با گذشت چند روز از پیشنویسی که مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای مصالحه بین ایران و غرب ارائه کرد، طرفهای غربی همچنان بر امضای بیکم و کاست این پیشنویس تأکید میکنند ولی ایران به دنبال اعمال اصلاحات بر این پیشنویس است.
هیلاری کلینتون وزیر امور خارجه آمریکا روز گذشته طی سخنانی که احتمالاً چشمانداز ادامه مذاکرات را با ابهام روبهرو میکند، تأکید کرد که ایران باید توافق صورت گرفته را همانطور که هست قبول کند زیرا ما آن را جایگزین نخواهیم کرد. کلینتون که در ادامه سفر خاورمیانهایاش به مراکش رفته در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با همتای مراکشی خود گفت: میخواهم بار دیگر یادآوری کنم که اکنون یک لحظه اساسی برای ایران است. پذیرش کامل طرحی که ما پیشرو داریم و متحدانه پشت آن ایستادهایم نشانه خوبی از این است که ایران قصد ندارد منزوی شود و بلکه میخواهد با جامعه بینالمللی همکاری کرده و به مسؤولیتهای بینالمللیاش عمل کند.
کلینتون افزود: بنابراین من تأکید میکنم که ایران این توافق را همانطور که طراحی شده قبول کند، زیرا ما (چیز دیگری) جایگزین آن نخواهیم کرد.
در تهران اما، سخنان دقیق رهبر انقلاب آب پاکی بر موضعگیری طرفهای آمریکایی و غرب بود که نشان داد جمهوری اسلامی پیشنویس وین را به شکل و شمایل فعلیاش قبول نخواهد کرد.
ایران در پاسخ رسمی که به مدیرکل آژانس ارائه کرده، دو اصلاح اساسی برای پیشنویس وین در نظر گرفته است:
1- تحویل تدریجی سوخت کمتر غنی شده به طرفهای غربی و روسیه
2- دریافت سوخت با غنیسازی بالاتر، همزمان با تحویل سوخت. این دو پیشنهاد که البته هنوز هم طرفهای غربی و آمریکا با آن موافقت نکردهاند، بازتاب بیاعتمادی تهران به طرفهای غربی است و نشان میدهد که جمهوری اسلامی هیچ تضمینی نمیبیند که طرفهای غربی 1200 کیلوگرم سوختی را که براساس پیشنویس وین برای غنیسازی بیشتر به طرفهای غربی ارائه کند، بازگردانند.
نکته مهمی که اکثر تحلیلگران غربی بعد از مذاکرات وین به آن اشاره کردند، بحث خروج اورنیوم انباشتی از ایران است که به ادعای آنان به طور بالقوه برای ساخت یک بمب اتمی کافی است. در واقع آنان بنا به ادعای خود میخواهند 1200 کیلوگرم (75 درصد) از کل 1600 کیلوگرم اورانیوم غنیسازی شده (5/3 تا 15درصد) را از ایران خارج کنند.
تهران نیز حاضر به چنین کاری شده، ولی مشکل مهمی که اغلب ناظران سیاسی به آن اشاره میکنند این است که هیچ تضمینی وجود ندارد که طرفهای غریی این انباشت فعلی اورانیومی را که حاصل چند سال فعالیت ایران است به تهران برگردانند براساس برآورد طرفهای غربی حتی اگر تهران قصد داشته باشد که به سمت هستهای شدن پیش برود از همین حالا دستکم دو سال نیاز است.
بنابراین غربیها حتی با قبول شروط ایران نیز میتوانند به تضمین لازم برای جلوگیری از حرکت تهران به سمت هستهای شدن دست پیدا کنند. این در حالی است که اگر تهران توافق وین را قبول و سوخت انباشت شده خود را برای غنیسازی بیشتر به خارج ارسال کند، به جز برگه توافقنامه هیچ تضمین دیگری برای بازگشت سوخت هستهای ایران وجود ندارد. کارشناسان سیاسی در تهران به توافق کره شمالی با آمریکا در سال 1994 اشاره میکنند که طبق آن پیونگیانگ قبول کرد که برنامه غنیسازی پلوتونیوم خود را تعلیق کند و در مقابل آمریکا نیز پذیرفت طی مدتی کوتاه مقدار زیادی نفت سنگین برای تأمین انرژی به کرهایها بدهد. به گفته دکتر میرطاهر با وجود اینکه آمریکا و کره شمالی با طراحی چارچوب مذاکرات شش جانبه (شبیه به مذاکرات ایران «1+5») سعی کردند مذاکرات را پیش ببرند ولی آمریکا هیچ گاه به تعهدات خود عمل نکرد. میرطاهر معتقد است طبق پیشنویس وین، غرب ملزم است حداقل طی دو ماه سوخت غنی شده با درصد بالا به ایران تحویل دهد ولی هیچ تضمینی وجود ندارد که غربیها این موضوع را مدتها طول ندهند.
مسکو هم قابل اعتماد نیست
برخی ناظران به این موضوع اشاره میکنند که وجود روسیه به عنوان حامی هستهای ایران میتواند تضمیمن بیشتری به طرف ایرانی ارائه کند وفلی شرایط حساس کنونی باعث شده که تهران به روسها نیز اعتماد نداشته باشد. یک کارشناس سیاسی که خواست نامش در این گزارش ذکر نشود در گفتوگو با خبرنگار ما گفت: روسها برای تأسیس نیروگاه بوشهر لااقل یک دهه است که با ما بازی موش و گربه میکنند، در حالی که همه دنیا می دانند که بوشهر نه فقط کارکرد نظامی ندارد بلکه با قصد نیز نمیتواند برای کاربردهای نظامی استفاده شود. حال چه تضمینی وجود دارد که روسها اورانیوم غنی شده با درصد 75/19 به ما بدهند؟»
وقتی اوباما دیگر نیست
بعضی کارشناسان سیاسی نکات دیگری را هم مطرح میکنند. اگر چه تهران همواره اعلام کرده که نسبت به سیاست تغییر اوباما، رویکرد صبر و امتحان در پیش خواهد گرفت ولی توافقات هستهای ماهیتاً زمان بر و بلند مدت هستند.
بنابراین اگر ایران حتی به سیاست تغییری که اوباما از آن صحبت میکند با دید خوشبینانه هم نگاه کند هیچ تضمینی وجود ندارد که این سیاست برای بلند مدت در داخل آمریکا ادامه پیدا کند.
توافقی که آمریکاییها با کره شمالی امضا کردند مربوط به دوران کلینتون بود. در همان دوره مذاکرات پیونگیانگ با دولت دمکرات آمریکا پیشرفتهای خوبی داشت. وقتی جرج بوش و جمهوری خواهان روی کار آمدند، توافق با کره شمالی را کنار نگذاشتند ولی این توافق هیچ گاه اجرایی هم نشد.
وجود کشورهایی مانند فرانسه دوره سارکوزی چنین تردیدهایی را بیش از پیش در تهران تقویت کرده است. واقعیت این است که تهران به پیشنویس وین به شکل و شمایل کنونیاش هیچ اعتمادی ندارد.
