اگر چه اهمیت تولید دانشبنیان در گفتگوها و مباحثات گستردهای مشخص شدهاست و مفاهیم پایه این بحث را بسیاری از محافل عمومی هم به خوبی دریافت کردند، نکات ظریف و قابلتوجهی در فرایند دانشبنیان کردن تولید و نیز تکمیل چرخههای علم و فناوری و زیست بوم فناوری و نوآوری وجود دارد که قطعاً رسانهها میتوانند در آن نقش مهمی ایفا کنند. با توجه به جدید بودن این کلیدواژهها، نکته نخست تبیین آنها در فضای عمومی اجتماع است؛ بنابراین باید رسانهها تلاش قابلتوجهی را در بالابردن سواد جامعه نسبت به حقیقت این ایده ایفا کنند و از طرفی آن را به مطالبه عمومی تبدیل کنند. در این زمینه باید روشن شود که کلید و راهحل بسیاری از مشکلات کهنه و مزمن کشور در همین بستر نهفته است.
اما در باب آسیب شناسی و هدفگذاری رسانهها در مسیر تحقق هدف والای تولید دانشبنیان و خانواده گسترده فعالیتهای این حوزه، باید خطر نگاه کمی و رشدهای قارچگونه را به دقت بررسی کرد. به نظر میرسد رسانهها یکی از محورهای مهم نقد این حرکت از افتادن در ورطه کمیات هستند. آنجا که گزارشهای صرف آماری از تعداد ریز و درشت فعالیتها و تأسیس شرکتها فضا را برای کیفیت میبندد و مسئولان کشور را در تصمیم گیریها دچار خطا و اشتباه میکند. حوزه فعالیتهای عالی دانشبنیانی به هیچوجه جایگاه کمینگری نیست و اگر این مسیر اصلاح نشود، قطعاً اهداف والای مورد نظر هم محقق نخواهد شد.
مسئله دیگری که سیر حرکت کشور به سمت تولید دانشبنیان آن هم در همه ارکان و حلقههای این زیستبوم را تهدید میکند، دوری از عدالت است. اگر در بستر حمایت و توسعه و ایجاد شتاب در ارکان تولید دانش بنیان آسیبهای مزمن و کهنه فردنگری، بخشینگری، پایتختمحوری و ایجاد نکردن شرایط یکسان برای مشارکت عموم افراد توانا در نقاط دور دست و محروم در عین استعداد بالای آنها در این عرصهها با دقت مورد توجه قرار نگیرد، روشن است پس از گذشت دورهای چرخه بستهای از مجموعههای معروف و قدیمی بانی این مسیر خواهند شد و اتفاقات مهم و نو به هیچوجه رخ نخواهد داد. گاهی اوقات در نقاط دورافتاده فعالیتها و تلاشهایی صورت گرفتهاست که صرفاً به دلیل دوری از مرکزیتها و نداشتن تریبون دیده نمیشوند و در عین حال مسیرهای میانبر را طی کردهاند، اما به آنها توجه نمیشود و سرمایهگذاریها به سمتهای دیگر سوق داده میشود.
رسانهها با کنکاش و ایجاد تریبون و تلاش برای نشان دادن ظرفیتها و استعدادهای مبتنی بر دانشبنیانی میتوانند متولیان این امر را هدایت کنند و آنها را از تمرکزگرایی بر مواردی که آسیب آن اشاره شد، مصون نگه دارند. قطعاً نقد سازنده در هر عرصه ذکر شده یعنی کیفیسازی و عدالتمحوری، مسیر تحقق اهداف کشور در تولید دانشبنیان را از آسیبها و چالشها و خنثی شدن تلاشها در این بستر دور نگه خواهد داشت.
*عضو هیئت علمی دانشگاه
