در سالهاي اخير جرائم تازهاي به حوزه كلاهبرداري اينترنتي اضافه شده است. قوانيني كه در اين حوزه تدوين ميشوند بايد قدرت بهروز شدن داشته باشند، هرچند قانونگذار در جرائم رايانهاي ديد كلي دارد و تصميمگيري نهايي با قاضي است.
كلاهبرداري به زبان خيلي ساده فريب دادن افراد به روشهاي مختلف و گرفتن مال يا هر چيز ديگري از آنهاست. كلاهبرداري چه در فضاي مجازي، چه در فضاي حقيقي جامعه جرم محسوب میشود و مجازات سنگيني براي كلاهبرداران به همراه دارد. كلاهبرداريها معمولاً بر پايه عدمآگاهي و طمع افراد اتفاق ميافتد و كلاهبرداران از همين مسئله به خوبي بهره ميبرند و در نهايت با گرفتن پول، سرمايه و اعتماد افراد از آنها سوءاستفادههاي غيرقابل جبراني ميكنند.
با افزايش روزافزون كاربران فضاي مجازي متأسفانه اين روزها در جامعه شاهد اين هستيم كه آمار كلاهبرداريها در فضاي مجازي افزايش چشمگيري داشته است و كلاهبرداران سودجو از طريق روشهاي مختلف و زيركانه مردم را فريب ميدهند و آنها را قرباني كلاهبرداري ميكنند.
كلاهبرداري به بهانه برنده شدن در قرعهكشيها
رايجترين روش كلاهبرداري كه از زمانهاي خيلي دور هم وجود داشته و امروزه هم در فضاي مجازي افزايش زيادي پيدا كرده است، كلاهبرداري به بهانه برنده شدن در بانك، قرعهكشي برنامههاي راديويي و تلویزيوني، كمك هزينه سفر به كربلا، مشهد و خريد وسايل است، به عنوان مثال افراد سودجو معمولاً وقتي با شما تماس ميگيرند از شما ميخواهند اطلاعات كارت بانكي خود را جهت دريافت جايزه خود بدهيد يا پاي دستگاه عابر بانك برويد يا از حساب خود موجودي دريافت كنيد يا تاريخ انقضاي كارت بانكي خود را بگویيد يا رمزي را كه براي شما ارسال شده است به آنها بدهيد يا رمز دوم خود را بدهيد يا مشخصات هويتي خود را بگويید يا cvv2 كارت بانكي خود را اعلام كنيد.
چنانچه هر شخصي بخواهد براي شما پولي واريز كند كه اين پول اعم از جايزه باشد يا پاداش يا هر پول ديگري، شما فقط شماره كارت يا شماره حساب خود را بايد بدهيد.
كلاهبرداري از طريق ساخت صفحات جعلي افراد
روش رايج ديگر كه در فضاي مجازي اين روزها افزايش چشمگيري داشته سوءاستفاده از هويت اشخاص است. اين كار از طريق اپليكيشنهاي موجود اعم از اينستاگرام، تلگرام، واتسآپ و ديوار انجام ميشود. در اين نوع از كلاهبرداريها فرد سودجو يك صفحه جعلي با نام، عكس و هويت يك شخص ديگر ميسازد و از اين طريق فرد سودجو خود را جاي شخص ديگري جا ميزند و اصولاً به اسم آن فرد از ديگران درخواست پول ميكند يا سوءاستفادههاي ديگري انجام ميدهد كه باعث متضرر شدن آن شخص ميشود.
قانونگذار ما مطابق ماده16 قانون جرائم رايانهاي به صراحت تمام به اين افراد سودجو ميگويد: هركس به وسيله سيستمهاي رايانهاي يا مخابراتي، فيلم يا صوت يا تصوير ديگري را تغيير دهد يا تحريف كند و آن را منتشر يا با علم به تغيير يا تحريف منتشر كند، به نحوي كه عرفاً موجب هتك حيثيت او شود، به حبس از 91روز تا دو سال يا جزاي نقدي از 5 تا 40ميليون ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهد شد.
كلاهبرداري اينترنتي به بهانه خريد اكانت بازيهاي آنلاين
از آنجا كه برخي از جوانان و نوجوانان درگير بازيهاي آنلاين هستند، گاهي اوقات دست به خريد و فروش اكانت بازيهاي آنلاين ميزنند و چون اطلاعات كافي ندارند، متأسفانه قرباني كلاهبرداري اينترنتي از اين طريق ميشوند.
شيوه اين نوع از كلاهبرداريها به اين شكل است كه افراد سودجو با ترفندهاي زيركانه خود از جوانان و نوجوانان مبالغ هنگفتي جهت فروش اكانت بازي درخواست ميكنند. پس از واريز مبلغ مورد نظر ارتباطشان را با مالباخته قطع ميكنند و به همين راحتي شما قرباني كلاهبرداري اينترنتي شدهايد.
