برای نخستینبار در کشور با حمایت سازمان حفاظت محیطزیست و همت محققان کشور، یک معضل ۲۵ ساله محیطزیستی تبدیل به یک فرصت شد. پس از نزدیک به سه دهه تلاش، لجنهای اسیدی حاصل از فرآیند تصفیه روغن سوخته موتور خودروها در قالب یک فرآیند شیمیایی تبدیل به قیر و صادر میشود.
پسماندهای صنعتی مهمترین چالش برای محیطزیست به ویژه آب و خاک هستند. در این میان پسماند ناشی از روغن موتور وسایل نقلیه به دلیل کاربرد گسترده بین مردم از اصلیترین تخریب کنندههای آب و خاک محسوب میشوند.
پسماند دردسر ساز وسایل نقلیه و صنایع پتروشیمی
پسماند روغن موتور خودروها و موتورسیکلتها به دلیل داشتن اسیدسولفوریک در پروسه تصفیه به نوعی لجن تبدیل شده و جزو مواد خطرناک برای محیطزیست است. ضمن اینکه دفع صحیح این لجنها نیز دردسرهای زیادی دارد.
لجن اسیدی، نهتنها از پسماند روغن موتور وسایل نقلیه بلکه از بازیابی روغن صنعتی در صنایع پتروشیمی و پالایشی هم ایجاد میشود. تخلیه این پسماند در طبیعت تاکنون موجب آلودگی آب و خاک، برخی مناطق حاشیه کلانشهرها بودهاست.
روغنهای مورد استفاده برای روغنکاری وسایل نقلیه پس از مدتی خاصیت خود را از دست میدهند. بخشی از این روغنها جمعآوری شده، تصفیه میشوند و مجدداً مورد استفاده قرار میگیرند.
تخلیه نامناسب پسماند صنعتی
تصفیه روغنهای سوخته در کشور هم معمولاً با استفاده از اسیدسولفوریک انجام میشود که حاصل آن تولید پسماندی ویژه به نام لجنهای اسیدی است.
بازیافت روغنهای کارکرده وسایل نقلیه در کشور انجام میشود. لجن حاصل از این بازیافت هم معمولاً در مناطق مختلف به شکل ابتدایی در محیطزیست تخلیه میشدهاست.
تخلیه لجنهای اسیدی ناشی از تصفیه روغن سوخته در برخی نواحی صنعتی شهرهایی مثل گرمسار، آرادان، اصفهان و بجنورد مدتهاست که تبدیل به چالش محیطزیستی شدهاست. استان سمنان بزرگترین مرکز دفن این لجنهای اسیدی در کشور است.
اوج خطرآفرینی این پسماندهای صنعتی این است که مهار نشدن سایتهای تخلیه این لجنها در حاشیه برخی شهرها، امکان آلودگی آبهای زیرزمینی را هم دارد.
تغییر روش واحدهای آلاینده
در همین راستا، مدیر کل استان سمنان سازمان حفاظت محیطزیست در گفتگو با پایگاه اطلاعرسانی این سازمان از تبدیل این مشکل به یک فرصت خبر داد و گفت: با توجه به اقدامات سختگیرانه و تدوین ضوابط محیطزیستی قاطع، واحدهای آلاینده در این زمینه به فکر یافتن راهحلی برای رفع آلایندگی افتادند. سرانجام روشی ابداع شد که این لجن در قالب یک فرآیند شیمیایی تبدیل به قیر و به منظور صادرات مورد استفاده قرار گیرد. امیر عبدوس افزود: لجنهای اسیدی طی فرایندی از تصفیه روغن بهوجود میآیند و تاکنون روشی برای مدیریت این لجنها که پسماند ویژه محسوب میشود، وجود نداشت. بنابراین لجنهای به دست آمده از سوی مراکز لندفیل (لندفیل یا خاک چال به گودال یا محلی گفته میشود که انواع زباله و پسماند به آنجا منتقل و دفن میشوند) دفن میشدند.
حتی یک قطره لجن اسیدی هم روی خاک رها نشد
عبدوس گفت: در سال ۹۸ با استفاده از تمام ظرفیتهای قانونی اعم از ماده ۳۸ قانون مالیات بر ارزشافزوده (اخذ عوارض آلایندگی به میزان یک درصد از میزان فروش) تمام واحدهای آلاینده به سازمان امور مالیاتی معرفی و مطابق آن به دستگاه قضایی ارجاع شدند. شناسایی واحدهای آلاینده و معرفی آنها به دستگاه قضایی هنوز با جدیت در دستور کار سازمان محیطزیست قرار دارد.
این مقام محیطزیست افزود: در حال حاضر با توسعه این روش و صدور مجوز برای واحدهایی که از بازیافت لجنهای اسیدی محصول ثانویه تولید میکنند، معضلی تحت عنوان پسماند لجن اسیدی مرتفعشده و اکنون حتی یک قطره لجن اسیدی روی خاک رها نشدهاست. اینگونه بود که معضل ۲۵ ساله لجنهای اسیدی حاصل از فرآیند تصفیه روغن سوخته موتور رفع شد. با افتخار امروز عنوان میکنیم که تاکنون حتی یک قطره لجن اسیدی روی خاک رها نشدهاست.
گفتنی است در یک سال اخیر، پژوهش روی نمونههای مختلف لجنهای اسیدی در آزمایشگاه پارک علم و فناوری دانشگاه تهران، کیفیت و کمیت آلایندگی این پسماند صنعتی را مشخص کرد. در نهایت جداسازی فلزات سنگین موجود در این لجن با استفاده از محلول دی آمونیوم فسفات موجب شد تا در حفظ محیطزیست، آب، خاک و سلامت مردم و حتی گونههای جانوری گام مؤثری برداشته شود.
