همگرایی اقتصادی کشورهای اسلامی از شعار تا عمل

نشست سران کشورهای اسلامی عضو کمیته دائم همکاری‌های اقتصادی تجاری سازمان کنفرانس اسلامی (کمسک) در حالی در ترکیه برگزار می‌شود که کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی نزدیک به سه دهه است به دنبال تقویت همکاری‌های اقتصادی هستند. با وجود ارائه طرح‌های فراوان حتی طرح جدی ضرورت تشکیل بازار مشترک اسلامی، هنوز 57 کشور عضو سازمان کنفرانس اسلامی نتوانسته‌اند اقدامی عملی جهت همگرایی اقتصادی صورت دهند. در واقع باوجود تأکید کشورهای اسلامی بر ضرورت تقویت همگرایی اقتصادی در سطح سیاست‌های اعلامی، در عمل گامی در این جهت به استثنای تحرکات در سال‌های اخیر برداشته نشده است. به عقیده کارشناسان، یکی از علل اصلی تحقق نیافتن بازار مشترک اسلامی یا نهادینه شدن همگرایی اقتصادی، اولویت دادن کشورهای اسلامی به همگرایی‌های موازی است که از جمله آنها می‌توان به تمرکز برخی اعضا بر همگرایی در چارچوب اکو، دی‌هشت یا حتی سارک، شورای همکاری خلیج‌فارس، اتحادیه آفریقایی و آ.سه‌.آن اشاره کرد. به عبارتی بهتر مالزی و اندونزی که به لحاظ تولید ناخالص داخلی جزو پنج کشور نخست عضو سازمان کنفرانس اسلامی محسوب می‌شوند، حجم عمده توجه خود را روی مجمع همکاری‌های اقتصادی آ.سه‌.آن و گروه دی هشت متمرکز ساخته‌اند، یا ایران، ترکیه و پاکستان بیشتر در قالب اکو همکاری دارند. از طرف دیگر بیست و پنجمین نشست کمسک در ترکیه در حالی است که به فاصله کمی قبل‌تر نشست وزیران آن خارجه کشورهای عضو گروه دی‌هشت در مالزی برگزار شد. در تمامی این ساز و کارها بر ضرورت تقویت همگرایی اقتصادی و تشکیل قطب نیرومند اقتصادی اسلامی تأکید می‌شود اما با وجود همه این تلاش‌ها، هنوز سهم کشورهای اسلامی در تجارت بین‌االملل بسیار اندک بوده و مجموع تولید ناخالص داخلی آنها بنا به آمارهای موجود معادل 4500 میلیارد دلار است که کمتر 10 درصد تولید ناخالص جهانی است. سطح پایین مبادلات تجاری دورن‌سازمانی و همزمان سهم اندک دول اسلامی در تجارت جهانی در حالی است که 57 کشور اسلامی با جمعیتی بیش از 5/1 میلیارد نفر و برخورداری از منابع عظیم زیرزمینی از ظرفیت‌های فراوان بالقوه برای تبدیل شدن به قطبی تأثیرگذار و نیرومند در معادلات اقتصادی بین‌المللی برخوردارند و می‌توانند در صورت رفع موانع موجود و تمرکز سازمانی به رقیبی برای اقتصادهای بزرگ جهان یعنی آمریکا، ژاپن، اتحادیه اروپا و چنی تبدیل شوند.
اما آیا نشست کمسک در ترکیه می‌تواند علامتی از بیداری دول اسلامی در زمینه تلاش برای عملی ساختن همگرایی اقتصادی باشد یا اینکه این نشست نیز به‌رغم تبلیغات فراوان و سخنرانی آتشین شرکت‌کنندگان به سرنوشت سایر نشست‌هایی دچار خواهد شد که تاکنون در زمینه همگرایی اقتصادی دول اسلامی برگزار شده است اما در عمل نتوانسته موانع موجود را بردارد و به ظهور قطب نیرومند اسلامی در بعد اقتصادی منجر شود.
نکته آخر اینکه آیا کشورهای اسلامی آمادگی دارند از تجربیات هر چند محدود خود در سایر ساز و کارهای موجود نظیر دی‌هشت، اکو، شورای همکاری خلیج‌فارس و حتی آ.سه‌.‌آن که مالزی و اندونزی دو عضو مهم آن محسوب می‌شوند برای تقویت همگرایی اقتصادی 57 کشور اسلامی بهره گیرند.