پیشنهاد انحرافی البرادعی اوج روابط ایران ـ ترکیه

محمد زمانی مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی روز شنبه صحبت از پیشنهادی جدید کرد که دلیل طرح آن را اطمینان‌بخشی به تهران برای پذیرش یا بهتر است بگوییم قبولاندن پیش‌نویس وین اعلام کرد. تحویل ذخیره سوختی کم غنی شده ایران به ترکیه به جای روسیه و سرانجام باز پس‌گیری سوخت بیشتر غنی شده از روسیه فحوای این پیشنهاد جدید است. لازم به یادآوری است که براساس پیش‌نویس تهیه شده در وین، ایران باید سوخت مورد نیاز رآکتور تحقیقاتی خود (با غنای 75/19 درصد) را از طریق ارائه حدود دو سوم ذخیره سوخت 5/3 درصد خود به روسیه و سپس دریافت آن پس از انجام غنی‌سازی این سوخت در کشور ثالث تأمین کند. ایران چند روز پس از بررسی پیش‌نویس وین ملاحظاتی را به عنوان اصلاحات این پیش‌نویس به آژانس ارائه کرد اما غرب با آغاز هجمه شدید تبلیغاتی تلاش کرد بحث این ملاحظات را به حاشیه برده و حتی تهدیدهای تکراری «افزایش تحریم‌ها» در صورت عدم موافقت تمام و کمال با پیش‌نویس را به میان کشید.اگر چه می‌توان در وهله اول پیشنهاد جدید البرادعی را عقب‌نشینی پس از چند روز تبلیغات دانست اما باید توجه داشت که پیش‌نویس وین بدون اعمال ملاحظات اصلاحی ایران دارای اشکالات ماهوی است و پیشنهاد البرادعی را تنها می‌توان انحرافی ارزیابی کرد. در واقع نوعی عقب روی که برای زمینه‌سازی ادامه تبلیغات برای قبولاندن پیش‌نویس وین صورت می‌گیرد. اگرچه باید به زمان بندی آن نیز توجه کرد. طرح این پیشنهاد در آستانه سفر رئیس جمهور کشورمان به ترکیه انجام شد.غربی‌ها مدت‌هاست با نگرانی خیز ترکیه برای نقش‌آفرینی در جهان اسلام را نظاره می‌کنند یکی از صحنه‌های دراماتیک به شدت نگران کننده حمله لفظی رجب طیب اردوغان نخست‌وزیر ترکیه با رئیس رژیم صهیونیستی در اجلاس جهانی اقتصاد داووس بود که درحمایت از مردم غزه صورت گرفت. صحنه‌ای که این اجلاس را به سیاسی‌ترین در نوع خود تبدیل کرد.اما نگرانی به اینجا ختم نمی‌شود؛ ترکیه در سال‌های اخیر علاقه‌مندی ویژه‌ای به افزایش سطح روابط خود با تهران نشان داده است.ترس از نزدیکی ترکیه به ایران ریشه‌ای تاریخی در غرب دارد. غرب بیش از دو قرن قبل از اختلافات این دو قدرت بزرگ جهان اسلام بیشترین بهره‌ها را برده است. نزدیکی ترکیه به ایران که نمود اخیر آن سفر اردوغان به ایران و سفر آقای احمدی‌نژاد رئیس جمهور کشورمان به ترکیه خاطرات تاریخی غرب را به شدت تحریک می‌کند. غرب چندین دهه هرگونه گرایش ترک‌ها به همگرایی آنکارا با همسایگان شرقی را از طریق در باغ سبز عضویت در اتحادیه اروپا مدیریت می‌کرد. امروز ترکیه نشان داده است که ضمن حفظ خواسته خود برای ادعای عضویت مسیر منفعلانه سابق را نمی‌پیماید و دیگر در صحنه شطرنج در حد مهره صرف نیست بلکه خود بازیگری قابل است. با این اوصاف غرب امیدوار است از عطش جدید ترکیه برای این بازیگری بهره‌ای در مسیر سابق برگیرد. شاید این امید در میان غربی‌ها بی‌مبنا نباشد چرا که ترک‌ها مدت‌ها پیش از مذاکرات ایران با غرب در وین از آمادگی خود برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن خبر داده بودند. پیشنهادی که بی‌شک از انگیزه‌های سالمی بر می‌خیزد اما می‌توان ناآگاهانه در مسیر طراحی شده غرب به تلاش‌های مذموم بینجامد. به نظر می‌رسد غرب که اکنون خود را در کنترل توان هسته‌ای ایران ناکام می‌بیند تلاش می‌کند با وارد ساختن محتاطانه ترکیه به چنین مسأله‌‌ای اولاً انگیزه‌ها و توان آنکارا را برای بازیگری فعال در جهان اسلام وارد چالش‌های بزرگ ساخته و آنها را بفرساید و ثانیاً اختلافات خود با ایران را به مسأله منطقه‌ای ایران با همسایگان به خصوص ترکیه تبدیل کند. در حالی که یکی از نگرانی‌های اصلی ایران بحث تضمین برگشت سوخت به ایران است مشخص نیست که بحث تغییر راه حل انتقال سوخت چه نقشی در ارائه این تضمین دارد. ضمن آنکه می‌توان به راحتی پیش‌بینی کرد غرب از این طریق می‌‌خواهد هرگونه تخطی خود از تعهداتی که در پی هر گونه توافق احتمالی با حضور ترکیه صورت خواهد گرفت، با آنکارا قسمت کرده و از این طریق به طور خاص روابط ویژه آنکارا ـ تهران را هدف گرفته است.