بانک مرکزی با انتشار گزیده آمارهای اقتصادی خرداد ماه سال جاری از ادامه سیر نزولی ضریب فزاینده نقدینگی و پایه پولی در سومین ماه امسال نسبت به اسفند ۱۴۰۰ خبر داد.
در این گزارش آمده است که نقدینگی در خردادماه امسال به ۵ هزار و ۱۰۴ هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان رسیده است؛ رشد یکساله نقدینگی در خردادماه ۳۷.۸ درصد اعلام شده است. البته نقدینگی خرداد ۱۴۰۱ نسبت به اسفند ۱۴۰۰ معادل ۵.۶ درصد رشد داشته است.
بانک مرکزی البته تأکید دارد که ۲.۵ واحد درصد از رشد نقدینگی خرداد ماه به افزایش پوشش آماری (اضافه شدن اطلاعات بانک مهراقتصاد در آمارهای پولی، بهواسطه ادغام بانکهای متعلق به نیروهای مسلح در بانک سپه) مربوط بوده و در صورت عدم لحاظ افزایش پوشش آماری یادشده، رشد نقدینگی در پایان خرداد ماه ۱۴۰۱ به ۳۵.۳ درصد کاهش مییابد.
ازاینرو رشد دوازدهماهه نقدینگی منتهی به پایان خرداد ماه ۱۴۰۱ (با پایه همگن) نسبت به رشد دوره مشابه سال قبل (۳۹.۴ درصد)، معادل ۴.۱ واحد درصد کاهش نشان میدهد.
گفتنی است از جمله نکات مهم در گزارش جدید بانک مرکزی، رشد منفی ضریب فزاینده نقدینگی خرداد نسبت به اسفند ۱۴۰۰ است؛ ضریب فزاینده نقدینگی خرداد نسبت به اسفند منفی ۴ درصد اعلام شده است. البته رشد یکساله ضریب فزاینده نقدینگی نیز ۷.۸ درصد بوده است.
در پایان خرداد ماه سال ۱۴۰۱، ضریب فزاینده نقدینگی به رقم ۷.۹۷۲ رسید، بدین ترتیب ضریب فزاینده نقدینگی نسبت به پایان سال ۱۴۰۰، معادل ۰.۴ درصد کاهش یافت که در مقایسه با رشد ضریب فزاینده نقدینگی در دوره مشابه سال قبل (۲.۳ ـ درصد) معادل ۱.۹ واحد درصد افزایش نشان میدهد.
همچنین رشد ضریب فزاینده نقدینگی در دوازدهماهه منتهی به خرداد ماه ۱۴۰۱ در مقایسه با رشد دوره مشابه سال قبل (۶.۷ درصد)، با ۱.۱ واحد درصد افزایش به ۷.۸ درصد رسیده است. عامل اصلی افزایش رشد ضریب فزاینده نقدینگی، کاهش ذخایر اضافی بانکها و مؤسسات اعتباری در پایان خرداد ۱۴۰۱ بوده است.
* پایه پولی یکماهه ۳ هزارمیلیارد تومان کم شد
پایه پولی در خردادماه امسال به ۶۴۰۳.۷ هزار میلیارد ریال رسیده که نسبت به خرداد سال قبل ۲۷.۸ درصد رشد داشته است که نسبت به رشد دوره مشابه سال قبل (۳۰.۷ درصد)، ۲.۹ واحد درصد کاهش نشان میدهد. البته رشد پایه پولی خرداد امسال نسبت به اسفند ۱۴۰۱ نیز ۶ درصد اعلام شده است؛ بنابراین رشد پایه پولی در سهماهه نخست امسال به عدد ۶ درصد رسیده که نسبت به اردیبهشت ماه نیم درصد کم شده است. البته رشد پایه پولی در دوره مشابه سال ۱۴۰۰، رشد پایه پولی بهمیزان ۹.۲ درصد تحقق یافته بود.
گفتنی است، رشد پایه پولی در خرداد ماه نسبت به اردیبهشت ماه منفی ۳ هزار میلیارد تومان بوده است. پایه پولی اردیبهشت ماه طبق اعلام بانک مرکزی ۶۴۳ هزار میلیارد تومان بود که در خرداد ماه به ۶۴۰ هزار میلیارد تومان کاهش یافت.
