به دلیل عادیانگاری مخاطرات آبی ۶۰ درصد از ۳۱ استان در منطقه فرونشست قرار دارد که جمعیتی حدود ۲۰ میلیون نفر را دربر گرفتهاست. در بیش از ۶۰۰ دشت در گستره کشور فرونشست زمین در حال رخ دادن است و شرایط تعدادی از آنها به یک حالت فوق بحرانی رسیدهاست. فشار بر آبهای زیر زمینی، عواقب بسیار خطرناکی را برای شهرها، ساختمانها و تأسیسات زیر بنایی و به خصوص کشاورزی درپی خواهد داشت و جبران خسارتهای احتمالی بسیار زمانبر و در مواردی ناممکن خواهد بود.
معضل فرونشست هم به مباحث لاینحل همچون بافتهای فرسوده، آلودگی هوا و تخریب محیطزیست افزوده شدهاست. فشار بر سفرههای آب زیرزمینی یکی از عوامل فرونشست است که به صورت ناگهانی سبب ترک و جابهجایی اراضی در امتداد جادهها، محدوده شهرها، مراکز زیرساختی و مهم ایجاد میشود که نمونههای بارز آن در شهرهای مختلف همچون اصفهان گزارش شدهاست.
در همین خصوص علی بیتاللهی، دبیر کارگروه ملی مخاطرات طبیعی اظهار کرد: در بیش از ۶۰۰ دشت در گستره کشور فرونشست زمین در حال رخ دادن است و شرایط تعدادی از آنها به یک حالت فوق بحرانی رسیدهاست. از مهمترین آثار فرونشست از بین رفتن دشتها و از بین رفتن کشاورزی است. اگر فرونشست به صورت ریشهای و با روندی پیوسته دنبال نشود، این نگرانی را داریم که به مرحلهای برگشتناپذیر برسد. بررسیهایی که به صورت کشوری انجامشده نشان میدهد که در ۱۸ استان این رخداد روی دادهاست که ۲۰ میلیون نفر ساکن این مناطق هستند. همچنین زمینهای ۳۱ شهر از استان اصفهان، ۳۰شهر از تهران، ۲۵ شهر از استان کرمان و ۲۴ شهر از استان خراسان رضوی دچار فرونشست شدند. در استانهای البرز، فارس، یزد، همدان و مرکزی این فرونشستها مشاهده میشود. یکی از نکات دیگر مهم این پدیده این است که روی این زونها ساختمانهایی با بنای خشت و گل در محیطهای روستایی و اماکن باستانی و فرهنگی قرار دارد که در اثر فرونشست زمین دچار شکاف و ترک میشوند. ترک خوردگی موجب سست ساختمانها شده و زلزلههایی با قدرت متوسط نیز ممکن است موجب تخریب این ساختمانها شود.
فرونشست در تهران به میز شورای شهر هم رسیدهاست. مهدی عباسی رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران از تدوین طرحی برای مهار فرونشست در تهران خبر داد و گفت: میتوان با اتکا به موضوع بازچرخانی پساب، بخشی از این مشکل را حل کرد، اما لازم است مصرف آب در تهران که متأسفانه از میانگین مصرف جهانی بالاتر است، اصلاح شود و باید با اقدامات فرهنگی که صورت میگیرد، مردم به این موضوع حساس شده و در نحوه مصرف آب تجدیدنظر کنند.
معضل فرو نشست ارتباط مستقیم با چگونگی مصرف از آبهای سطحی و زیرزمینی دارد. به دلیل قرار گرفتن ایران در اقلیم خشک و نیمه خشک این معضل با کاهش نزولات آسمانی و بارگذاری ناپایدار و وسیع هر روز در گوشه و کنار کشور بیشتر خود را نشان میدهد.
نداشتن برنامه مدون در حوزههای کشاورزی، صنعت و حتی زیست شهری سبب شدهاست تا معضل فرونشست در گذر زمان به امری عادی تبدیل شود. هشدارهای کارشناسان و اقدامات مقطعی، جوابگوی مقابله با این مشکل نخواهد بود. عادی انگاری معضلات دامنهدار اینچنینی خسارتهای آشکار و پنهان بسیاری را برجا خواهد گذاشت. در معضل آلودگی هوا تکیه بر باد و در مورد معضل فرونشست هم تکیه بر نزولات آسمانی و تغییر اقلیم راهگشا نیست.
