مقتدی صدر بعد از چند ماه رایزنی نافرجام برای ائتلاف با چارچوب هماهنگی عراق، معروف به «ائتلاف التنسیقی» یک ائتلاف سهجانبه با مسعود بارزانی و محمد الحلبوسی تشکیل داد؛ ائتلافی که میخواست خیلی از روندهای توافقی دو دهه گذشته از جمله درباره انتخاب رئیسجمهور را کنار بگذارد. اما حالا مشخص شده که این ائتلاف از داخل آبستن فروپاشی است؛ موضوعی که مقتدی را بین شیعیان و ائتلافهای رقیب سرگردان خواهد گذاشت و ممکن است بحثهایی را درباره انتخابات زودهنگام و مجدد مطرح کند.
محمد الحلبوسی، رئیس پارلمان عراق (سنی) با حاکم الزاملی، نایب رئیس پارلمان (شیعه- صدری) به اختلاف خورده و ممکن است این اختلاف، ائتلاف سهجانبه را به فروپاشی بکشاند. ائتلاف سهجانبه را مقتدی صدر بعد از سرخوردگی از چندین هفته مذاکره بینتیجه با به جریان شیعیان عراق، معروف به چارچوب هماهنگی (ائتلاف التنسیقی) تشکیل داد. صدر اصرار داشت که نوری المالکی از ائتلاف شیعیان بیرون بماند، ولی وقتی دید چارچوب هماهنگی زیر بار مطالبه او نمیرود، آنها را دور زد و با سنیها و کردهای بارزانی دست به ائتلاف زد. او میخواست با این کار چیزی را که خودش «دولت اکثریت ملی» نامیده بود، تشکیل دهد، ولی چارچوب هماهنگی سه مرتبه پیاپی جلسه پارلمان عراق را از اکثریت انداخت تا به صدر و ائتلاف سهجانبه او نشان دهد چیزی که «دولت اکثریت ملی» مینامند، فاقد ویژگی اکثریت است. ائتلاف سهجانبه متشکل از حزب دموکرات کردستان (بارزانی)، جریان اهل سنت (الحلبوسی) و جریان صدر، بر خلاف روال مورد توافق دو دهه گذشته که پست ریاست جمهوری در دست اتحادیه میهنی بود، میخواست آن را به جریان بارزانی بدهد؛ سناریویی که باعث میشد جریان بارزانی بهطور همزمان و انحصاری، هم ریاست اقلیم را داشته باشد و هم ریاست جمهوری عراق را. صدریها هم در مقابل، پست نخستوزیری را در دولتی که «انقاذ الوطن» (نجات ملی) نامیده میشد، به دست میآورد، ضمن اینکه اکثر رؤسای کمیسیونهای پارلمان و پستهای وزارتی هم بین ائتلاف سهگانه تقسیم میشد.
ائتلاف «بدون خیر»
حالا اختلاف بین جریان الحلبوسی (اهل سنت) با جریان صدر بحثها را درباره فروپاشی ائتلاف سهجانبه تقویت کرده است. منابع میگویند که الحلبوسی، رئیس پارلمان با الزاملی، نایب رئیس پارلمان که از جریان صدر است، بر سر اختیارات به اختلاف خوردهاند و به همین دلیل الحلبوسی در نجف به ملاقات مقتدی الصدر رفته و موضوع خروج ائتلاف السیاده (اهل سنت) از ائتلاف سهگانه را پیش کشیده است. هیچ کدام از سه جریان تشکیلدهنده البته چنین خبری را رسما تأیید نکردهاند، ولی برخی سیاستمداران عراقی میگویند اختلافات میان ائتلاف سهگانه اختلاف بین الحلبوسی و الزاملی است. به گزارش فارس، مرتضی الساعدی، عضو ائتلاف الفتح در پارلمان عراق میگوید: «اختلافات میان الحلبوسی و الزاملی بدون تنش نیست و این نشان میدهد که ائتلاف سهجانبه موقتی است و مشکلات درون این ائتلاف به دلیل اختلاف بر سر منافع است.» به گفته الساعدی، الحلبوسی به دنبال دیدار با مقتدی الصدر برای تغییر نایبرئیس اول پارلمان است و شکاف میان هیئت رئیسه پارلمان به پروندههای دیگر هم کشیده خواهد شد و بیتشیعی باید در این میان موضع مشخصی اتخاذ کند. «کریم الخیکانی» تحلیلگر سیاسی عراقی هم با اشاره به فقدان راهبرد و توافق لازم میان ارکان ائتلاف سهجانبه، پیشبینی کرده که تنش ایجاد شده میان الحلبوسی و الزاملی به فروپاشی این ائتلاف منجر شود. وی در گفتگو با پایگاه خبری «المعلومه» تصریح کرد: تنش میان الحلبوسی و الزاملی مؤید نبود تفاهم بین جریان صدر و ائتلاف السیاده است، زیرا