بانک مرکزی تأکید دارد که روند رشد دوازدهماهه پایه پولی با آغاز به کار دولت سیزدهم و متأثر از رویکرد انضباطگرایانه دولت و سیاستهای پولی و نظارتی فعال بانک مرکزی بهطور قابل ملاحظهای کاهشی بوده و از ۴۲.۶ درصد در پایان تیرماه ۱۴۰۰ به ۲۷.۸ درصد در پایان خرداد ماه سال ۱۴۰۱ رسیده است.
عامل اصلی تغییرات پایه پولی در پایان خرداد ماه سال ۱۴۰۱ نسبت به پایان سال قبل، خالص مطالبات بانک مرکزی از بخش دولتی با سهمی فزاینده معادل ۱۶.۷ واحد درصد در رشد پایه پولی بوده است. مهمترین عامل افزایش سهم متغیر یادشده در رشد پایه پولی، کاهش سپردههای دولت نزد بانک مرکزی بهواسطه اجرای طرح مردمیسازی توزیع عادلانه یارانهها و واریز یارانه نقدی (مربوط به دو ماه اردیبهشت و خرداد) به حساب افراد مشمول یارانه با هدف حمایت از خانوارها بوده است.
* دولت از تنخواه خزانه استفاده نکرد/ چرا بدهی دولت به بانک مرکزی زیاد شد؟
در خصوص عملکرد مالی دولت در سال جاری باید اذعان کرد که بهخلاف رویه سهماهه ابتدایی سال ۱۴۰۰ که عمده تأمین مالی دولت با اتکای به منابع حساب تنخواهگردان خزانه و مبتنی بر ایجاد بدهی به بانک مرکزی صورت گرفته بود، پرداختهای دولت در سهماهه ابتدایی سال ۱۴۰۱ عمدتاً با اتکای منابع سپردهای خود بوده است.
در عین حال، در سهماهه ابتدایی سال جاری بدهی دولت به بانک مرکزی بهمیزان ۱۸۱.۸ هزار میلیارد ریال افزایش یافته و این در حالی است که بدهی دولت در دوره مشابه سال ۱۴۰۰ در حدود ۵۰۰.۵ هزار میلیارد ریال افزایش یافته بود، لذا، یکی از تحولات مثبت شکلگرفته در خصوص رابطه مالی دولت و بانک مرکزی که عمدتاً به رویکرد منضبطانه دولت سیزدهم ارتباط مییابد، اتکای بیشتر دولت به منابع خود بوده است.
* سایر اجزای پایه پولی نقش کاهشی در رشد پایه پولی داشتهاند
به گزارش تسنیم، طبق اعلام بانک مرکزی، سایر اجزای پایه پولی واجد نقش کاهنده در رشد پایه پولی در خرداد سال ۱۴۰۱ بودهاند؛ بهطوری که سهم خالص سایر اقلام بانک مرکزی، خالص داراییهای خارجی بانک مرکزی و مطالبات بانک مرکزی از بانکها در رشد پایه پولی در مقطع مذکور بهترتیب معادل ۶.۷ ـ، ۳.۸ ـ و ۰.۲ ـ واحد درصد بوده است.
مهمترین دلیل کاهش سهم خالص سایر اقلام بانک مرکزی در رشد پایه پولی در پایان خردادماه ۱۴۰۱، سیاست بانک مرکزی در کاهش حجم عملیات بازار باز در قالب توافق بازخرید (ریپو) و فروش اوراق بدهی دولت بهمنظور کاهش تزریق نقدینگی و با هدف کاهش اثرات پولی ناشی از اجرای طرح مردمیسازی توزیع عادلانه یارانهها بوده است.
همچنین، لازم به توضیح است که در دوره مشابه سال قبل، خالص داراییهای خارجی بانک مرکزی از عوامل فزاینده رشد پایه پولی با سهمی معادل ۱.۹ واحد درصد بوده است. عامل اصلی افزایش خالص داراییهای خارجی بانک مرکزی در سهماهه ابتدایی سال ۱۴۰۰ به آثار پولی ناشی از خالص مابهالتفاوت نرخ خرید و فروش ارز غیر نرخنامهای ارتباط مییافت، این در حالی استکه بهدنبال حذف ارز ترجیحی در تأمین ارز واردات کالاهای اساسی، سهم متغیر مذکور در رشد پایه پولی در پایان خردادماه ۱۴۰۱ نسبت به پایان سال ۱۴۰۰ کاهنده بوده است.
