اصلاح ارز ترجیحی از واردات کالاهای اساسی و نهادهها هرچند از جمله تصمیمات سخت است، اما نمیتوان آن را جزو جراحی عمیق در اقتصاد دانست، بلکه از جمله جراحیهای کمعمق در مباحث اقتصادی محسوب میشود. زمانی میتوانیم از جراحی عمیق حرف بزنیم که بخواهیم درباره یارانههای پنهان اقدامی انجام داده باشیم یا اینکه ساختار را تغییر دهیم، اما اصلاح ارز ۴ هزارو۲۰۰ تومانی و تغییر یارانه بنزین نیازی به اصلاح ساختار ندارند و جزو تصمیمات سخت و جراحی کمعمق محسوب میشوند.
از سال ۹۷ که بحث ارز ۴ هزار و ۲۰۰ تومانی مطرح شد، شامل ۲۵ قلم کالا بود، اما به تدریج ۱۸ قلم کالا حذف شدند و در حال حاضر هفت قلم کالا باقی مانده است. به عبارتی ۱۸ قلم کالا در این پروسه حذف شدند، بدون اینکه کسی خبردار شود. البته باید توجه داشته باشیم که این هفت قلم کالا از جمله کالاهای بسیار راهبردی هستند و اصلاح ارز ۴ هزار و ۲۰۰ تومانی از دارو، گندم، کنجاله و دانههای روغنی بسیار سخت خواهد بود. موضوع بسیار مهم این است که دولت باید مراقبت کند تا زمانی که اقتصاد ایران به ثبات و آرامش نرسیده، دست به اصلاح ارز ۴ هزار و ۲۰۰ تومانی از کالاهای اساسی راهبردی نزند. اساساً اصلاح ارز ۴ هزار و ۲۰۰ تومانی باید به تدریج انجام شود، به صورتی که در سه ماه اول سال یک قلم از کالاهای اساسی از لیست دریافتکنندگان ارز ۴ هزار و ۲۰۰ تومانی حذف شود تا اثرات جانبی آن بررسی و کنترل شود و در سه ماه دوم سال کالای دیگر در نوبت اصلاح ارز ۴ هزار و ۲۰۰ تومانی قرار بگیرد. ارز ترجیحی اگر به یکباره اصلاح شود، قطعاً یک شوک تورمی برای صنایع کوچک و متوسط و آنهایی که هنوز مواد اولیهشان با ارز دولتی تأمین میشود، ایجاد میکند.
موافقین حذف ارز ترجیحی معتقدند که در سه سال گذشته صنایع تخصصی از این ارز منتفع نشدهاند، از اینرو حذف آن تأثیری بر صنایع نخواهد داشت. نکته اثر انتظاری حذف ارز است که به مراتب سنگینتر خواهد بود. پیشبینی میشود در بخش صنعت، صنایع کوچک و متوسط با حدود ۶ تا ۷ درصد رشد تورمی مواجه شوند که در صورت اجرای صحیح این اعداد قابل جابهجایی است. پیششرط هرگونه جراحی در اقتصاد، وجود منابع ریالی و ارزی کافی، ثبات و آرامش اقتصادی و وجود انتظارات امیدوارکننده به آینده است و هر زمان این پیششرطها فراهم بود، میتوان به اجرای این جراحیهای اقتصادی و تصمیمات سخت دست زد.
* دکترای علوم اقتصادی
