سرویس اجتماعی جوان آنلاین: از چندروز پیش دل توی دلم نیست که خدایا حس و حال کودکی را به من برگردان، چون به عرفه و روز عید قربان نزدیک میشویم، شور و هیجان این ایام همیشه برایم خاص بود، روز عرفه، عید قربان، عید غدیر و بعد هم محرم. همیشه از بچگی این روزها برایم طور دیگری بود، پدربزرگم وسط حیاط گوسفند قربانی میکرد و گوشتش را بین فقرا تقسیم میکرد. همان موقع منقلی هم به پا میشد و با دل و جگر کبابی گوسفند دلی از عزا در میآوردیم.
از قبلترش که بخواهم بگویم، تو حیاط فرش پهن میکردیم، حالا چه گرماگرم تابستون بود که هندونه هم ضمیمش میشد، یا وسط زمستون با لباس گرم و لبو یا آش داغ همراه میشد، مامانم رادیو را روشن میکرد. یک کتاب دعا هم به هر کدوم از ما میداد. میگفت: «دعای عرفه خیلی خوبه بخونید و گوش بدید هر کی به من بگه چی یاد گرفته، جایزه داره، بعد هم از ته دل دعا کنید». ما هم شروع به خواندن میکردیم، من معنی فارسی را جلو جلو میخواندم تا ببینیم چی چیزی باید از خدا بخواهیم و چی چیزی باید به مامان بگمم که جایزه بگیریم». یادم است که نمیدانستم چه چیزی از خدا بخواهم، اما دعا میکردم که سال دیگه همه خانوادهمان باز هم کنار هم باشیم و دعای عرفه بخوانیم.
همه این روزها کنار خانواده برام معنی پیدا کرده و خاطره شده، حالا بچههای خودم را که میبینیم خیلی با این مفاهیم آشنا نیستند، نه دیگر حیاط و فرش پهن شدهای در حیاط است نه مادربزرگ، پدربزرگی که بساط گوسفند و خوراکیهای مختلف را پهن کنند و بعد هم رادیوی مامان دعای عرف را زمزمه کند. حالا، اما باید خودم دست به کار بشوم تا برای کودکانم خاطره سازی کنم.
اما روز عرفه چه روزی است؟
نهمین روز از ماه ذی الحجه که حاجیان خانه خدا در مکه حضور دارند، در تقویم مذهبی مسلمانان متعلق به روز عرفه است، در واقع یک روز پیش از قربانگاه رفتن حضرت ابراهیم (ع) با اسماعیلش. روز عرفه در بین مسلمانان به لحاظ آدابی که دارد، با ارزش و با اهمیت است، حال چه حاجی و در خانه خدا باشی که مناسک خاصی با دعا میبایست به جا بیاوری و چه در هر جای دیگر دنیا باشی.
حاجیان به حج رفته میبایست از ظهر تا غروب در عرفات این روز حضور داشته باشند و اعمال آن را به جا بیاورند، اما مردم دیگر نیز به غیر حجاج، به خواندن دعا و استغفار در این روز میپردازند چرا که بسیار سفارش شده است که دعای عرفه و استغفار در این روز با ارزش و پر فضیلت است.
خیلی از پدر و مادرها تمایل دارند که بچه هایشان را به جز مناسک خاص مثل محرم و ماه رمضان با دیگر ایام با ارزش مذهبی در سال نیز آشنا کنند، اما چطور مثلا برای یک روز خاص مثل عرفه میتوان بچهها را در منزل یا حتی یک هیئت یا مسجد همراه خود کرد و به آنها ارزش و اهمیت روز عرفه را آموزش داد.
عرفات کجاست
«محدثه بابایی» کارشناس مذهبی خانواده در این باره معتقد است: «بچههایی که یک مقدار عقل رس شده اند را میتوان با مفاهیمی، چون عرفه و خواندن دعا و استغفار در این روز آشنا کرد. بچههایی که هنوز خیلی کوچک هستند همین که ببینند پدر و مادرشان در این روز خاص دعا میخوانند، برایشان کافی است، اما بچههای بزرگتر درک بهتری از مسائل دارند و میتوانند با تفکر به مفهوم عرفه دست پیدا کنند.
مادر، پدرها میتوانند از اینجا شروع کنند که اصلا عرفه کجاست، سرزمین عرفات جایی در مکه که زمینی شناخته شده بین کوهها است، نامیده میشود. حاجیان در این روز خاص به صحرا میروند، دعا و نماز میخوانند و استغفار میکنند.»
