شاید وقتی اواخر دهه ۱۹۸۰ گروهی از جوانان زیدی شهر صعده یمن سازمان دینی-سیاسی را تحت عنوان «الشباب المؤمن» تأسیس کردند، کمتر کسی تصور میکرد همین سازمان کوچک چندنفره یمنی در چند دهه بعد، نقشه موازنه قوای منطقه را تغییر خواهد داد.
«الشبابالمؤمن» را هسته اولیه نیروهای انصارالله یمن میدانند که بین سالهای ۱۹۸۶ تا ۱۹۹۰ قدرت خود را در صعده مستحکم کردند و از سال ۲۰۰۳ دست به مخالفت با حکومت یمن زدند. این سازمان در دهه ۲۰۱۰ فراتر از یک سازمان شد و فعالیتش را در قالب یک جنبش نظامی-سیاسی دنبال کرد. همین سازمان که با توجه به خاستگاه قومی آن «جنبش حوثیها» هم خوانده میشد، در جریان اعتراضات ضددولتی در یمن از سال ۲۰۱۱ توانست در قالب جنبش انصارالله نیروی غالب و برجسته تحولات اعتراضی شود و البته اکنون بسیار فراتر از یک جنبش قومیتی است؛ جنبشی که به عنوان یک سازمان سیاسی و نظامی، اکنون یکی از بازیگران تعیینکننده تحولات غرب آسیاست.
نقطه قوت عملیات چریکی
انصارالله وقتی در سال ۲۰۱۱ اعتراضات خود را از صعده به صنعا کشاند، کولهباری از تجربههای نظامی را در اختیار داشت. نیروهای انصارالله از مدتها قبل از آغاز قیام سال ۲۰۱۱، نبردهای چریکی را در جریان مقابله با ارتش دولت «علی عبدالله صالح» و همچنین بمباران جنگندههای سعودی به دست آورده بود و نقطه قوت این نیروها، تواناییهای چریکی بود. قبل از قیام سال ۲۰۱۱، نیروهای انصارالله از سال ۲۰۰۴ رویارویی مسلحانه خود را با اعتراضاتی به رهبری سید حسین بدرالدین حوثی آغاز کرده بودند و تا سال ۲۰۰۸ پنج جنبش مسلحانه را در برابر ارتش یمن به سرانجام رساندند. حتی در سال ۲۰۰۹ عربستان سعودی به آنها حمله نظامی کرده بود و این نیروها تجربه مقابله با ارتش سعودی را نیز در اختیار داشتند.
در سال ۲۰۱۱ نیز همزمان با اعتراضات در کشورهای عربی، نیروهای انصارالله پیشگام اعتراضات مدنی در یمن بودند و همین اعتراضات در نهایت به سقوط دولت منصورهادی در سال ۲۰۱۵ منجر شد. هرچند انصارالله پس از سقوط دولت هادی اجازه ایجاد خلأ قدرت در یمن را نداد و خیلی زود شورای ملی یمن را به عنوان شورای دوره انتقالی برای کنترل کامل صنعا تأسیس کرد. با وجود موفقیت انصارالله در تشکیل شورای ملی موقت برای کنترل اوضاع، اما همزمان آغاز جنگ و تجاوز عربستان، شرایط را دگرگون کرد. از سال ۲۰۱۵ انصارالله به عنوان جنبشی سیاسی که تجربه جنگهای چریکی را در اختیار داشت در ائتلاف با ارتش یمن توانست به خوبی در برابر پیشروی و تجاوزات سعودی مقاومت کند و نظامیان ائتلاف سعودی موفق به پیشروی برای کنترل استان صنعا در مرکز یمن نشدند. تجربه جنگ سالهای گذشته در مناطق کوهستانی مهمترین نقطه قوت نیروهای انصارالله بود که با همراهی ارتش یمن به مقابله با نیروهای زمینی ائتلاف سعودی پرداختند.
