وزارت دفاع گرجستان اخیراً اعلام کرد نیروهای گرجی رزمایشی مشترک با نام «پاسخ فوری» را با نیروهای نظامی آمریکا آغاز کردند. در این رزمایش صدها نیروی نظامی گرجستان شرکت دارند که قرار است بهار آینده به افغانستان اعزام شوند. سالومه ماخارادزه سخنگوی وزارت دفاع گرجستان گفت: هدف از این رزمایش مشترک بین آمریکا و گرجستان، آموزش نیروهای گرجی برای استقرار در افغانستان در چارچوب نیروهای کمک به تأمین امنیت افغانستان موسوم به ایساف است. وی افزود این رزمایش که از دوشنبه 26 اکتبر شروع شده است، دو هفته ادامه خواهد داشت و در آن 840 نیروی نظامی از آمریکا و گرجستان مشارکت دارند. ماخارادزه تصریح کرد: 420 نیروی نظامی گرجستان که در این رزمایش مشترک شرکت دارند، بهار آینده عازم افغانستان خواهند شد. در شرایطی که گرجستان تأکید دارد که درحال برگزاری رزمایش مشترک با آمریکاست سفارت آمریکا در تفلیس، برگزاری «مانور نظامی مشترک» در گرجستان را تکذیب کرده و آن را تنها «دوره آموزشی» برای نظامیان گرجی اعزامی به افغانستان میداند. سخنگوی سفارت آمریکا اعلام کرد که در حال حاضر هیچ مانور نظامی مشترکی در گرجستان انجام نمیشود و صحبت تنها بر سر دوره آموزشی برای نظامیان گرجی اعزامی به افغانستان توسط متخصصان نظامی آمریکایی است. بر اساس اعلام سفارت آمریکا نظامیان گرجی به طور مشترک با نظامیان آمریکایی عملیات ضد تروریستی را برگزار میکنند.
بهار گذشته برگزاری رزمایش ناتو در گرجستان واکنش تند روسیه را به دنبال داشت و روسیه نیز به اقدام مشابهی در آبخازیا و اوستیای جنوبی دست زد. بنابراین آمریکا تمایل چندانی به رسانهای کردن تحرکات نظامی خود در گرجستان ندارد، اما به نظر میرسد مقامات گرجستان ترجیح دادهاند تمرینهای موسوم به پاسخ فوری را مانور نظامی بنامند. دولت میخائیل ساکاشویلی که کمترین میزان محبوبیت از سال 2003 تاکنون قرار دارد، بسیار علاقهمند است که برگزاری این مانورها نشان دهنده دوستی ناگسستنی تفلیس و واشنگتن باشد.
تمرینهای پاسخ فوری در گرجستان چه دورههای آموزشی برای اعزام نظامیان گرجی به افغانستان باشد و چه رزمایش مشترک، واقعیت این است که تحرکات نظامی آمریکا در گرجستان در حال افزایش است.
تحرکات نظامی آمریکا در گرجستان در بعد از فروپاشی شوروی را میتوان به سه دور تقسیم کرد.
دوره اول از سال 1994 سال عضویت گرجستان در برنامه مشارکت برای صلح ناتو تا سال 2001 را شامل میشود که گرجستان و آمریکا در چارچوب ساختارهای ناتو از جمله برنامه مشارکت برای صلح ناتو، شورای اروپا آتلانتیک و مجمع پارلمانی ناتو با یکدیگر همکاری داشتند. دوره دوم از سال 2001 و حادثه یازدهم سپتامبر تا آگوست 2008 را شامل میشود. در این دوره و بعد از حادثه یازدهم سپتامبر آمریکا به بهانه مقابله با تروریسم فراتر از چارچوبهای ناتو، همکاریهای دوجانبه نظامی با گرجستان را گسترش دهد. در این راستا آمریکا در ژوئن 2002 با عقد قرارداد تعلیم و تجهیز، نظامیان و مستشاران خود را به بهانه آموزش نظامیان گرجی درپایگاه گودائوتا و وازیانی گرجستان که پیش از آن در اختیار روسیه بود، مستقر کرد. این استقرار نظامی آمریکا هیچ کمکی به گرجستان نکرد، به طوری که شرایط تجزیه در اوستیای جنوبی و آبخازیا تثبیت شد و آمریکا عملاً در جریان جنگ پنج روزه اوستیای جنوبی که روسیه طی آن روسیه به بهانه دفاع از اتباع خود در اوستیای جنوبی زیرساختهای نظامی و اقتصادی سراسر گرجستان را هدف قرار داد، تنها به موضعگیری و هشدار سیاسی پرداخت.
