سرویس جامعه جوان آنلاین: اگر چه در استان فارس با وجود همه مشکلات اقلیمی از جمله بارندگی کم و فصل خشک طولانی، در کنار تبخیر زیاد و بروز تنش خشکی در طول فصل رویش گیاه، توفیق چشمگیری در کاشت بذر و نهال صورت نگرفته، ولی عدهای تحت عنوان گروهها حامی محیط زیست و احیاءکنندگان زاگرس، همچنان به تلاشهای خود جهت احیاء و زنده نگهداشتن محیط زیست تلاش میکنند.
مهران علیزاده، یکی از فعالان محیط زیست است که همیشه در حال تلاش برای خوب شدن حال دل زمین است و زمین، آب و هوای پاک را یکی از موثرترین دلایل خوشحالی و نشاط مردم میداند. البته برخی از این مردم، روزها با رفتارهایشان باعث شدند کارهای مهران و دوستانش در حوزه محیط زیست چندین برابر شود.
با این فعالان محیط زیست در کارگاههای آموزشی که در این دو سال، به خاطر شیوع ویروس کرونا به صورت مجازی و در قالب وبینار برگزار میکنند، آشنا شده بودم و از دور شاهد دلسوزی این عزیزان برای احیاء طبیعت زیبای سروستان بودم.
از علیزاده که سالها است در گروه حامیان و احیاءکنندگان محیط زیست به همراه اعضای خانواده اش فعالیت میکند، در مورد علاقه اش به محیط زیست پرسیدم که دختر کوچکش با شیرین زبانی گفت: ما باید به زمین، هدیه بدهیم، چون که زمین به ما امکان زندگی کردن داده است.
اما پدر با خنده میگوید: از کودکی علاقه به کاشت دانهها در دل خاک داشتم و از آنها مراقبت میکردم؛ فرقی نمیکرد که جوانه میزند یا نه، من ماهها از آنها مراقبت میکردم، چون جمله کاشتن بذر مهر و محبت را شنیده بودم، فکر میکردم جوانه زدن دانهها از سطح زمین نتیجه محبتهای من است و میخواستم میزان محبتم را به همه نشان بدهم.
من دوره کودکی و اوایل نوجوانی ام را در طبیعت گذراندم، چون عشایر بودیم و هر سال همراه خانواده کوچ میکردم و همیشه زندگی خودم را مدیون این درختان، دشت و جنگل و گونههای گیاهی اش میدانم و تصمیم گرفتم در بزرگسالی این دین را ادا کنم.
از نحوه فعالیتش در این گروهها پرسیدم که پاسخ داد: فعالیتهای ما در طول سال با هم متفاوت است مثلا کاشت بذر یا نهال برخی از درختان در اواسط اسفند ماه تا اوایل فرودین ماه است یا برخی دیگر از گونهها حتما باید در پاییز کاشته شود. در حالی که حفاظ از درختان در برابر آتش سوزی بیشتر در فصل تابستان صورت میگیرد، اما کار پاکسازی طبیعت در همه فصول سال جریان دارد.
وی در ادامه صحبت هایش گفت: در طرح درختکاری، باید به انتخاب بذر، زمین و محیط کاشت آن توجه خاصی بشود، زیرا بذرهایی که کاشته میشوند باید بر اساس اقلیم، نوع پوشش و میزان بارندگی انتخاب شوند و حتما باید از چرای دام محفوظ باشد و نمیشود بدون برنامه، شروع به کاشت بذر یا نهال کنیم، چون کاری بی ثمر انجام داده ایم.
علیزاده در پاسخ به این سوالم که کاشت بذر بهتر است یا نهال، توضیح داد: کاشت بذر از جهاتی بهتر از نهال است، چون بذر از ابتدا در طبیعت با شرایط محیط سازگار میشود، اما نهال تا با محیط سازگار میشود مدتی طول میکشد و طی این مدت ممکن است دچار تنشهایی شود.
وی توصیه میکند: بهترین محل برای کاشت بذر، شکاف سنگها است، چون این محلها رطوبت خوبی دارند و بذری که در آن کاشت شود نیاز به سرکشی و آبیاری ندارد، طی این سالها متوجه شدیم که نهال کاری گونه بَنه در شکاف سنگها موفقیت آمیز بوده البته در صورتی که شکاف سنگ پیدا نشود، میتوان بذر را کنار یک سنگ یا بوته گیاه کاشت.
این فعال محیط زیست اظهار داشت: در طبیعت با توجه به شرایط، به ندرت رطوبت خاک برای جوانه زنی فراهم است و به برای همین از میان مقادیر زیاد بذر پراکنده شده، فقط تعداد بسیار کمی در شرایط خوب قرار گرفته و به رشد خود ادامه میدهند.
علیزاده در ادامه توضیحاتش در مورد نحوه کاشت بذر بنه (پسته وحشی) گفت: مثلا گیاه بَنه که بومی مناطق گرم و خشک است، باید در معرض نور فراوان باشد و مناسبترین خاک برای این گیاه، ترکیب شن و ماسه و خاک رس است و خاکی که روی بذر ریخته میشود نباید بیشتر از سه سانتیمتر باشد همچنین آبیاری این گیاه باید هنگامی صورت بگیرد که خاک کاملاً خشک شده باشد.
پشتکار؛ رمز رسیدن به قله هدف
در مورد سختی و شیرینیهای این کار از او پرسیدم که توضیح داد: اکثر مواقع ظرفهای یک لیتری آب را در کولهپشتیهای خود قرار میدهیم و به سختی از صخرهها بالا میرویم تا نهالها را سرکشی و آبیاری کنیم و سختی این کار به شیرینی دیدن شادابی نهالهای نوپا که مثل فرزندانمان هستند، میارزد.
