سرویس اقتصادی جوان آنلاین: همزمان با خروج امریکاییها از افغانستان و قدرت گرفتن طالبان در این کشور رابطه تجاری ایران با افغانستان و همچنین توسعه بندر چابهار برای ایجاد دالان تجاری بین هند، ایران و افغانستان در هالهای از ابهام قرار گرفتهاست و این نگرانی ایجاد شده که با کمرنگشدن توسعه بندر چابهار شاید طالبان به دلیل نزدیکی قومیتی با پاکستان، به بنادر گوادر و کراچی نزدیک شود و مراودات خود را با ایران کمرنگ و با پاکستان، چین و ترکیه و عربستان تقویت کند.
از آنجایی که کشورهایی، چون افغانستان یا عراق جزو همسایگان ایران میباشند، از قدیم الایام نیز تجارت با این کشورها در جریان و مورد توجه بودهاست، البته در هشتسال اخیر به دلیل نگاه به غرب توسعه تجارت و همکاری با همسایگان آن طور که باید و شاید مورد توجه قرا نگرفت، مگر به دست جبر زمانه.
بهطور نمونه همزمان با احیا و تشدید تحریمها در دوران ریاست جمهوری ترامپ و ایجاد ریسک برای کانال ارزی امارات، بانک مرکزی ایران توجه به کانال ارزی هرات افغانستان و یا گاهی سلیمانیه عراق را تقویت کرد، البته تجارت با این دو کشور نیز تا حدودی تقویت شد. آمارهای رسمی نشان میدهد حجم صادرات ایران به افغانستان در سال۹۹ بالای ۲میلیارد دلار بوده است. در مقابل واردات ایران از افغانستان بر اساس آمارهای رسمی بسیار اندک و در سال۹۹ کمی بیش از ۴میلیون دلار بوده است. با وجود این، بسیاری از تحلیلگران عنوان میکنند که بیشتر واردات ایران از افغانستان به صورت قاچاق بوده و از طریق غیررسمی صورت گرفتهاست. حال با توجه به سقوط دولت اشرف غنی در افغانستان و قدرت گرفتن طالبان، هم سرنوشت کانال ارزی هرات کمی نامشخص است و هم اینکه موافقت سه جانبه اقتصادی توسعه بندر چابهار بین ایران، افغانستان و هند برای تأسیس دالان تجاری بین این سه کشور را در هالهای از ابهام قرار میدهد. یکی از نگرانیها در مورد رابطه تجاری ایران با افغانستان به مسائل امنیت و همچنین نقل و انتقال ارزی باز میگردد، هر چند که ارتباط با این همسایه فراتر از مسائل صرفاً تجاری و ارزی است، اما در این مقال قصد داریم از منظر اقتصادی، رابطه اقتصادی ایران و افغانستان را بررسی کنیم.
آمریکا: برنامهای برای آزاد کردن داراییهای افغانستان نداریم
همزمان با خروج امریکاییها و قدرت گرفتن طالبان در افغانستان وضعیت بودجه، بانکی و نقل و انتقالات ارزی این کشور با مشکل مواجه شد، بهطوری که بانک جهانی از ادامه کمک به این کشور پا پس کشید و از سوی دیگر وزیر خزانهداری آمریکا اعلام کرد: واشنگتن هیچ برنامهای برای آزاد کردن و تحویل داراییهای افغانستان به طالبان نداردو نخواهد گذاشت طالبان به این داراییها دسترسی پیدا کنند.
بخش قابل توجهی از ۱۰ میلیارد دلار داراییهای ارزی و طلای بانک مرکزی افغانستان در خارج از این کشور نگهداری میشوند و غرب تلاش میکند تا با استفاده از این ابزار طالبان را تحت فشار قرار دهد. قیمت سوخت و موادغذایی در افغانستان به خاطر توقف کمکهای خارجی و نبود پول نقد در کنار خشکسالی و به تعلیق درآمدن انتقال دلار به افغانستان در حال افزایش است.
توقف صادرات فولاد ایران به افغانستان
در این میان منابع آگاه اعلام کردند: ایران صادرات فولاد به افغانستان را به خاطر شرایط سیاسی و مشکلات لجستیکی پیش آمده در افغانستان متوقف کردهاست. ایران بزرگترین صادرکننده فولاد به افغانستان است و سالانه بین۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تن به این کشور صادرات دارد. در واقع ایران ۲۵درصد کل نیاز افغانستان به فولاد را تأمین میکند. ترکیه، پاکستان و چین از جمله دیگر تأمینکنندگان فولاد افغانستان هستند. گفته میشود ایران صادرات سوخت را به افغانستان از سر گرفته، اما هنوز در شرایط کنونی از سرگیری صادرات فولاد در اولویت نیست.