ائتلاف سهجانبه تنها به منظور پیشبرد و تصویب برخی پستها برای برخی طرفها در پارلمان تشکیل شد. به گفته «الخیکانی» چیزی که امروز در خصوص کشمکشها و تبادل بیانیهها بین دو طرف در این ائتلاف سهجانبه، در حال رخ دادن است، در نهایت منجر به انحلال این ائتلاف و پیوستن طرفهای مختلف در آن به سایر احزاب خواهد شد. او توضیح میدهد که مفاهیم هر یک از احزاب در ائتلاف سهجانبه با یکدیگر متفاوت است؛ دیر یا زود آنها به اختلاف میخورند، بهویژه به دلیل نبود استراتژی و برنامه دولتی برای سالهای آتی؛ لذا احتمال فروپاشی این ائتلاف وجود دارد.»گفته میشود مقتدی صدر که به دلایل تاکتیکی و در واقع برای دور زدن ائتلاف شیعیان، ائتلاف سهجانبه با بارزانی و الحلبوسی را تشکیل داده، خودش هم به دلایل مذهبی، نگاه چندان خوشبینانه به آن ندارد. آیتالله «سید کاظم حائری» که پدر مقتدی صدر قبل از شهادتش، او را اعلم بعد از خود معرفی کرده بود و صدر هم ارادت ویژهای به او دارد، به این ائتلاف نگاه چندان خوشبینانهای ندارد. اخیراً دفتر آیتالله حائری در نجف اشرف در پاسخ به استفتائی درباره ائتلاف سهجانبه جواب داد که «در آن خیری نیست.»
حیثیتی شدن اختلافات
اگر ائتلاف سهجانبه فروبپاشد، مقتدی گزینههای چندان خوشایندی پیش رو نخواهد داشت. او یا باید به ائتلاف با چارچوب هماهنگی برگردد و از پافشاری بر حذف نوری المالکی دست بردارد که با توجه به حیثیتی شدن مسئله، برایش یک شکست محسوب میشود، یا اینکه بحث انتخابات پارلمانی زودهنگام را مطرح کند؛ موضوعی که برای ائتلافی که خود را پیروز انتخابات خوانده، یک سرشکستگی محسوب میشود. تحولات روزهای اخیر نشان از سرگردانی صدر میدهد. هفته پیش، بعد از اینکه چارچوب هماهنگی با یک نمایش قدرت، برای سومین بار جلسه پارلمان عراق برای تعیین رئیسجمهور را از حد نصاب انداخت، مقتدی صدر در توئیتر خطاب به ائتلاف شیعیان نوشت: «هرگز با شما توافق نخواهیم کرد، زیرا توافق به معنای سقوط است.» صدر تأکیدکرد: «با توافق در هیچ نوع آن موافق نیستیم. آنچه که نامش را بنبست سیاسی میگذارید، آسانتر از توافق با شما و بهتر از تقسیم کردن کیک با شما است.» او به آنها ۴۰ روز فرصت داد تا بدون اعضای جریان صدر دولت اکثریت ملی تشکیل دهند، ولی ظاهراً مهلتی که او برای چارچوب هماهنگی تعیین کرده، بیشتر در مورد خودش مصداق دارد تا رقبا. صدر خود را پیروز انتخابات میداند، ولی از نصاب افتادن پارلمان در دو جلسه متوالی، نشان داد او قادر نیست ائتلاف اکثریت تشکیل دهد. اگر آنگونه که ناظران میگویند، ائتلاف سهجانبه فروبپاشد، صدر باید دوباره به دامن ائتلاف شیعیان برگردد. یکی از بحثهایی مطرح شده، طرح فراکسیون مستقل «اشراقه کانون» است که گفته است به جریان صدر برای تشکیل دولت آزادی عمل کامل داده شود و در عوض ائتلاف چارچوب هماهنگی به عنوان اپوزیسیون در پارلمان، ریاست اغلب کمیسیونها را برعهده بگیرد. بر اساس گزارش ایرنا، فحوای طرح «اشراقه کانون» بر این اساس استوار شده که اپوزیسیون بتواند در پارلمان به وظیفه نظارتی و بازخواست خود بر کار دولت عمل کند و در مقابل، جریان صدر در برابر ضعف و ناکامی دولت خود، پاسخگو باشد. «هادی العامری» رهبر ائتلاف «الفتح» روز جمعه گذشته (۱۲ فروردین ماه ۱۴۰۱) تلویحاً از این طرح استقبال کرد و گفت: «نمیشود که یک جریان همه پستهای اجرایی و پارلمانی را تصاحب کند و انتظار داشته باشد که اپوزیسیون به وظیفه خود در نظارت بر کار دولت عمل کند، پارلمان و رؤسای کمیسیونها را به ما واگذار کنید تا بتوانیم به وظایف خود در قبال نظارت بر کار دولت عمل کنیم.»
