اینکه رونالدو یا باربی و بتمن برای بچههای ما شناختهشدهتر از چهرههایی همچون شهید کاظمی آشتیانی هستند، موضوعی که نشان میدهد در بحثهای هویتی به درستی عمل نکردهایم و مسئولیت اصلی این عملکرد هم به دستگاه آموزش و تربیت کشور یعنی وزارت آموزش و پرورش باز میگردد! آموزش و پرورشی که در دوران هویتسازی بچهها با آنها در ارتباط است و باید هویت ملی و مذهبی آنان را چه با محتوای دروس و چه به وسیله نیروی انسانی کارآمد و تراز مطالبات رهبری و اسناد بالادستی پرورش دهد. محور تمدن نوین اسلامی نیروی انسانی است و این نیرو چه در بعد معلم به عنوان مربی و چه دانشآموز به عنوان متربی در تحقق هویت ملی – مذهبی برای ساختن تمدن نوین اسلامی نقش اساسی دارد، اما در عمل این هویتبخشی در نظام تعلیم و تربیت ما اتفاق نیفتاده و فرزندان ما بیش از آنکه مفاخر ملی و مذهبی خودمان را بشناسند، الگوهای جعلی و ساختگی غربی را میشناسند. غربیها از خلأ موجود در نظام آموزشی ما استفاده کرده و الگوهای جعلی و ساختگی خود را به خورد کودکان ما دادهاند. بر این اساس بدیهی است دختری که عروسک دوران کودکیاش باربی است، در دوران بزرگسالی پذیرش حجاب برایش عادی نباشد! بنابراین نخستین گام برای هویت بخشی به بچهها را باید در نظام آموزش و پرورش و در دوران آموزش عمومی برداشت.
دیدار اخیر رهبر معظم انقلاب با معلمان حاوی محورها و نکاتی مهم و حیاتی بود. یکی از مهمترین این محورها موضوع هویت بخشی به دانشآموزان بود. بر این اساس حضرت آیتالله خامنهای فرمودند: «بایستی کاری کنیم که دانشآموز ما دارای هویت ملی بشود، هدف از تربیت دانشآموز، از آمدن این دانشآموز به مدرسه، به دبستان یا دبیرستان، صرفاً این نباشد که بخواهد درس یاد بگیرد. مهمتر از علمآموزی یا لااقل در حد علمآموزی این است که او احساس هویت بکند، یک انسان با هویت ساخته بشود، در اینجا که هویت ملی و احساس اعتماد به نفس ملی پیدا بکند و کودک ما از عمق جان، با افتخارات کشور آشنا بشود، این چیزی است که امروز وجود ندارد. شما بین بچههای مدارستان نظرخواهی کنید ببینید چند درصد کاظمیآشتیانی را با آن همه خدمات، با آن ارزش وجودیاش میشناسند و مثلاً فرض کنید رونالدو را چند درصد میشناسند! ما چرا افتخارات ملی خودمان را نمیشناسیم؟ این خیلی مهم است.»
تمدنها با تقویت هویت خود را بالا میکشند
دکتر موسی بیات، مدیر کل دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ در گفتگو با «جوان» با تأکید بر اینکه تجربه تاریخی تمدنها نشان میدهد تمدنها با تقویت هویت خود را بالا میکشند، میافزاید: «تمدن ایرانی- اسلامی ما با تقویت هویت ملی- دینی یا اسلامی - ایرانی خود را بالا کشیدهاست، اما متأسفانه در حال حاضر با توجه به تهاجمهای بسیار شدیدی که در حوزه رسانه و فضای مجازی علیه دانشآموزان ما وجود دارد، بحثهای هویتی در هر دو بعد با چالشهای زیادی مواجه هستند.»
از نگاه این کارشناس آموزش و تربیت ما از یک طرف نتوانستهایم الگوهای خوبی به دانشآموزانمان معرفی کنیم، چه در بعد ملی و چه بعد دینی و از سوی دیگر هر قدر که ما نتوانستهایم در این زمینه کار کنیم، جریان غرب توانستهاست الگوهای ولو جعلی به نسل جدید ما ارائه دهد.
وی میافزاید: «در شخصیتهای انیمیشنی و پویانمایی چه در حوزه تربیت دختران چه پسران الگوهایی از قبیل بت من، بنتن، باربی، آنا، السا هم قهرمانهای ساختگی بودند که به نسل جدید ما تلقین میکنند. بنابراین ما یک خلئی داریم و از غرب دارند با این الگوهای ساختگی این خلأ را پر میکنند.»
کار ویژه آموزش و پرورش برای تقویت هویت ملی
بیات معتقد است جایی که باید کارویژه مهمی برایش تعریف شود و میتواند این خلأ را پر کند، آموزش و پرورش است. وی در رابطه با چگونگی این ماجرا توضیح میدهد: «آموزش و پرورش از مسیر متون درسی میتواند این خلأ را پرکند و این مسئله الزام اصلاح و بازنگری در متون درسی را نشان میدهد.»
به گفته مدیر کل دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ در کشورهایی از دنیا که بر بحث هویت حساس هستند، شاید آموزش عالی را به بخش خصوصی واگذار کنند، اما آموزش عمومی یعنی دوره ابتدایی، متوسطه اول و دوم در دست حاکمیت است. از این بعد که معتقدند این مرحله، مرحله هویتسازی و جامعهپذیری است و مرحله انتقال دانش نیست، به همینخاطر روی متون کتب درسی بسیار حساس هستند و در دوره ابتدایی و متوسطه اول روی تقویت هویت خیلی کار میکنند، اما ما متأسفانه این کار را نکردهایم و کتب درسی دوره ابتدایی و متوسطه عمومی از بعد تقویت هویت دینی و ملی بسیار ضعیف هستند. وی میافزاید: «ما در سند تحول یک تربیت شش ساحتی داریم و در بعد مطلوب بنا بوده در کتابهای درسی ما این شش ساحت به صورت متعادل و متوازن پیش برود، اما فقط در بعد علمی و به شکل تقلیلیافته حافظهمحور متمرکز شدهاند و حجم زیادی از اطلاعات و دادهها به بچهها داده میشود که هیچ ایده و مهارتی را به بچهها یاد نمیدهند.»
هویتی که به فرزندانمان شناسانده نشده!
کافی است تا سری به کلاسهای درسی بزنیم یا حتی در مسیر تردد روزانهمان نگاهی به کیف و کولهپشتی بچهها بیندازیم تا بهتر متوجه شویم جای خالی الگوهای ملی – مذهبی و شخصیتها و چهرههای ایرانی- اسلامی چگونه و با چه چیزهایی در حال پر شدن است. تصاویر السا و آنا، بتمن، مرد عنکبوتی یا چهرههای ورزشی وقتی حتی روی خطکش و جامدادی، مداد و پاککن بچههایمان نقش بسته و کیف و کولهپشتی آنها نمادی از شخصیتهایی است که هیچ ربطی به هویت ملی ما ندارند، چگونه میتوانیم انتظار داشته باشیم فرزندان ما کاظمی آشتیانی یا چهرههایی همچون او را بهتر از رونالدو، بتمن یا مرد عنکبوتی بشناسند؟!
