حفظ منبع آب و خاک با مشارکت مردم، رویکرد مهمی که سازمان محیطزیست و منابع طبیعی از سال گذشته برای خود تعریف کردهاند. به طوری که سال گذشته ۱۰۰ هزار هکتار طرح آبخیزداری با مشارکت مردم شکل گرفت. علاوه بر این ۵۰ هزار هکتار بیابانزدایی هدفگذاری شدهبود که با کمک مردم ۸۵ هزار هکتار بیابانزدایی یعنی ۳۵ هزار هکتار فراتر از تصور دولت صورت گرفت.
بیش از ۲ میلیون هکتار نهالکاری در ۲۲ استان
از ۱۶۴ میلیون هکتار وسعت ایران ۳۲ میلیون هکتار بیابان داریم و حدود ۳۰ میلیون هکتار هم در معرض بیابانیشدن است. طبق آمارهای آبخیزداری، در یکسال اخیر برخی از کانونهای خطرناک گرد و غبار در کشور مانند دریاچه ارومیه، دشت خوزستان و کانونهای مرکزی تا حدود زیادی کنترل شدهاند.
گسترش و کاهش برخی از بیابانها هم طبیعی و بدون دخالت افراد است. مثلاً هر زمان کاهش بارندگی باشد، وسعت بیابانهای کشور به دلیل نبود رویش کافی پوشش گیاهی افزایش مییابد. همین اراضی با شدت گرفتن بارانها در برخی سالها در دوران ترسالی از حالت بیابانی خارج میشوند.
از زمان احیای مناطق بیابانی تاکنون، بیش از ۲ میلیون هکتار عملیات نهالکاری در ۲۲ استان انجامشده و بهویژه در سال گذشته و امسال نهالکاری با گونههای بومی، سازگار و گونههای بوتهای انجام شدهاست.
خسارت ۳۰ هزار میلیاردی شنهای روان
در همین زمینه روز گذشته رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور گفت: به منظور مقابله با بیابانزایی از ابتدای انقلاب تاکنون ۷/۸ میلیون هکتار از عرصههای بیابانی مستعد تولید گرد و غبار و طوفانهای ماسهای با اجرای پروژههای مختلف از سوی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور تثبیت شدهاست. مسعود منصور در گفتگو با خبرگزاری صداوسیما افزود: ماحصل این تثبیت حفظ بیش از ۶۰۰ هزار هکتار از اراضی کشاورزی، فرودگاهها، اماکن نظامی، بنادر صیادی، راهآهن و راههای جادهای است. از مجموع وسعت ۱۶۴ میلیون هکتاری کشور، حدود ۳۰ میلیون هکتار آن در معرض بیابانیشدن قرار دارد که از این مقدار ۱۴ میلیون هکتار به کانونهای فرسایش بادی و ۷ میلیون هکتار نیز به کانونهای فوق بحرانی تبدیل شدهاست.
وی ادامه داد: با بهرهگیری از روشهای مبتنی بر فناوریهای جدید مانند مالچها و خاکپوشهای جایگزین غیرنفتی میتوان در مهار کردن بیابانها و جلوگیری از بیابانزایی موفق بود. تجربه ما نشان دادهاست بهرهگیری از این روشها تنها از طریق شرکتهای دانشبنیان امکانپذیر است. پدیده شنهای روان و هجوم ریزگردها سالانه حدود ۳۰ هزار میلیارد ریال خسارت به تأسیسات زیربنایی کشور وارد میکند که برای کاهش بیابانزایی تمام دستگاههای اجرایی و مردم باید حضوری جدی و مؤثر داشتهباشند. بدون مشارکت مردم و تشکلها و تنها از طریق اعتبارات دولتی مقابله با بیابانزایی و خشکسالی پر هزینه خواهدبود.
مدیریت چرای دام در مراتع
مدیر کل دفتر بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور هم با بیان اینکه امسال روز جهانی مقابله با بیابانزایی با شعار عبور از خشکسالی با مشارکت همگانی برگزار میشود، تصریح کرد: نهالکاری، کنترل هرز آبها، مدیریت چرای دام و مالچپاشی از پروژههای اجرایی در این مناطق است که اکنون این عرصهها به جنگلهای دست کاشت یا بوتهزارهای انبوه تبدیل شدهاند.
وحید جعفریان در گفتگو با پایگاه خبری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، درباره مدیریت چرای دام در مراتع گفت: استراتژی مدیریت کوچ در مراتع مبتنی بر دانش بومی و تغییرات در برنامه کوچ عشایر اجرا میشود تا عشایر کمترین آسیب از خشکسالی را ببینند و کمترین آسیب را به مراتع وارد کنند.
وی در همین حال اجرای طرحهای آبخیزداری و آبخوانداری را از دیگر استراتژیهای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور عنوان کرد و افزود: عملیات آبخیزداری و آبخوانداری در بالا دست قنوات و چاههای آب موجب بهترشدن وضعیت آب قنوات و آبهای زیرزمینی میشود. از دست رفتن قابلیتهای بیولوژیکی و حاصلخیزی خاک، شور و غیر حاصلخیز شدن اراضی، از بین رفتن جنگلها و مراتع و تغییر کاربری زمین از اصلیترین عواقب بیابانزایی است.
بیابانسازی با آبیاری غلط
مدیر کل دفتر بیابان سازمان منابع طبیعی، سطح بیابانهای طبیعی کشور را حدود ۳۲ میلیون هکتار عنوان کرد و گفت: ۱۰۰ میلیون هکتار از عرصههای کشور تحتتأثیر بیابانزایی قرار دارند. برخی اراضی کشاورزی بودند که به علت آبیاری نادرست و کشت نادرست و انجام نشدن کشاورزی حفاظتی به اراضی لمیزرع تبدیل شدهاند و در معرض فرسایش بادی و آبی قرار گرفتند. گفتنی است ایران به علت قرار گرفتن در کمربند خشک در کره زمین، شرایط آسیبپذیرتر بیشتری نسبت به مناطق مرطوب در زمینه خشکسالی و بیابانزایی دارد. از این جهت آگاهی عمومی و حساسسازی مردم نسبت به معضل بیابانی شدن، در اجرای پروژههای بیابانزدایی ضرورت دارد.