اين روزها خريد و فروش اكانت بازيهاي رايانهاي در فضاي مجازي به يك كار معمولي و ساده تبديل شده است، به طوري كه برخي كاربران با رساندن بازي به مراحل بالا اقدام به فروش اكانت بازي خود ميكنند اما افراد سودجو با سوءاستفاده از اين موضوع دست به كلاهبرداري میزنند و پس از دريافت وجه از تحويل دادن اكانت بازي خودداري ميكنند.
نوجوانان و جواناني كه درگير بازيهاي آنلاين هستند و قصد خريد يا فروش اكانت خود را دارند اولاً تا جايي كه امكان دارد از خريد و فروش اكانت بازي خود و ديگران خوداري كنند. اگر هم زماني خواستيد اقدام به خريد و فروش كنيد، هر وقتي كه پول را به حساب فروشنده واريز كرديد و رمز عبور اكانت را گرفتيد، سريعاً تمامي مشخصات را تغيير دهيد، چراكه ممكن است اين افراد سوجو آن اكانت را همزمان به چندين نفر فروخته باشند و از اين طريق شما ديگر هيچ كاري نميتوانيد انجام دهيد و قرباني كلاهبرداري شدهايد.
متأسفانه اين روزها اعتياد به بازيهاي اينترنتي و بازيهاي آنلاين سبب شده است مشكلات زيادي براي افراد در خانواده و جامعه رخ دهد. در خصوص دانلود اين نوع از بازيها حتماً به سايتهاي معتبر يا اپليكيشنهاي معتبر رجوع كنيد.
افراد سوجو و كلاهبردار با انتشار نسخههاي جعلي بازيهاي آنلاين و اينترنتي حاوي محتواي ويروس و بدافزار كه اغلب هم رايگان است، قصد آسيب رساندن به سامانههاي رايانهاي و گوشيهاي شما را دارند.
از همين طريق ممكن است موبايل شما يا سيستم رايانهاي شما را هك كنند و اطلاعات شما را به سرقت ببرند، حتي ميتوانند از اين طريق شما را تهديد به افشاي اطلاعات كنند و به همين بهانه از شما درخواستهاي عجيبي داشته باشند، پس به شدت مراقب باشيد تا قرباني كلاهبرداري و سرقت اينترنتي نشويد.
كلاهبرداري اينترنتي از طريق نصب نرمافزارهاي مختلف
از آنجا كه برخي نرمافزارها و اپليكيشنها در كشور ما بنا به دلايلي فيلتر هستند، افراد براي اينكه بتوانند از اين نرمافزارها استفاده كنند بايد از فيلترشكن يا همان vpn استفاده كنند.
برخي كلاهبرداريهاي اينترنتي از طريق نصب كردن همين فيلترشكنها صورت ميگيرد. اين افراد سودجو از اين طريق ميتوانند به راحتي و به سرعت به اطلاعات شخصي و خصوصي شما دسترسي پيدا و از اين طريق به شما آسيبهاي جبرانناپذيري را وارد كنند.
آمارها نشان ميدهد نوجوانان زيادي از طريق نصب همين فيلترشكنها مورد سوءاستفاده قرار ميگيرند چراكه اين نوجوانان نسبت به معتبر بودن يا نامعتبر بودن آن فيلترشكن آگاهي كافي و لازم را ندارند و ممكن است فيلترشكني را نصب كنند كه معتبر نباشد.
كلاهبرداران حرفهاي با ارسال پيامك و لينكهاي آلوده يا هنگام نصب و اجراي آن فيلترشكن يا نرمافزار از كاربر ميخواهند برخي دسترسيها را به آنها بدهد تا برنامه اجرا شود. كاربر هم كه ميخواهد از آن نرمافزار استفاده كند، به ناچار قبول میکند و اين اجازه را ميدهد و از همين طريق به راحتي قرباني كلاهبرداري اينترنتي ميشود.
كلاهبرداري از پژوهشگران به بهانه كار علمي پژوهشي
در اين روش از كلاهبرداري، افراد سودجو از دانشجويان و پژوهشگران به بهانه ترجمه ارزانقيمت مقالات، مقالهنويسي، پاياننامهنويسي، پذيرش تضميني از مجلات علمي پژوهشي يا پذيرش از مجلات ISI كلاهبرداري ميكنند.
كلاهبرداران ابتدا مبلغي به عنوان بيعانه ميگيرند و در فضاي مجازي قول و قرار انجام امور را ميدهند. مثلاً قرار ميشود كار در شبكههاي اجتماعي پيگيري و تحويل شود. در نهايت هيچگونه خدماتي هم ارائه نميشود و از اين طريق آنها را در برخي موارد قرباني كلاهبرداري ميكنند، در برخي از موارد هم با ارائه مقالات جعلي و كاملاً كپيشده از ديگر نويسندگان باعث ميشوند اعتبار علمي آن دانشجو يا پژوهشگر هم از بين برود. در اين خصوص قانون جرائم رايانهاي ديدگاه خاصي ندارد و همان قوانين كلي حاكم است و علم قاضي است كه پرونده را جهت ميدهد.