دوره سوم تحرکات نظامی امریکا در گرجستان از اوت 2008 تاکنون را شامل میشود. در دوره دوم (2001تا 2008) آمریکا مدعی کمک به نوسازی ارتش گرجستان بود اما تنها در چارچوب قرارداد تعلیم و تجهیز نظامیان گرجی را آموزش داده و آنها را به عراق و افغانستان اعزام میکرد. به طوری که سال گذشته و قبل از جنگ اوستیای جنوبی حود دو هزار نظامی گرجی در عراق بودند که حدود یک دهم ارتش گرجستان را تشکیل می دادند و این رقم قابل توجهی برای گرجستان است. در حال حاضر نیز آمریکا که در باتلاق افغانستان گیر افتاده است و تلفات نظامیان آمریکایی و ناتو در گرجستان در حال افزایش است، واشنگتن به دنبال اعزام تعداد بیشتری از نظامیان گرجی به افغانستان است و دوره آموزشی اخیر نیز از این زاویه قابل ارزیابی است و نشان میدهد که هدف آموزش نظامیان گرجی برای خدمت در افغانستان که از سال 2002 شروع شده است، همچنان ادامه دارد. در این راستا اوایل ماه آگوست گذشته پارلمان گرجستان با اعزام تعداد بیشتری از نظامیان گرجی به افغانستان موافقت کرد. در واقع آمریکا عملاً گرجستان را به پایگاهی برای تعلیم نیرو جهت خدمت به سیاست اشغالگرانه خود در عراق و افغانستان تبدیل کرده است. البته آمریکا بعد از جنگ اوستیای جنوبی اهداف گستردهای را به بهانه کمک به ارتش گرجستان و در پوشش همکاریهای نظامی و برگزاری رزمایشها و دورههای آموزشی دنبال میکند.
اگرچه مسائل نظامی متعددی در مناسبات آمریکا و گرجستان نظیر کمک به روند عضویت گرجستان در نات ، فروش تسلیحات به گرجستان، نظامی کردن پیمان گوام، حفظ امنیت خطوط انتقال انرژی از جمله باکو – جیحان وجود دارد اما در این مقطع بیشتر دو موضوع استقرار بخشی از سامانه سپر موشکی آمریکا در گرجستان و موضوع استقرار پایگاههای نظامی آمریکا در این کشور مطرح است.
اهمیت این دو موضوع از چهار جهت است: اول اینکه تنش در مناسبات روسیه و گرجستان ادامه دارد و مناسبات سیاسی دو کشور بعد از جنگ پنج روزه اوستیای جنوبی رسماً قطع است. دوم اینکه گرجستان رسماً از جامعه همسود خارج شده است و در نتیجه سرعت روند ناتوگرایی این کشور افزایش یافته است. سوم اینکه بهرغم توافقاتی کلی میان روسیه و آمریکا در برخی از مسائل کلان، هیلاری کلینتون وزیر امورخارجه آمریکا در سفر اخیر خود به مسکو اذعان کردن که اختلافات واشنگتن و مسکو درباره گرجستان ادامه دارد. چهارم اینکه بهرغم تلاش روسیه و بهرغم تحرکات اپوزیسیون گرجستان، میخائیل ساکاشویلی رئیسجمهوری گرجستان با حمایت آمریکا توانسته از بحران ماههای پس از جنگ اوستیای جنوبی عبور کند و احزاب مخالف و متحدان دیروز وی تاکنون نتوانستند وی را مجبور به استعفا کنند.
