در قبال این انتخاب داشت زیرا رفتار سیاسی صدر غیر قابل پیش بینی و غافل گیر کننده است اما آنچه مسلم است این است که صدر با این انتخاب موافق نیست. این انتخاب را می توان در کوتاه مدت پایان کشمکش سیاسی بین هواداران صدر و چارچوب هماهنگی قلمداد کرد. گرچه تحلیل شرایط سیاسی عراق در این زمان بسیار سخت است و می بایست منتظر حوادث بعدی در این زمینه بود.
با توجه به این که مدت زمان وجود بن بست سیاسی در عراق در دوره اخیر نسبت به دوره های قبل طولانی تر شده بود به نظر می رسد که مقتدی صدر با توجه به قدرت اجتماعی خود، امکان دارد مانع تشکیل دولت جدید شود که البته این امر بستگی به توافق با جریان صدر و چارچوب هماهنگی و کردها و اهل سنت دارد. السودانی اعلام کرده بود که کابینه اش آماده است و این بدین معنی است که در پشت پرده با احزاب و گروه های دیگر عراق رایزنی کرده است.
از آنجا که در عراق همواره کابینه ائتلافی تشکیل می شود اگر سهم هر یک از احزاب و گروه های سیاسی در آنجا ملاحظه نشود احتمال درگیری مجدد نیروهای حامی صدر با نیروهای امنیتی نیز محفوظ است. گرچه بعد از استعفای نماینگان جریان صدر از مجلس این کشور، پایگاه اجتماعی و وجاهت سیاسی صدر تا حدودی تضعیف شده است و در صورت انجام چنین کاری می توان هدفش را صرفا آشوب و اغتشاش در عراق دانست.
بهترین گزینه در این برهه از زمان پیشنهاد به برخی از اشخاص نزدیک به جریان صدر و تشکیل یک دولت فراگیر و ملی است. گرچه مقتدی صدر گویا از پذیرش این پیشنهاد امتناع کرده است اما اگر این امر محقق نشود مقتدی صدر با اینکه به ظاهر از سیاست کناره گیری کرده است مجددا برای آشوب و درگیری خیابانی تلاش خواهد کرد.
اما السودانی نیز چندین ویژگی متمایز دارد. اولا او از موقعیت و نفوذ اجتماعی بالایی برخوردار است. وی هیچگونه پرونده ای مبنی بر فساد یا سوء استفاده از مقام و ثروت در کارنامه خود ندارد. وی با ارتباط با گروه ها و اقشار مختلف اجتماعی به ویژه اقشار فقیر و بی بضاعت همواره برای تأمین نیازهای آنها تلاش کرده است. نکته دیگر اینکه طی این سالها او هرگز وارد رقابت و کشمکش سیاسی با هیچ حزب و شخصیتی نشده بود.
عامل دیگری که شانس موفقیت السودانی را افزایش می دهد حمایت گسترده نیروهای سیاسی، نهادها و شخصیت های مختلف از وی در فضای منطقه ای و بین المللی است. شکی نیست که این حمایت و تایید، در این برهه از زمان می تواند بسیار راه گشا باشد.
بهرحال طی این چند روز نگاه کلی سیاسی عراق بعد از انتخاب رشید و تعیین السودانی مثبت بوده است. نیروهای مختلف سیاسی عراق، اگرچه برخی از آنها در برخی مسائل جزئی اختلاف نظر داشتند، اما به اتفاق آرا بر اهمیت و ضرورت این اقدام برای پایان دادن به بنبست و رکود سیاسی فعلی از بعد داخلی و بین المللی که نتیجه ای جز عدم ثبات و خسارت برای عراق نداشت توافق کردند.
* کارشناس مسائل بین الملل
