رجب طیب اردوغان رئیسجمهور ترکیه چند روز پیش اعلام کرد که قرار است «اسحاق هرتزوگ» رئیسجمهور رژیم صهیونیستی در ابتدای ماه میلادی آتی به ترکیه سفر کند. اردوغان در گفتگو با شبکه (ان تی وی) با استقبال از این سفر همتای صهیونیستیاش گفت: «این سفر میتواند فصل نوینی در روابط دوسویه میان دو کشور ترکیه و اسرائیل بگشاید و کشورش آمادگی دارد در همه زمینهها و ابعاد، گامهایی در راستای توسعه مناسبات با اسرائیل بردارد.» به نظر میرسد اردوغان میکوشد برای رئیس رژیم صهیونیستی فرش قرمز پهن کند و به دنبال گشودن صفحهای نوین در روابط آنکارا و تلآویو است، اما در تحلیل این اقدام و رویکرد رئیسجمهور ترکیه، توجه به این پرسش ضروری است: چرا داعیهدار اسلام سیاسی در جهان اهل سنت، میکوشد اینقدر ناگهانی با اسرائیل طرح دوستی بیفکند و روابطی را که طی سالیان گذشته رو به تیرگی نهاده بود، دوباره احیا کند و آن را توسعه دهد؟ آیا این رفتار و سیاست جدید ترکیه، تحت تأثیر روابط این کشور با جنبش حماس بوده است؟
به نظر میرسد این خبر و تغییر موضع رئیسجمهور ترکیه تنها برای تحلیلگران سیاسی ناگهانی و تعجب برانگیز نبوده است بلکه بسیاری از هواداران رئیسجمهور ترکیه و طرفداران اندیشه اسلام سیاسی به ویژه جنبش اخوانالمسلمین (که پیشتر روابط بسیار مطلوبی با حزب عدالت و توسعه و شخص رجب طیب اردوغان داشتهاند)، از این چرخش دچار آسیب، شگفتی و ناامیدی شدهاند؛ چراکه دوستداران تفکر اسلام سیاسی به ویژه هواداران اخوانالمسلمین همواره اردوغان را یک الگو، نمونه و شخصیت مثالزدنی در مواردی همچون حمایت از آرمان فلسطین برشمرده و هنوز اقدامات گذشته ترکیه به ویژه فرستادن کشتیهای کمکرسانی ترکیه را در سال ۲۰۱۰ با هدف شکستن محاصره نوار غزه و حصار ظالمانهای که اسرائیل بر مردم غزه روا داشته بود، فراموش نکردهاند. در جریان این اقدام نیروهای کوماندو و افسران نیروی دریایی اسرائیل به کشتی مرمره یورش بردند و کشتیهای کمکرسانی ترکیه مورد حمله ارتش اسرائیل و نظامیان این رژیم قرار گرفت و در این رویداد تجاوزکارانه، ۱۰ تن از سرنشینان این کشتیهای ترکیه کشته و تعداد بسیاری نیز زخمی شدند و در واکنش به این رخداد، بسیاری از کشورهای جهان، این اقدام رژیم صهیونیستی را محکوم کردند.
سیاست صفر با عربها
اردوغان از تمایل به حل اختلافها و به صفر رساندن نقاط اختلافی کشورش با کشورهای همسایه به ویژه سرزمینهای عربی صحبت کرده و میکوشد با همه دولتهای عربی روابط خود را بازتعریف کند و این رویکرد، شامل کشورهایی همچون مصر و عربستان سعودی نیز میشود که ترکیه طی چند سال گذشته روابط تیرهای با این دو کشور تجربه کرده بود و از مخالفان دولتهای مصر و سعودی حمایت میکرد. این رویکرد جدید ترکیه تنها یک استثنا دارد و آن کشور همسایه ترکیه یعنی جمهوری عربی سوریه است که ترکیه نقش عمده و مهمی در برهم زدن آرامش، امنیت و ثبات این کشور از ابتدای بحران سوریه تاکنون ایفا کرده و هم اکنون نیز بخشی از اراضی این کشور همسایه را در اشغال نیروهای خود نگاه داشته است.
نکته جالب توجه اینکه گروههای مخالفی که استانبول را به عنوان مقر و پایگاه خود برگزیده و همواره از حمایت و پشتیبانی نظام ترکیه برخوردار بودهاند، تاکنون هیچ انتقادی نسبت به رئیسجمهور ترکیه روا نداشته و سخنی انتقادآمیز در این خصوص بر زبان جاری نساختهاند؛ چه درباره اینکه ترکیه بسیاری از اعضای مخالفان کشورهای عربی را از این کشور بیرون کرده یا درباره بسته شدن دفترهای این گروههای معارض در خاک ترکیه؛ چه بستن دفاتر شبکههای تلویزیونیشان از طرف دولت ترکیه و چه در انتقاد به سیاست جدید دولت کنونی ترکیه در خصوص توسعه روابط با اسرائیل و ابراز تمایل برای گسترش مناسبات اقتصادی و سیاسی کامل با این رژیم.
نابسامانی اوضاع اقتصادی و معیشتی در ترکیه، آسیب جدی به ارز محلی ترکیه (لیره) و کاهش ارزش پول ملی ترکیه در حدود بیش از ۴۰ درصد در طول یک سال گذشته، افزایش بیسابقه تورم که به مرز ۳۲ درصد رسیده است، از مهمترین عواملی است که به کاهش محبوبیت اردوغان و حزب حاکم بر ترکیه (عدالت و توسعه) منجر گردیده و احزاب مخالف با حزب حاکم را برای حضوری پررنگ و رقابتی برای انتخابات ریاست جمهوری و انتخابات پارلمانی در کشور ترکیه و جلب آرای مردم این سرزمین امیدوار و کوشا کرده است.
