هشتمین دور مذاکرات هستهای میان ۴+۱ در وین اتریش در شرایطی در حال برگزاری است که همچنان اخبار ضد و نقیضی از روند مذاکرات به گوش میرسد. در تازهترین رویداد مرتبط با مذاکرات وین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه کشورمان از ضرورت پیش شرطی به نام «انتشار بیانیه سیاسی» برای کنگره امریکا سخن به میان آورده است، سخنی که نشان میدهد همچنان یکی از مهمترین دغدغههای تیم مذاکرهکننده کشورمان، اخذ تضمین مطمئن از طرف امریکایی است؛ هدفی که در مذاکرات دولت موسوم به تدبیر و امید با ساده انگاری همراه شد و نتیجه مستقیم آن خروج بدون هزینه ایالات متحده امریکا از توافقنامه هستهای با ایران بود.
دولت سیزدهم و مذاکرهکنندگان فعلی کشورمان علاقهای ندارند تا اشتباهات رقت بار و هزینه زای دولت قبلی را تکرار کنند و بر پایه «توافق به هر قیمتی» با غرب وارد تعامل و نهایتاً احیای برجام شوند. بر همین اساس سخن روز گذشته وزیر امور خارجه کشورمان میتواند شروع یک «آسودگی خاطر» به شمار آید؛ آسودگیای که میتواند در صورت احیای توافقنامه هسته ای، هزینههای نقض و خروج مجدد امریکا را از آن به شدت بالا برده و تا حدودی منجر به تعلیق واقعی تحریمهای هستهای کشورمان شود.
۶ سال اجرای تعهدات یکجانبه
حساسیت و نگرانی فعلی تیم مذاکرهکننده کشورمان را با نیم نگاهی به گذشته میتوان بهتر درک کرد؛ آنجایی که از روز امضای برجام تا پایان دولت دوازدهم و بعد از آن کشورهای امریکا، فرانسه، انگلیس و آلمان کمترین پایبندی به متن برجام نداشتهاند و به بهانههای مختلف از زیر بار دمدستیترین تعهدات خود در متن برجام نیز سر باز زده و فشارهای موسوم به توئیتری و ایمیلی اعضای تیم مذاکرهکننده سابق کشورمان گرهی از مشکلات عدیده اجرای برجام باز نکرد و همانطور که اشاره شد بعد از خروج امریکا از توافقنامه هسته ای، اوضاع وخیمتر شد، به گونهای که کشورهای اروپایی با به کارگیری عنصری به نام «زمان» طرف ایرانی را که علاقهای به تقابل منطقی و حقوقی با طرف غربی نداشت، مجاب کرد که همچنان تعهدات خود را به صورت یکجانبه انجام دهند! آنها در یک مقطع زمانی و با هدف فریب طرف ایرانی سازوکاری مبهم و بدون کمترین خروجی به نام «اینستکس» را راه اندازی کردند، سازوکاری که تنها برای غرب زمان خرید و تعطیلی صنعت هستهای را استمرار بخشید.
اجرای تعهدات یکجانبه توسط ایران از ۱۸ اردیبهشت ۹۷ (زمان خروج امریکا از برجام) تا خرداد ماه سال ۱۴۰۰ (انتخابات ریاست جمهوری سیزدهم) ادامه داشت، بدون آنکه اروپا و امریکای خارج شده از برجام علاقهای به اجرای کف تعهدات خود داشته باشند و همین رویه در نهایت باعث شد محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه وقت در اظهارنظری کم سابقه تشریح کند که «اروپاییها همانند امریکا حتی ۱۰ درصد از تعهدات خود را اجرایی نکردهاند». اظهار نظری بسیار دیر هنگام که نه تنها کمکی به بهبود اوضاع نکرد بلکه اوج ناتوانی دستگاه دیپلماسی در برابر امریکا- اروپا را نشان میداد که عمده آن ناشی از مفاد برجام بود. مفادی که با اظهارات مورداشاره وزیر امور خارجه کشورمان این احساس امیدواری وجود دارد که ترمیم و حفرههای حقوقی – سیاسی آن مرتفع شود.
