سیاستهای غلط وزارت جهاد کشاورزی و اعطای مجوز واردات پنبه در دهه ۸۰ باعث شد میزان تولید پنبه در داخل کشور کاهش پیدا کند. ضمن اینکه با افزایش تدریجی قیمت برنج، پنبهکاران نوع کشت خود را تغییر دادند و به شالیکاری متمایل شدند، چراکه کشت برنج در یک هکتار حدود ۲۰۰ میلیون تومان برای کشاورز درآمد ایجاد میکند، اما کشت پنبه در یک هکتار حدود ۴۰ میلیون درآمدزایی دارد.
در حال حاضر صنعت نساجی سالانه به ۱۵۰ هزار تن پنبه نیاز دارد، در حالی که فقط ۵۳ هزار تن پنبه در کشور تولید میکنیم. کمبود پنبه برای صنایع نساجی این روزها به دغدغه اصلی وزارت صمت تبدیل شده است، به طوری که اخیراً وزیر صمت از کمبود پنبه در کشور خبر داده و تأکید کرده است: «واردات آن باید تسهیل شود. در حوزه مواداولیه پتروشیمی مورد نیاز نساجی نیز کمبود هست که در حال مذاکره با شرکتهای پتروشیمی برای واردات این مواد هستیم.» در این خصوص مدیرعامل صندوق پنبه کشور در گفتگو با ایلنا از دلایل کاهش کشت پنبه سخن گفت و افزود: تا پیش از سال ۸۲ پنبه مازاد نیاز صنعت نساجی در کشور تولید میشد. به همین دلیل وزارت جهادکشاورزی صندوق پنبه را مکلف کرد که ۲۵ هزار تن پنبه آماده استفاده در صندوق نساجی را خریداری و بازار را تنظیم کند که صندوق این میزان را خریداری و ۱۳ هزار تن آن را صادر کرد.
به گفته این فعال اقتصادی، تنظیم بازار پنبه با توجه به اعتبارهای دولتی در سال ۷۹ به صندوق پنبه واگذار شد، اما فقط در سال ۷۹ که ۴۷ هزار تن پنبه مازاد نیاز صنعت تولید کردیم این اختیار به صندوق واگذار شد.
مازاد تولید و دستور واردات پنبه
محمدحسین کاویانی با اشاره به در پیش گرفتن سیاستهای غلط از سوی وزارت جهاد کشاورزی گفت: در آن بازه زمانی که مازاد نیاز صنعت پنبه تولیدی میکردیم، وزارت جهاد مجوز واردات پنبه را داد و اینگونه نظم بازار از بین رفت. این سیاست با این منطق در پیش گرفته شد که نرخ جهانی پنبه در آن زمان زیر یک دلار بود، اما پنبه کیلویی ۹۸۰ تومان از کشاورزان داخلی خریداری میشد. در آن زمان قیمت دلار حدود ۹۰۰ تومان بود و همین مسئله نهایت دلسردی کشاورز از تولید را به همراه آورد و باعث کاهش سطح زیرکشت این محصول شد.
وی با بیان اینکه کشت پنبه آببر است، خاطر نشان کرد: استان گلستان بهترین شرایط تولید پنبه را دارد، سطح زیر کشت پنبه در این استان حدود ۱۸۰ هزار هکتار بود، اما با افزایش قیمت برنج، پنبهکاران نوع کشت خود را تغییر دادند و به شالیکاری متمایل شدند؛ چراکه کشت برنج در یک هکتار حدود ۲۰۰ میلیون تومان برای کشاورز درآمد ایجاد میکند، اما کشت پنبه در یک هکتار حداقل ۴۰ میلیون درآمدزایی دارد؛ پس ما نمیتوانیم کشاورزان را مجبور کنیم که پنبه بکارند.
کشت برنج به جای پنبه
مدیرعامل صندوق پنبه با بیان اینکه زراعت پنبه با وجود افزایش قیمت برنج برای کشاورزان مقرون به صرفه نیست، افزود: در استان مازندران ۵۰ هزارهکتار پنبهکاری داشتیم، اما هماکنون هزار هکتار آن باقیمانده است و در ۴۹ هزار هکتار از این اراضی برنج کشت میشود. سطح زیرکشت استان گلستان نیز ۱۸۰ هزارهکتار بود که اکنون به ۱۸ هزار هکتار رسیده است. در این استان پیش از انقلاب ۴۰ کارخانه پنبه پاککنی فعال بود که حداقل هشت ماه در سال کار میکردند، اما امروز تعداد کارخانهها تقلیل پیدا کردند و به چهار کارخانه رسیدند و این کارخانهها در سال دو ماه مهر و آبان کار میکنند.
این فعال اقتصادی با اشاره به میزان نیاز سالانه صنعت نساجی به پنبه گفت: سالانه صنعت نساجی به ۱۵۰ هزار تن پنبه نیاز دارد، این در حالی است که ما سالانه ۵۰ تا ۵۵ هزار تن پنبه در کشور تولید میکنیم. این سخن به این معناست که باید دو برابر تولید داخلی پنبه وارد کشور شود. از تاجیکستان، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان، آذربایجان و در برخی مواقع هندوستان پنبه وارد کشور میشود.
وی با بیان اینکه نرخ تضمینی خرید پنبه کمتر از قیمت معاملاتی است، افزود: نرخ جهانی پنبه اکنون ۲ دلار و ۷۶ سنت است. پنبه وارداتی با نرخ جهانی وارد میشود. از سوی دیگر قیمت پنبه داخلی نیز از قیمت جهانی متأثر میشود، پس نرخ تضمینی دیگر وجاهتی ندارد. قیمت وش پنبه، کیلویی ۱۵ هزار تومان تعیین شده است، در حالی که در بازار آزاد وشپنبه ۳۰ هزار تومان خرید و فروش میشود.
کاویانی تصریح کرد: وقتی یک زراعتی صرفه اقتصادی نداشته باشد، سرمایهگذاران در این بخش ورود نمیکنند. پیش از پیروزی انقلاب، در سال ۵۲ وزارت جهاد کشاورزی در آن دوره اطلاع چندانی در زمینه ماشینآلات برداشت پنبه نداشتند، خود کشاورزان در آن زمان اقدام به واردات این دستگاهها کردند. بعد از پیروزی انقلاب به دلیل عدم توجه به زراعت پنبه این بخش از سرمایهگذاری جدید
جا ماند و توفیقهای چندانی نسبت به پیش از انقلاب پیدا نکرد.
این فعال اقتصادی با بیان اینکه در دنیا از ماشینآلات برداشت هشت ردیفه استفاده میشود، گفت: این ماشینآلات گران است و به همین دلیل کشاورزان در این زمینه سرمایهگذاری نمیکنند، هر چند وزارت کشاورزی یکسری کمکهای بلاعوض در نظر گرفته است، اما با این وجود به دلیل نداشتن صرفه اقتصادی کشاورزان چندان تمایلی برای خرید این ماشینآلات از خود نشان نمیدهند.
وی تصریح کرد: کارخانههای پنبه پاککنی در چهار دهه گذشته چندان به روز نشدند و چند دستگاهی که وارد شده است، همگی دسته دوم بودند. ما در داخل کشور پتانسیل تولید پنبه بیش از نیاز صنعت نساجی را داریم، اما به دلیل عدم حمایت از زراعت سالانه ۱۰۰ هزار تن پنبه وارد کشور میشود. در شش ماه نخست سال جاری، حدود ۵۳ هزار تن پنبه وارد کشور شده است.