استقبال از گسترش روابط با اسرائیل و پذیرش همه شروط و خواستههای این رژیم و پهن نمودن فرش قرمز برای رئیسجمهور آن، اقتصاد ترکیه را از بحرانهای کنونی که با آن دست به گریبان است، نخواهد رهانید و به افزایش محبوبیت و مقبولیت اردوغان و حزب حاکم در ترکیه نمیانجامد؛ چراکه خطاهای راهبردی و کشندهای که دولت ترکیه در طول سالیان گذشته به انجام رسانده به ویژه سیاستهای اقتصادی بحثبرانگیز، بلندپروازیهای خارجی اردوغان در منطقه و از جمله دخالت نظامی در سوریه، افزایش چشمگیر آوارگان سوری و ورود حدود ۵ میلیون تن از پناهجویان این کشور به خاک ترکیه و ... شرایط بسیار دشوار و نامعلومی را برای دولت کنونی ترکیه به ارمغان آورده است و مسئولیت همه این بحرانها نیز با دولت کنونی ترکیه خواهد بود؛ به ویژه پس از تغییر نظام سیاسی این کشور از پارلمانی به ریاست جمهوری که اختیارات فراوانی به شخص رئیسجمهور بخشیده و همه این عوامل به کاهش موفقیتهای حزب عدالت و توسعه منجر شده است. اردوغان اکنون با حجم گستردهای از ناکامیها در ابعاد داخلی و خارجی مواجه است و نمیتواند از مسئولیت کارها و تصمیماتش و تبعات آن نیز راه گریزی بیابد؛ چراکه از سال ۲۰۰۲ تاکنون بر کرسی قدرت تکیهزده و راهی برای نپذیرفتن مسئولیتها و سیاستها از سوی وی وجود ندارد.
اردوغان در حالی به سمت توسعه همکاری و روابط دوسویه با تلآویو ابراز تمایل میکند که اوضاع به نفع اسرائیل پیش نمیرود و شرایط به سود آنان نیست. به ویژه پس از شکستهای مکرر کابینه و ارتش اسرائیل در نبردهای اخیر که واپسین نبرد آن، پیکار موسوم به «شمشیر قدس» بود که در ماه مه سال گذشته اتفاق افتاد و ضربه حیثیتی سنگینی به مدت ۱۱ روز به اسرائیل وارد کرد. این رژیم را در حالتی از انزوا از جهان خارج قرار داد و امنیت آن به طرز قابل توجهی دستخوش آسیب قرار گرفت و بیش از ۶ میلیون شهرکنشین ناگزیر شدند به پناهگاهها شتافته و خود را از تیررس مقاومت حفظ و حراست کنند. به دیگر سخن، این نبرد به افزایش قدرت محور مقاومت در ابعاد سیاسی و نظامی منجر شد و شکستی آشکار برای اسرائیل بوده است.
محدودیت بیشتر برای روابطی غیراستراتژیک
نمیدانیم روابط رئیسجمهور اردوغان با جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) پس از این همکاری نزدیک با دولت اسرائیل و تغییر مواضع گذشته چگونه خواهد بود و چشمانداز روابط ترکیه با حماس چه آیندهای خواهد داشت؛ چراکه اردوغان در ایجاد روابط نزدیک و استراتژیک و ویژه با جنبش حماس طی ۲۰ سال گذشته به موفقیتهای خوبی دست یافته بود و به این جنبش اجازه داده بود از خاک ترکیه برای تداوم فعالیتهای سیاسی خود بهره جوید. استانبول ترکیه به مکانی امن برای رهبرای جنبش حماس و اعضای آن تبدیل شده بود. هرچند ترکیه هیچگاه حمایت نظامی از این جنبش نداشته و نه تنها موشک، تکنولوژیهای ساخت هواپیماهای بدون سرنشین و... به حماس نداده است، بلکه از اعطای کوچکترین حمایت نظامی نیز دریغ داشته است ولی انتظار میرود با گسترش روابط دوستانه ترکیه و اسرائیل، روابط ترکیه و جنبش حماس از وضعیت فعلی محدود شود و ممکن است یکی از شروطی که اسرائیل برای افزایش دامنه مناسبات خود با ترکیه قرار داده باشد، پایان حضور جنبش حماس در اراضی ترکیه باشد؛ چراکه اسرائیل، جنبش حماس را جنبشی تروریستی میداند و نسبت به آن حساسیت بالایی دارد و حضور فعال این جنبش در اراضی ترکیه را غیرقابل تحمل میداند.
سیاست توسعه روابط با اسرائیل و گسترش مناسبات سیاسی و اقتصادی (و ممکن است در آینده نظامی) با این رژیم از سوی ترکیه گواهی است بر این مدعا که رئیسجمهور ترکیه رجب طیب اردوغان مصلحتهای شخصی و تداوم حضورش در قدرت را بر هر مصلحت دیگری ترجیح داده و میکوشد به هر قیمتی مسند ریاست جمهوری را برای خویش حفظ کند و بر اریکه قدرت باقی بماند و در این راه از هیچ تلاشی فروگذار نمیکند و حتی از شعارها و سیاستهای گذشتهاش نیز با هدف دستیابی به مقاصد و اهدافش عدول خواهد کرد.
منبع:الرأی الیوم