موشکهایی که ورق را برگرداندند
نیروهای انصارالله شش ماه پس از آغاز جنگ، برای نخستین بار از موشک بالستیک برای هدف قراردادن اهدافی در عربستان سعودی استفاده کردند. موشک بالستیک قاهر نخستین موشکی بود که نیروهای ارتش و انصارالله یمن در مقابله با تجاوزات عربستان سعودی از آن استفاده کردند. در واقع موشک قاهر، برگ تحولات در جنگ علیه یمن را برگرداند و انصارالله نشان داد که در برابر تجاوز عربستان سعودی توانایی پاسخ موشکی را نیز خواهد داشت.
اندیشکده «مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاورنزدیک» توسعه توان موشکی نیروهای انصارالله را در دو مرحله ارزیابی میکند و میگوید: «عملیات هوایی عربستان سعودی در سال ۲۰۱۵ علیه زرادخانههای شناختهشده یمن، برخی از موشکهای دوربرد ارتش این کشور را نابود کرد و بقیه این زرادخانه نیز تا سال ۲۰۱۷ مصرف شد. حداقل شش موشک OTR-۲۱ و ۱۸ موشک (۷-FROG) که انصارالله آن را زلزال نامید، به اهداف نزدیک و استانهای مرزی جیزان و نجران عربستان سعودی شلیک شدند. همچنین تعداد اندکی موشک R-۱۷، موشکهای اسکاد B یا Hwasong-۶ (اسکاد C کره شمالی) با بردی تا ۵۰۰ مایل باقیمانده بود که برای حمله به درون قلمروی پادشاهی سعودی استفاده شدند.»
طبق ادعای این اندیشکده امریکایی، مرحله دوم افزایش توان موشکی انصارالله، توسعه سیستمهای موشکی قاهر-۱ به عنوان شاخصی از همکاری ایران در مشاوره به نیروهای یمنی بود که در سالهای ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ با توسعه چند سکوی پیشرفته جدید برای پرتاب آشکار شد و ظرفیت گستردهای را برای یمنیها ایجاد کرد. موشکهای «قاصف۲»، موشک سوخت جامد «بدر» و سیستم پرتابی «صمد» از دیگر دستاوردهایی بود که با آن یمنیها قادر شدند اهدافی تا برد ۹۰۰ مایلی در عربستان و امارات را هدف قرار دهند. سپس موشکهای بالستیک «بورکان ۲H» و «قیام» نیز در حملات انصارالله مورد استفاده قرار گرفت. طبق این تحلیل، انصارالله در مسیر تکامل صنعت موشکی یمن نشان داد با استفاده از این سیستمها، صنعت نظامی کوچک، اما مؤثری را برای خود ایجاد کرده است.
اگرچه در تحلیل مؤسسه واشنگتن گفته شده که بخشی از توان موشکی نیروهای یمنی در حملات و بمبارانهای ائتلاف سعودی از بین رفته است، اما هادی محمدی، کارشناس مسائل امنیتی در گفتگو با «جوان» بر این موضوع تأکید کرد که همچنان بخشی از توان موشکی ارتش و انصارالله یمن بر زرادخانههای برجای مانده از دوره اتحاد جماهیر شوروی متکی است.
از سوی دیگر توان موشکی انصارالله به میزان قابل توجهی بر قابلیتهای داخلی و بومی اتکا دارد. آذین صحابی، پژوهشگر مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه در گزارشی درباره توان موشکی انصارالله به پیشینه توان موشکی یمن در دورههای گذشته میپردازد و در این رابطه میگوید: «در دهههای ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰، افسران و مهندسان نظامی یمنی که سالها در کشورهای مختلف بهویژه روسیه و کشورهای بلوک شرق دوره دیده بودند، در دوره علی عبدالله صالح توانستند تسلیحات خریداریشده پیشین را ارتقا دهند. همچنین در پی سقوط بغداد پایتخت عراق به دست ارتش امریکا در سال ۲۰۰۳، صنعا بیش از ۲۰۰ کارشناس نظامی عراقی را جذب کرد و آنها را در اردوگاههای ویژه خود که تحت فرماندهی احمد علی عبدالله صالح، فرزند رئیسجمهور سابق یمن اداره میشد، به کار گرفت. به این ترتیب بخش تولید تسلیحات جنگی در وزارت دفاع یمن در صنعا شکل گرفت که از جمله اقدامات آن توسعه موشکهای روسی و کرهشمالی با استفاده از تجربههای ژنرالهای عراقی بود.»