با توجه به مجموع این عوامل شرایط برای امتیازگیریهای کلان آمریکا از گرجستان فراهم است. البته «هیلاری کلینتون» وزیر امور خارجه آمریکا در جریان سفر خود به مسکو طی مصاحبهای با رادیو «اکو مسکو» اعلام کرد که واشنگتن هیچ دلیلی برای استقرار تجهیزات سپر موشکی در گرجستان نمیبیند. البته از آنجا که تأیید رسمی این موضوع میتواند تنش در مناسات آمریکا و روسیه را افزایش دهد، آمریکا به تکذیب موضوع پرداخته است. این در شرایطی است که آمریکا انگیزههای زیادی برای استقرار پایگاه در گرجستان و استقرار سامانه موشکی دارد. بر همین اساس نیز هیأتهای نظامی آمریکا پیش از این شرایط فنی برخی از مناطق گرجستان از جمه باتومی را مورد ارزیابی قرار دادهاند. بعد از جنگ اوستیای جنوبی چندین ناو نظامی آمریکا در بنادر گرجستان به بهانههای مختلف از جمله ارایه کمکهای انساندوستانه پهلو گرفتهاند و گفته میشود تسلیحات و تجهیزات لازم برای احداث پایگاه در گرجستان از این طریق منتقل شده است. جالب اینکه جو بایدن معاون رئیسجمهوری آمریکا در سفر سه ماه پیش خود به گرجستان آشکار به تسلیح گرجستان اذعان کرد. جو بایدن گفت برخی فکر میکنند روسیه برای اقداماتی که در منطقه میکند، بهایی نخواهد پرداخت، اما اینگونه نیست و این کشور به لحاظ دیپماتیک بهای سنگینی را میپردازد. وی افزود: آمریکا با مسلح کردن گرجستان از پیوستن این کشور به ناتو حمایت خواهد کرد. در واقع گرجستان یکی از گزینههای احتمالی استقرار عناصر سیستم جدید موشکی مورد نظر آمریکاست و اگر در نظر بگیریم که آمریکا در سیستم جدید سپر موشکی مقابله از دریا را مدنظر دارد سواحل گرجستان در دریای سیاه از این نظر مورد توجه واشنگتن است.
گرجستان موقعیت استراتژیک برای آمریکا و ناتو دارد گرجستان دالان ورود به قفقاز، حوزه خزر و آسیای مرکزی از سمت اروپا و دریای سیاه است و تسلط هر قدرتی بر آن به معنای حضور آن در دریای سیاه و نیز قفقاز و حوزه خزر خواهد بود. بدون بدست آوردن گرجستان سرمایهگذاری غرب و ناتو در جمهوری آذربایجان، حتی ارمنستان و آن سوی خزر (آسیای مرکزی) ارزشمند نخواهد بود چون این حضور فاقد پیوند ژئوپلتیکی و عقبه جغرافیایی خواهد بود. آمریکا برای اجرای طرح تجزیه فدراسیون روسیه و فشار بر این کشور نیاز به حضور راهبردی در گرجستان دارد و این انگیزه به تنهایی برای تحرکات واشنگتن جهت اخذ پایگاه در گرجستان کافی است. به ویژه اینکه روسیه حدود هشت هزار نیرو در آبخازیا و اوستیای جنوبی دارد و غیر از پایگاههای موجود به دنبال احداث پایگاههای دریایی و زمینی جدید در این مناطق است. از این رو نیز آمریکا دور جدید از تلاشها برای عضویت گرجستان در ناتو را آغاز کرده است. در واقع تحت تأثیر سیاست اشتباه سردمداران انقلاب گل رز در گرجستان، این کشور عملاً به مناطق نفوذ آمریکا و روسیه تبدیل شده است.