دعاخوانی با یک رادیو یا پای تلویزیون
والدین با یک رادیو یا نشستن پای دعاخوانی تلویزیون در روز عرفه میتوانند بچههایشان را با در دعا خواندن با خود همراه کنند، یا اینکه اگر تمایل به مسجد رفتن و حضور در فضای باز دارند، در نقاط مختلفی در تهران و دیگر شهرها دعا خوانده میشود و میتوانند دسته جمعی به نیایش بپردازند.
خانم بابایی میگوید: «دعا و استغفار در این روز خیلی پر فضیلت است، در بین دعاها هم دعای امام حسین (ع) در روز عرفه خیلی توصیه شده. پدر و مادر میبایست در گام بعدی به بچهها بیاموزند که استجابت دعا در برخی روزها خیلی بهتر و سریعتر صورت میگیرد و یکی از این روزها نیز روز عرفه است حتی اگر در مکه هم حضور نداشته باشی باز هم دعا خواندن وروزه گرفتن توصیه شده است.»
اهمیت زیارت امام حسین (ع) در روز عرفه
خداوند متعال فرموده اند که در روز عرفه من ابتدا به زوار امام حسین (ع) نگاه میکنم و بعد به حاجیان در عرفات. همین نشان میدهد که زیارت امام حسین (ع) نیز بسیار با ارزش است و این خود دلیلی بر اهمیت روز عرفه است.
بابایی میگوید: «زیارت گاهی میتواند حضوری باشد و گاهی با بچه کوچک و شرایط سخت امکانش برای خانوادهها فراهم نمیشود در این صورت میتوان زیارت قلبی در خانه داشت یعنی از راه دور زیارت امام را زیارت کرد. اصل زیارت هم ارتباط قلبی برقرار کردن است که گاه با حضور فیزیکی و گاه غیرفیزیکی فراهم میشود هر چند که اگر شرایطش باشد، نقل شده که استجابت دعا در مکه و کربلا زیرقبه سیدالشهدا حاصل میشود.
نکته دیگر این است که برای سالهای اول که به بچهها دعای عرفه را یاد میدهید و کمک میکنید تا دعا را بخوانند سعی کنید هر سال که میگذرد توجه قلبی شان به این دعا بیشتر شود مثلا اینکه فقط روزنامه وار نخوانند بلکه به مفاهیمش توجه کنند، بعد از آن خود بچهها نسبت به ساختار مهم و با عظمتی که این دعا در امر تزکیه نفس و احیای انسان دارد، پی میبرند. خود مرحوم محدث قمی در مفاتیج الجنان گفته بودند که مضامین دعای عرفه بسیار عجیب و بلند است.»
مرحوم میرزا جواد آقا ملکی تبریزی میگفتند: «یادمان باشد مهمترین نکتهای که در دعا در روز عرفه داشته باشیم یکی دوری از تنبلی و دوم با وقار و سکینه بودن است»
توسل به سیدالشهدا (ع)
یکی از بهترین دعاهایی که میتوان در روز عرفه انجام داد و به بچهها نیز یاد داد، توسل به سیدالشهدا (ع) است، حال هر کجا که باشیم، استغفار کرده و به امام حسین (ع) توسل کنیم.
ممکن است در این ایام بچهها از ما بپرسند چه اهمیتی دارد، این دعای عرفه و در واقع نقطه کلیدی هم این است که بدانیم خود آداب دعا کردن در این دعا است یعنی اینکه خود امام حسین (ع) به ما یاد میدهد که دراین دعا، چطور دعا کنیم.
خانم بابایی میگوید: «در واقع دعا با حمد و ستایش خداوند شروع میشود و به نعمتهای او میرسد به طوریکه امام حسین (ع) خیلی جذاب این نعمتها را در دعا ذکر کرده اند، حتی ریزترین نعمتهایی که خدا به ما داده از اعضا و جوارح تا چیزهای دیگر همه را برشمرده اند. پس ازآن ایشان شروع به عرض حال میکنند و میگویند که حال که شما این چیزها را به ما دادی و با ما اینطور رفتار کردی، ما چه کردیم و چه باید بکنیم و زبان به بیان این عرایض باز میکنند و در نهایت نیز اباعبدالله (ع) در غروب عرفه و ایستاده درحالیکه این دعا را خوانده اند، به خدا میگویند که از تو یک چیز میخواهم و آن این است که آتش جهنم را از من دور کنی.»
در نهایت اینکه اگر درروز عرفه در کنار خانواده مان هستیم و به دعا و نیایش میپردازیم، از توسل به امام حسین (ع) غفلت نکنیم، دعا برای دوستان اهل بیت (ع) را فراموشنکنیم تا در ایام محرم که نزدیک هم هست بتوانیم عرض ارادتی به ساحت امام بزرگ، سیدالشهدا (ع) داشته باشیم.