علیزاده در ادامه گفت: وقتی بذرها را کاشتیم، نشانههایی را در اطراف آن منطقه قرار میدهیم تا زمان آبیاری و سرکشی را به یاد داشته باشیم؛ البته در صورتی که شرایط سرکشی مهیا نباشد بعضی مواقع بذرها را در سایه یا در کنار بوتههایی مثل گون میکاریم که نیازی به آبیاری نداشته باشد.
این فعال محیط زیست گفت: طی این سالها بارها بعد از اینکه جوانه زدن گیاهان را دیدیم در سرکشیهای بعدی شاهد از بین رفتن گیاه بودیم، در این مواقع بسیار ناراحت شدیم، ولی باز هم، چون تا حدودی نتیجه گرفته بودیم، به امید روزی که درخت تنومندی بشود با حفاظت بیشتر بذر کاشتیم و بیشتر مراقبت کردیم.
وی با اشاره به مزیت بزرگی که بذر برخی درختان جنگلی دارند، ادامه داد: بعضی از بذرها خودرو هستند و نیاز به آبیاری ما ندارند و اگر بذر یا نهال آنها در طبیعت کاشته شود تنها در سالهای اولیه آبیاری مختصری دارند و بعد از آن نیاز خود را از بارندگیهای سالانه تأمین میکنند همچنین این درختان آمادگی زندگی در طبیعت خشن را دارند و در مقابل آفتها و بیماریها، مقاومت بالایی از خود نشان میدهند.
از نوع بذرها و مکانهایی که تا به حال فعالیت داشته اند پرسیدم که علیزاده گفت: بذر درختان و گیاهان بومی مثل بادام کوهی، بنه، کُنار و همچنین گیاه دارویی انغوزه در کوه و مراتع منطقه چشمه رباط (دوشولی) یا ارتفاعات کوههای اطراف چشمه لایئسی و تنگ غنیبی که محیطی مناسب است به صورت لکهای میکاریم.
وی در ادامه توضیح داد: منطقه اطراف آب اسمانی و آب موردی، کوه سیاه، تنگ سرخونی، بذر درختان بنه، بادام کوهی، ارژن و گیاهان داروئی جاشیر خوراکی، انغوزه و یونجه وحشی کاشتیم مثلا در قسمتهایی از کوه سیاه به خاطر ارتفاع کوه در قسمت درهها طلوع آفتاب دیرتر و غروب زودتر اتفاق میافتد که از این مزیت استفاده بهینه میکنیم.
پرندگان و جوندگانی که بهتر از انسانها درخت میکارند
این فعال محیط زیست به فعالیت حیوانات در کاشت درختها اشاره کرد و گفت: بیشتر از ۹۰ درصد درختان توسط پرندگان و جانوران کاشته میشوند، مثلا پرندگان پوست میوه درخت بنه را میخورند و خود بنه را در مراتع و کوهها و جنگل پراکنده میکنند و همین باعث میشود که نهال تازه از خاک سر در آورده و گاهی این درختها را در بین درختچهها و خارها ببینیم.
علیزاده در ادامه گفت: یا مثلا میوه بلوط که توسط برخی حیوانات در زیرزمین دفن میشوند و در اکثر مواقع آن حیوان فراموش میکند به سراغ غذای مخفی خودش بیاید و بذر جوانه میزند و سبز میشود.
یک دست صدا ندارد
وی در مورد نحوه فعالیت اعضای گروه گفت: خوشحالم از اینکه گروههایی که تشکیل داده ایم خانواده گی است و سعی میکنیم در اکثر مواقع نوجوانها همراه گروه باشند تا خودشان تجربه کاشت و نگهداری نهالها را داشته باشند، چون به این شکل، بیشتر قدر درختها و محیط زیست را میدانند.
علیزاده با بیان اینکه هدف ما باید از طبیعت گردی سود و منفعت دوطرفه باشد، گفت: اگر هر کدام از ما بعد از تفریح و لذت بردن از طبیعت در آن منطقهای که هستیم بذرهایی حتی اگر به اندازه یک مشت بذر علوفه بکاریم دین خودمان را به زمین و آیندگان ادا کرده ایم و من همیشه سعی میکنم این موضوع را عملی انجام بدهم تا الگویی برای اطرافیانم باشم.
این فعال محیط زیست با اشاره به تهدیداتی که باعث تخریب درختان میشود، بیان کرد: چرای بی رویه و مازاد بر ظرفیت و خارج از فصل، تأمین سوخت و مصارف روستایی و علاوه بر آن قطع و سرشاخه زنی درختان مادر توسط مخربان محیط زیست، تغذیه جوندگان از جمله موش صحرایی، خرگوش و جوجه تیغی و... عواملی است که رشد و پا گرفتن نهالها را تهدید میکند.
وی در ادامه گفت: بیشترین چیزی که ما را آزار میدهد و تا مدتها ناراحت هستیم وقتی هست که شاهد شکسته شدن شاخههای درختها میشود یا آتشی که از روی سهل انگاری به جان درختان سبز میافتد و در چشم بر هم زدنی درخت چند صد ساله زغال میشود.
با خانواده علیزاده در حالی خداحافظی میکنم که این روزها بارندگیهای بسیار نیست، ولی امیدواری، آنها را برای انجام فعالیتهای بیشتر مصممتر کرده است.
امیدوارم توجه بیشتر جامعه به محیط زیست و منابع طبیعی راهی باشد برای آشتی ما با طبیعت، گذری باشد به سوی طلوع دوباره فرهنگ دیرینه ایران اسلامی ما که همان حفظ و نگهداری طبیعت است.