كلاهبرداري به بهانه خريد و فروش حوالههاي خودرو
اين روزها بحث خريد و فروش حوالههاي خودرو به شدت داغ شده است و افراد زيادي دست به خريد و فروش اين حوالهها ميزنند كه همين امر هم باعث شده است عدهاي از افراد سودجو دست به كلاهبرداري بزنند. در اين روش از كلاهبرداري افرادي كه به دروغ خود را برنده حواله خودرو معرفي ميكنند، ابتدا اعلام ميكنند حواله خودروی مورد نظر را زير قيمت بازار به فروش ميرسانند. در گام بعدي شما را ترغيب ميكنند كه مبلغي را به عنوان بيعانه براي آنها واريز كنيد و پس از واريز پول ديگر پاسخگوي شما نيستند و به همين سادگي و راحتي شما قرباني كلاهبرداري شدهايد.
كلاهبرداري از اين روش خيلي زيركانه انجام ميشود و در همان جايي كه شما فكر نميكنيد قرباني كلاهبرداري شويد، فريب میخورید و قرباني ميشويد. بهتر است براي خريد حوالههاي خودرو به نمايندگيهاي معتبر مراجعه كنيد و از مراجعه كردن به سايتهاي متفرقه و فاقد مجوز يا شبكههاي اجتماعي يا افرادي كه نميشناسيد جداً خودداري كنيد و هرگز مبلغي جهت بيعانه براي آنها واريز نكنيد.
كلاهبرداري از صاحبان مشاغل با رسيدهاي جعلي
در حال حاضر نرمافزارهاي مختلفي جهت استفاده در مشاغل مختلف طراحي شده است كه كاركردهاي متفاوتي دارد. نرمافزار جديدي كه تحت عنوان رسيدساز طراحي شده است كاسبان را قرباني كلاهبرداري ميكند، به اين صورت كه اين نرمافزار تقلبي و جعلي اقدام به ساخت رسيد بانكي جعلي ميكند كه عيناً شبيه رسيدهاي واقعي است، در صورتي كه آن رسيد كاملاً جعلي است. بهتر است وقتي فردي كه به شما بدهكار است به شما مراجعه كرد و رسيد واريزي را به شما نشان داد، ابتدا به موجودي حساب خود نگاه كنيد.
در صورتي كه وجهي پرداخت شده بود به آن رسيد اعتماد كنيد و فريب اين حرفها را كه ممكن است سامانه پيامكي بانك مشكل دارد و پيامك نيامده است، نخوريد چراكه اگر تعارف كنيد، ممكن است قرباني كلاهبرداري شويد.
كلاهبرداري به بهانه مشاهده ابلاغيه الكترونيكي دادگستري
يكي ديگر از كلاهبرداريهاي رايج در فضاي مجازي كه اين روزها به شدت هم افزايش پيدا كرده كلاهبرداري به بهانه مشاهده ابلاغيه الكترونيكي است. مجرمان سايبري با ارسال پيامك و با جعل تارنماهايي مشابه تارنماي ثبتنام الكترونيك قوه قضائيه از كاربران فضاي مجازي كلاهبرداري ميكنند. اين پيامكها حاوي مطالبي همانند مشاهده ابلاغيه، حكم جلب شما صادره و عليه شما شكوائيه ثبت شده، است. كاربران فضاي مجازي به دليل مشاهده چنين متني دچار استرس ميشوند و متأسفانه از سر كنجكاوي روي لينك مورد نظر كليك ميكنند.
در اين مرحله مجرمان خطرناك شما را به يك درگاه اينترنتي پرداخت وجه متصل ميكنند و شما با وارد كردن اطلاعات حساب خود قرباني كلاهبرداري اينترنتي ميشويد.
قانونگذار ماده13 قانون جرائم رايانهاي را به جرم كلاهبرداري اينترنتي اختصاص داده و چنين آورده است: هركس به طور غيرمجاز از سامانههاي رايانهاي يا مخابراتي با ارتكاب اعمالي از قبيل وارد كردن، تغيير، محو، ايجاد يا متوقف كردن دادهها يا مختل كردن سامانه، وجه يا مـال يا منفعت يا خدمات يا امتيازات مالي براي خود يا ديگري تحصيل كند، علاوه بر رد مال به صاحب آن به حبس از يك تا پنج سال يا جزاي نقدي از 20ميليون ريال تا 100ميليون ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهد شد. نكته مهم در خصوص مواجهه با پيامكهاي جعلي اينچنيني اين است كه شما بايد بدانيد پيامكهاي دريافتي از جانب قوه قضائيه با سرشماره «adliran» است و هرگز با شماره شخصي ارسال نميشود. پيامكهاي ارسالي توسط قوه قضائيه فاقد لينك الكترونيكي است و شما براي مشاهده ابلاغيه خود در سامانه «ثنا» هيچ پولي نبايد پرداخت كنيد.
* نويسنده و پژوهشگر علم حقوق