پایگاه تحلیلی دیفنس وان نیز در گزارشی درباره توان موشکی یمن به سابقه قراردادهای موشکی دولت صنعا پیش از انقلاب ۲۰۱۱ و در زمانی اشاره میکند که دولت صنعا متحد واشنگتن بود و در آن زمان دولت صالح در جریان قراردادی نظامی با کرهشمالی در سال ۱۹۹۸، موشکهای «موسودان بی ام» با برد متوسط را خریداری کرد، اما نیروی دریایی اسپانیا محمولهای از این موشکها را در سال ۲۰۰۲ در دریای سرخ توقیف کرد، هرچند صالح با حمایت دولت «جرج بوش» توانست با دور زدن قوانین مربوط به توقیف این موشکها، دهها محموله از این موشکها را نگه دارد.
بر این اساس، بخش قابل توجهی از زرادخانه تسلیحاتی انصارالله، همان سلاحهایی هستند که دو دهه پیش امریکا و کشورهای منطقه در اختیار دولت علی عبدالله صالح، رئیسجمهور وقت یمن گذاشتند تا علیه شیعیان حوثی به کار گیرد و با تسلط انصارالله بر صنعا در سال ۲۰۱۴، زرادخانه روسی به همراه تسلیحات خریداری شده از امریکا و کشورهای حاشیه خلیجفارس به دست انصارالله افتاد. طی چند ماه گذشته نیز استفاده نیروهای انصارالله از موشکهای بالستیک افزایش قابل توجهی را نشان میدهد و در جدیدترین ارزیابی حملات موشکی انصارالله که از سوی مؤسسه واشنگتن انجام گرفت، گفته شده که تعداد حملات موشکی انصارالله بهشدت در حال افزایش است و تنها در ماه مارس ۲۰۲۱ بیش از ۷۰ حمله موشکی و ... به سمت عربستان سعودی شلیک شده که نسبت به ماههای پیش بسیار بیشتر است.
ورود به فاز جنگ در دریا
یک سال پس از شروع بمباران و جنگ عربستان علیه یمن در اکتبر ۲۰۱۶ این جنگ شکل جدیدی به خود گرفت و نیروهای انصارالله شروع به استفاده از موشکهای ضد کشتی علیه نیروهای دریایی متجاوز سعودی-اماراتی کردند. در واقع پس از آنکه انصارالله اهدافی را با موشکهای بالستیک در دل خاک سعودی هدف قرار داد، حوزه جنگ را به دریا نیز کشاند و با حمایت نیروی دریایی یمن، ابعاد جدیدی از تواناییها خود را رونمایی کرد.
گسترش جنگ در دریا از سوی نیروهای یمنی از سوی دیگر باعث ورود جدیتر امریکا در نقش حمایتی از عربستان و امارات شد و از همین زمان پدافندهای هوایی و موشکی ناوهای امریکایی به حمایت از کشتیهای سعودی و اماراتی پرداختند تا در عمل صحنه جنگ انصارالله در برابر ناوهای امریکایی ترسیم شود. حمله موشکی انصارالله به یک کشتی لجستیکی امارات در همان اکتبر ۲۰۱۶ باعث شد تا نیروی دریایی ایالات متحده ناوهای جنگی را برای گشتزنی در منطقه مستقر کند. هادی محمدی، درباره توان دریایی نیروهای انصارالله معتقد است: «ناوگان دریایی انصارالله علاوه بر توان موشکی، این قابلیت را دارد که از قایقهای تندرو به صورت حملات زنبوری و همچنین قایقهای هدایتشونده استفاده کند.» به نظر میرسد که چنین قابلیتی از سوی نیروهای انصارالله برگرفته از همان تجارب قبلی نیروی دریایی ارتش یمن در دورههای پیشین است که اکنون انصارالله میراثدار آن شده است.
