همزمان با افزایش تحریمهای اقتصادی در سال ۹۷ و افزایش قیمت ارز، دولت تصمیم گرفت برای تعدادی از کالاهای اساسی ارز ۴ هزارو ۲۰۰ تومانی اختصاص دهد. از آن زمان تا امروز یک ارز رسمی با نرخ ۴هزارو۲۰۰ تومان به واردات برخی کالاهای اساسی اختصاص یافتهاست. هر چند فهرست این کالاها در سالهای اخیر کوچکتر شده است، اما در عمل همچنان چند حوزه مهم از این ارز استفاده میکنند. نهادههای دامی و دارو بخشی از این کالاها هستند. کارشناسان بخش خصوصی تأکید میکنند که تداوم تخصیص ارز ۴هزارو۲۰۰ تومانی، جز ایجاد رانت و افزایش نبود شفافیت در اقتصاد ایران نتیجه دیگری ندارد و دولت باید تلاش کند حمایت از اقشار کمدرآمد را به شکلی دیگر اجرایی و ارز را تکنرخی کند، اما همزمان نگرانیهایی درباره شوک تورمی این ارز و افزایش فشارها بر مردم لااقل در کوتاهمدت نیز وجود دارد. گفتوگوی عبدالله مشکانی، کارشناس اقتصاد در این رابطه را با خبرنگار «جوان» در ذیل میخوانید.
حذف ارز ترجیحی چه تأثیری بر معیشت مردم دارد و آیا دولت تضمینی برای انجام این کار دارد که آسیبی به سفره مردم نزند؟
گزینه اول این است که اگر این ارز ترجیحی ادامه داشتهباشد، چه اتفاقی برای اقتصاد کشور میافتد، اتفاق این است که باید ۱۸ میلیارد دلار در بازار تزریق کنیم که در حال حاضر ما این ۱۸ میلیارد دلار را در اختیار نداریم و باید از صندوق توسعه ملی برداشت کنیم که در این صورت ذخایر ارزی کشور کاهش پیدا میکند. این پولی که از صندوق توسعه ملی برداشت و بعد به دولت داده میشود، دولت هم به بانک مرکزی میدهد که معادل آن ریال چاپ میکند و این ریال برای اقتصاد تورم ایجاد میکند. از سویی دیگر، این ۱۸ میلیارد دلار که از صندوق توسعه ملی برداشت میشود برای تبدیل شدن به ریال از طریق ماشین چاپ پول بانک مرکزی، حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان پایه پولی را در یک سال رشد میدهد که عدد بسیار بزرگی است، در حالی که بنا بر آمار، پایه پولی اکنون حدود ۵۰۰ هزار میلیارد تومان است.
اگر ۱۸ هزار میلیارد تومان برای حذف ارز ترجیحی اختصاص پیدا کند ۴۰۰ هزار میلیارد تومانی که به پایه پولی اضافه میشود، معادل ۸۰ درصد رشد پایهپولی طی یکسال است.
مشکل دیگر اینکه با حذف ارز ۴ هزارو ۲۰۰ تومانی کالاهایی که وارد میکنیم با قیمت دلار ۱۴ الی ۱۵ هزار تومانی به دست مردم میرسد.
مثلاً کالاهایی مثل گندم، جو، سویا، مرغ و نهادههای دامی که در تولید مرغ استفاده میشود با دلار ۱۴ یا ۱۵ هزار تومانی به دست مصرفکننده میرسد، عملاً در اینجا یک رانت ۱۰ هزار تومانی ایجاد میشود، در حال حاضر که قیمت دلار به حدود ۲۵ هزار تومان رسیده قیمت این کالاها هم با افزایش مواجه شدهاست.
در صورتی که این ارز ترجیحی حذف نشود، پایه پولی به مبلغ ۴۰۰ هزار میلیارد تومان رشد پیدا میکند از طرف دیگر اگر حذف هم شود، منجر به تورم خواهد شد ولی در صورت حذف نشدن، شاهد تورم بیشتری خواهیم بود.
در این شرایط نامناسب معیشتی آیا حذف این ارز به صلاح است و آیا دولت توانایی انجام این کار را به همراه حمایت از اقشار ضعیف جامعه دارد؟
روز اولی که پایه دلار ۴ هزارو ۲۰۰ تومانی گذاشته شد، از پایه و اساس ایراد داشت و باید در همان مقطع این کار اصلاً صورت نمیگرفت؛ حالا که انجام شده باید در اولین فرصت حذف شود. الان که دلار حدوداً ۲۵هزار تومان است، اگرحذف نشود با این رشد نقدینگی که اتفاق میافتد تا دو سال آینده قیمت دلار به ۵۰ هزار تومان هم میرسد که وجود چنین مسئلهای توان پولزایی را به مراتب بیشتر خواهد کرد و در ادامه تورمزایی هم به مراتب بیشتر خواهد شد
عواقب حذف نشدن ارز ترجیحی چیست؟
در صورت حذف نشدن ارز ترجیحی قیمت دلار تا ۵۰ هزار تومان هم افزایش خواهد داشت و باید کالاها را از دلار ۱۴ یا ۱۵ هزار تومانی تا دلار ۵۰ هزار تومانی بالا بیاوریم. جدا از اینکه در اختصاص ارز ۴ هزارو ۲۰۰ تومانی فساد شکل گرفته که، چون یک عده را منتفع کرده و با دخالت در اوضاع کشور و پولهایی که خرج میکنند، اصرار دارند که این ارز حذف نشود و میگویند که اگر حذف شود، تورم ایجاد میشود. در حال حاضر اجرای این تصمیم بسیار عاقلانه و راحتتر است و با گذر زمان سختتر خواهد شد.
تأثیر حذف این ارز بر زندگی اقشار مختلف چگونه خواهد بود؟
مسلماً به قشر ضعیف آسیب بیشتری میرساند. در این شرایط دولت باید یک سیاست حمایتی موقتی برای جبران شوک ناشی از حذف این ارز در نظر بگیرد که این قشر بتوانند تبعات این تصمیم را تحمل کنند نه اینکه با گرانیهای سرسامآور مواجه شوند.
بنابراین در کنار حذف ارز ترجیحی باید سیاستهای حمایتی هم متناسب با زندگی مردم در نظر گرفتهشود، مثل توزیع کالابرگ، پرداخت کارت الکترونیک یا حتی پرداخت های نقدی.
شما با کدام روش موافقید؟
پرداخت نقدی راه بهتری است، چون ممکن است خانوادهای به کالاهای که اختصاص مییابد، کمتر نیاز داشته باشد یا اصلاً نیاز نداشته باشد. نمیشود به کسی تحکم کرد که چه کالایی را مصرف کنند و چه کالایی را مصرف نکنند. یا اینکه با خرید و فروش کالاها و کالابرگ در بازار باز هم به ضرر مردم تمام شود که اگر این ارز حذف شود و پول نقدی آن را به مردم بدهند عاقلانهتر و به نفع است.
پرداختهای نقدی منجر به تورم نمیشود؟
در شرایط فعلی مسئله اساسی حذف ارز ۴ هزارو ۲۰۰ تومانی است و راهحل منطقی دیگری به نظر نمیرسد، چون همه راههای منتهی به تورم است و توصیه ما این است که راهحلی که تورم کمتری را برای اقتصاد دارد، انتخاب کنیم.
