مهر: تجربه ثابت کرده است نیاز اصلی شرکتهای دانش بنیان نیازی از جنس حمایتهای مالی و پولی نیست که با تسهیلات بانکی رفع شود، بلکه نوع دیگری از حمایت را میطلبد.
پس از نامگذاری امسال به عنوان سال تولید دانشبنیان و اشتغال آفرین بحثهای متعددی میان مسئولان، کارشناسان و فعالان اقتصادی در مورد ابعاد مختلف حمایت از شرکتهای دانش بنیان شکل گرفت. از آنجا که به گفته کارشناسان این موضوع میتواند چرخشی تاریخی برای اقتصاد ایران باشد، جهتگیریهای سیاستی اهمیت ویژهای پیدا میکند. اما مسئله مهمی که نباید مغفول بماند هشدار رهبری در خصوص پول پاشی به این شرکتها است که میتواند آثار سوءاقتصادی را نیز در بر داشته باشد. در همین راستا یکی از پررنگترین وعدههایی که از ابتدای سال داده شدهاست، وعدههایی از جنس حمایتهای مالی و تسهیلات بانکی بوده است. بانکهای دولتی به نوبت برای اعطای تسهیلات اعلام آمادگی کردند و برنامههای خود را ارائه دادند.
در قانون بودجه ۱۴۰۱ هر کجا اسم دانشبنیان آمدهاست، حمایت از دانشبنیانها صرفاً معادل پرداخت تسهیلات از محلهای مختلف بیان شدهاست. به طور مثال در تبصره۱۶ (تسهیلات تکلیفی) همچنین قانون بودجه سال جاری، بانک مرکزی را مکلف کرده تا از طریق بانکهای عامل معادل ۵ هزارمیلیاردتومان تسهیلات به شرکتهای دانشبنیان و خلاق اختصاص دهد. سخنگوی کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس هم از اختصاص ردیف اعتباری ۴هزارمیلیاردتومانی برای حمایت از شرکتهای دانشبنیان، کمکهای بلاعوض و تسهیلات کم بهره در سال۱۴۰۱ خبر داد. براساس اعلام رئیس کل بانک مرکزی، در ۱۰ماهه سال گذشته بیش از ۵۰هزار میلیارد تومان تسهیلات به شرکتهای دانشبنیان تخصیص دادهشد که نسبت به سال قبل از آن، بیش از ۱۰۰درصد رشد داشته و حدود ۱۲۰۰شرکت دانشبنیان توانستند از منابع مالی بانکها استفادهکنند. این تسهیلات از طریق صندوق پژوهش و فناوری معاونت علمی فناوری ریاست جمهور و صندوقهای وابسته اعطا میشود و متشکل از تسهیلات مالی، ضمانتنامه، سرمایهگذاری و توانمندسازی (کمک بلاعوض) است. با وجود این به نظر میرسد آنقدر که سهم شرکتهای دانشبنیان در تسهیلات بانکی پررنگ است، در رشد تولید ناخالص موفق نبوده است، بنابراین باید در سیاستها و ساز و کارهای اعطای تسهیلات به شرکتهای دانش بنیان تجدید نظری صورت گیرد تا شاهد پولپاشی به اسم حمایت از دانشبنیانها نباشیم.
کارشناسان حوزه دانشبنیان معتقدند هرچند برخی از این شرکتهای نوپا در ابتدای کار به حمایتهای مالی نیاز دارند، ولی نباید توجه و تمرکز مسئولان به این موضوع معطوف باشد و دلیل اصلی عدم توسعه شرکتهای دانشبنیان در ایران را باید در موضوع دیگری جستوجو کرد، موضوعی که رهبر معظم انقلاب هم در سخنرانی یکم فروردین به آن اشاره کردند و فرمودند: پول پاشی و بیملاحظه عمل کردن در حمایت از تولید به جایی نمیرسد.
نکتهای که سورنا ستاری، معاون علمی فناوری رئیس جمهور هم به آن اذعان دارد و میگوید: «اقتصاد دانش بنیان پول پاشی نفت نیست، بلکه آنچه آن را سرپا نگه میدارد اکوسیستم کارآفرینی است و تسهیلات شاید آیتم پنجم یا ششم برای اقتصاد دانش بنیان است.»
امروز تسهیلات به صورت وسیع به شرکتهای دانش بنیان داده میشود، اما مهمتر از تسهیلات، اکوسیستمی است که باید در شرکتهای دانشبنیان فعال شود که بخشی از آن به مجوزهای کسب و کار بر میگردد.»
بیشتر نیازمند بازار هستیم تا تسهیلات
در همین رابطه سلمان قربانیزاده، دبیر انجمن شرکتهای دانشبنیان صنعت نفت با اشاره به اینکه پولپاشی در حمایت از دانشبنیانها چند مشکل اساسی را به وجود میآورد میگوید: «یک موضوعی که تجربه شده و نباید مجدداً تکرار شود این است که در سالهای گذشته گفتند که ما در پرداخت وام و وثیقه ساده میگیریم. نتیجه این بحث این شد که تعداد زیادی به منظور سوءاستفاده وارد شدند و با توجه به سوددهی بازارهایی مثل ارز و سکه وامهای دانش بنیان را میگرفتند و بخشی از آن یا همهاش را وارد این بازارها میکردند. پس از آن آمدند از طریق ارزیابی و وثیقه فرایندش را سخت میکنیم که حتماً به شرکتهای دانش بنیان اصابت کنند. پس از آن متقاضیان خیلی کم شدند ولی مشکل وثیقه پیش آمد. الان وثیقهای که میخواهند اولاً باید ملکی باشد و ثانیاً سهل البیع باشد. از همین جهت ما میگوییم خیلی خوب است که ارزیابی سخت و قطره چکانی باشد، ولی آن وثیقه به نحوی باشد که شرکت دانش بنیان بتواند تأمین کند. یعنی مثلاً تجهیزات را بتوان وثیقه قرار داد یا قرارداد را بتوان وثیقه قرار داد. شیوههایی که در تمام دنیا به کار گرفته میشود.»