پهپاد، جدیدترین سلاح انصارالله
در سال ۲۰۱۸، با ورود ائتلاف عربی به سومین سال جنگ علیه یمن، تاکتیکها و تسلیحات انصارالله نیز شکل جدیدی به خود گرفت. در این سال پاسخ انصارالله با موشکهای بالستیک دوربرد کمتر شد و به جای آن استفاده از پهپادهای مسلح به صورت قابل توجهی افزایش یافت. پهپادهای تحت کنترل نیروهای انصارالله به پایگاههای نظامی، پدافند هوایی ائتلاف و فرماندهان نظامی و همچنین اهدافی مانند فرودگاهها و زیرساختهای نفتی حمله کردند و این جنگندههای بدون سرنشین امکان شناسایی میدان جنگ و هدفگیری اطلاعاتی را برای ارتش و انصارالله فراهم کردند که در عمل به تقویت توان نظامی انصارالله منجر شد.
«مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی واشنگتن» در گزارشی درباره توان پهپادی انصارالله یمن میگوید: «بسیاری از عملیاتهای پهپادی نیروهای یمنی با پهپادهای سری قاصف انجام میشود. این دستگاههای کوچک و کنترل از راه دور شباهت زیادی به خانواده پهپادهای ابابیل ایرانی دارند و میتوانند به کلاهک انفجاری ۳۰ کیلوگرمی مجهز شوند و نیروهای یمنی این پهپادها را با استفاده از ناوبری ماهوارهای هدایت میکنند.»
یکی از مرگبارترین حملات پهپادی انصارالله یمن در ژانویه ۲۰۱۹ رخ داد و در جریان آن یک پهپاد مملو از بمب در جریان رژه نیروهای ائتلاف نظامی سعودی در عدن منفجر شد که در این حمله حداقل شش سرباز ائتلاف سعودی کشته و دهها تن دیگر زخمی شدند. همچنین حمله پهپاد دیگری در اوت ۲۰۱۹ باعث آتشسوزی در میدان نفتی شیبان عربستان سعودی شد و البته فرودگاه ابها در جنوب عربستان تا کنون بارها مورد حملات پهپادی نیروهای انصارالله قرار گرفته است. همچنین رسانههای یمنی در اوت ۲۰۱۸ وقوع یک حمله در فرودگاه دوبی را تأیید کردند، اگرچه مقامات اماراتی این خبر را مسکوت گذاشتند تا هزینه این حمله را کاهش دهند.
تغییر موازنه منطقه
قدرتگیری و توسعه تواناییهای انصارالله در ابعاد مختلف چریکی، موشک بالستیک، ناوگان دریایی و در اختیار داشتن پهپادهای دوربرد باعث شده تا مقاومت یمن موازنه جدیدی را در منطقه برقرار کند. در ابتدای جنگ ائتلاف سعودی علیه یمن، مقامات نظامی عربستان اعلام کردند طی کمتر از دو هفته کنترل صنعا را به دست میگیرند تا دولت موردنظر خود را به یمن تحمیل کنند. اکنون، اما پس از هفت سال نه تنها سعودیها به اهداف خود در یمن دست نیافتند، بلکه فراتر از آن دولت صنعا و نیروهای انصارالله موفق شدهاند تا موازانه را در منطقه به نفع خود تغییر دهند. کمتر از یک ماه پیش، موشکهای انصارالله همزمان با سفر رئیس رژیم صهیونیستی، اهدافی در ابوظبی، پایتخت امارات را هدف قرار دادند تا نشان دهند برد موشکهای انصارالله به تلآویو هم میرسد. فراتر از این، حملات موشکی انصارالله توانسته این نگرانی را میان اماراتیها ایجاد کند که صنعا هرگاه بخواهد قادر به آشفته کردن بازارهای اقتصادی و ثبات مالی در بورس دوبی نیز است. از همین رو شاید بعد از این بتوان انصارالله یمن را نیروی تعیینکننده تحولات شبه جزیره عربستان خواند که مرکز تعیینکنندگی تحولات شبه جزیره را از ریاض به صنعا منتقل کرده است.