روز گذشته نیز علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در حساب کاربری خود در توئیتر عدم اجرای تعهدات برجامی توسط اروپا و نقض مکرر برجام توسط امریکا را اینگونه به رشته تحریر درآورد: «امریکا و اروپا در آزمون اجرای تعهداتشان در برجام مردود شدند. اکنون برجام برای ایران در حوزه اقتصادی و رفع تحریمها به پوستهای خالی تبدیل شده است. با امریکای بدعهد و اروپای بیعمل هیچگونه مذاکره فرابرجامی صورت نخواهد گرفت.»
اگر لغو تحریمها تضمین نشود توافقی انجام نمیشود
ضرورت لغو تحریم ضدایرانی و اتخاذ تضمین مناسب از طرف غربی به عنوان اولویت دستگاه دیپلماسی کشور را محمد مرندی، مشاور هیئت مذاکرهکننده ایران در وین در گفتگو با شبکه المیادین اینگونه تشریح میکند: اگر اروپاییها مطالبات ایران را برآورده نکنند و به توافق هستهای پایبند نباشند، ما نمیتوانیم توافقی امضا کنیم. اروپاییها و امریکاییها باید بدانند که ایران از خواستههای خود عقبنشینی نمیکند تا توافق هستهای بار دیگر نقض نشود. اگر امریکاییها و اروپاییها انعطاف و عقلانیت نشان دهند، میتوان مسائل باقی مانده را با سرعت زیاد حل کرد.
مرندی در ادامه خاطرنشان کرد که ارزیابی محافل غربی دقیق نیست و مسائلی که هیئت ایرانی مطرح میکند از همان روز اول موجود بود. اظهارات غربیها مبنی بر رسیدن به ۹۸ درصد از تفاهمات عجیب است. اگر توافق هستهای برداشت تحریمها را تضمین نکند و از برداشتن آنها مطمئن نشویم، نمیتوانیم توافقی منعقد کنیم.
وی خطاب به غربیها گفت که به جای دادن اطلاعات غلط به رسانه ها، مسائل حقیقی را حل کنید تا توافق امضا شود. برخی از مسائل در مذاکرات وین حل شده است، اما برخی دیگر هنوز پابرجاست. هیئت ایران امیدوار است که به زودی توافقی حاصل شود، اما همچنان مشکلات مهمی باقی مانده است. ضربالاجلهایی را که درباره آنها صحبت میشود، نادیده گرفتیم و برای ما مهم نیستند. ما به دنبال توافق در سریعترین زمان ممکن هستیم تا زنان و کودکان خود را از تحریمهای غرب رها کنیم.
همچنین مجتبی ذوالنور، عضو کمیسیون امنیتملی و سیاستخارجی مجلس با اعلام اینکه ایران از همان ابتدای شکلگیری دور جدید مذاکرات اعلام کرده است که به دنبال فرسایشی شدن مذاکرات نیست، افزود: طولانی شدن مذاکرات به معنی استمرار بلاتکلیفی در زمینههای اقتصادی برای کشورمان است. وی با تأکید براینکه در مذاکرات وین تیم ایرانی به دنبال مذاکرات خروجی محور است، اظهار کرد: مذاکرات وین در حال حاضر به نقطهای رسیده است که غربیها به ویژه اروپاییها باید تصمیم سیاسی مهمی اتخاذ کنند تا چک نسیه برجامی را که به ایران دادهاند نقد کنند.
ذوالنور با بیان اینکه اگر طرفهای غربی اراده داشته باشند مذاکرات وین به نتیجه خواهد رسید، اضافه کرد: چرا که اراده ایران این است که مذاکرات به نفع مردم شکل گرفته و برجام احیا شود و چک نسیهای که به ما دادهاند نقد شود.
عقلانیت در مذاکرات به دور از جلب توجه
تلاش تیم مذاکرهکننده برای اخذ تضمین از طرف غربی قابل توجه است و چنانچه پافشاری در باب «دریافت بیانیه سیاسی» مستمراً مورد تأکید قرار بگیرد، میتواند به کسب نتایج مناسب در ابعاد حقوقی متن مورد وثوق بینجامد با این حال باید به فضای حاکم بر مذاکرات نیز توجه داشت؛ آنجایی که اعضای ارشد تیم مذاکرهکننده و مسئول دستگاه دیپلماسی کشور بدون کمترین رفتار نمایشی و تزریق هیجانات کاذب به جامعه تلاش میکنند تا نهایی نشدن متن و توافق بر سر همه چیز از پیشبینیهای هزینه زا برای جامعه و اقتصاد کشور پرهیز کنند.