روند صادرات کالا به افغانستان عادی است
محمد مهدی جوانمرد قصاب، رایزن سابق بازرگانی ایران در افغانستان در گفتگو با فارس، درباره آخرین وضعیت روابط تجاری ایران و افغانستان گفت: در مرزها و گمرکات مشکلی برای نقلو انتقال کالا از ایران به افغانستان وجود ندارد و تقریباً صادرات کالا از ایران به افغانستان با روال عادی در حال انجام است.
رایزن سابق بازرگانی ایران در افغانستان با اشاره به اینکه طالبان تعرفه گمرکی واردات کالا را به شدت کاهش داده است، افزود: طالبان تعرفه گمرکی واردات کالا را یک هشتم کاهش داده و با این شرایط بازرگانان بسیار راحتتر و سریعتر میتوانند ترخیص کالاهایشان را انجام دهند.
وی با بیان اینکه پیشبینی روند تجارت با افغانستان نیازمند مشخص شدن استراتژی اقتصادی این کشور است، گفت: لذا باید در آینده در این مورد صحبت کنیم.
صادرات به افغانستان افت میکند
از سوی دیگر محمدرضا مودودی، سرپرست سابق سازمان توسعه تجارت ایران در گفتگو با فارس با تأکید بر اینکه یقیناً ایران در تجارت با افغانستان دچار افت خواهد شد، گفت: همانطور که بیان شد در شرایط ناپایدار فعلی در افغانستان، بسیاری از تجار و فعالان اقتصادی سرمایهها خود را از افغانستان خارج کردهاند، لذا یقیناً تا مدتی افت تجارت با افغانستان را شاهد خواهیم بود، اما با پایدار شدن شرایط در افغانستان رشد روابط تجاری بین دو کشور نیز متوقف خواهد شد. وی افزود: در حال حاضر روابط تجاری در تمام مرزهای ایران و افغانستان برقرار نیست بنابراین در نیمه دوم سال شاهد افت صادرات به افغانستان خواهیم بود.
کدام بندر پل ارتباطی آسیای میانه میشود؟
در این میان، با توجه به روی کار آمدن طالبان در افغانستان در رابطه با توسعه بندر چابهار دیدگاههای مختلفی شکل گرفتهاست، همانطور که میدانیم بندر چابهار، هند را به افغانستان و دیگر بازارهای آسیای میانه متصل میکند. این اتصال، هدف بلندمدت دهلینو در سایه ممنوعیت عبور کالاهای هندی از خاک پاکستان است. در این زمینه، چابهار برای هند و فراتر از آن برای آمریکا راهی مؤثر فراهم میکند تا با توسعه چین در خلیج فارس از طریق بندر جایگزین گوادر پاکستان مقابله کند. چین بندر گوادر را در سایه طرح «یک کمربند یک جاده» تأمین مالی میکند.
سوم خرداد۹۵ بود که به دنبال سفر نخست وزیر هند و رئیسجمهور سابق افغانستان به ایران، «موافقتنامه سهجانبه اقتصادی توسعه بندر چابهار» (تأسیس دالان تجاری ایران، هند و افغانستان) بین ایران، افغانستان و هند به امضا رسید. امروز با قدرت گرفتن طالبان در افغانستان، برخی بر این عقیده هستند که ممکن است این توافقنامه سهجانبه کمرنگ شده و شاید طالبان به دلیل نزدیکی قومیتی با پاکستان، به بنادر گوادر و کراچی نزدیک شود و مراودات خود را با ایران کمرنگ کند. البته برخی دیگر از کارشناسان هم معتقد هستند در حال حاضر کشور پاکستان نمیتواند برای افغانستان جایگزین ظرفیتهای ترانزیتی ایران و مراودات اقتصادی ما با افغانستان شود. به هر حال بندر اقیانوسی چابهار، دارای ظرفیتهای ویژه و خاصی در منطقه است و قطعاً اگر مدیریت صحیح، علمی و دقیق وجود داشتهباشد، چنین تحولات سیاسی منطقه، ظرفیتهای بزرگ بندر چابهار را تحت تأثیر قرار نمیدهد.
همزمان با خروج امریکاییها از افغانستان و قدرت گرفتن طالبان در این کشور رابطه تجاری ایران با افغانستان و همچنین توسعه بندر چابهار برای ایجاد دالان تجاری بین هند، ایران و افغانستان در هالهای از ابهام قرار گرفتهاست و این نگرانی ایجاد شده که با کمرنگشدن توسعه بندر چابهار شاید طالبان به دلیل نزدیکی قومیتی با پاکستان، به بنادر گوادر و کراچی نزدیک شود و مراودات خود را با ایران کمرنگ و با پاکستان، چین و ترکیه و عربستان تقویت کند.
از آنجایی که کشورهایی، چون افغانستان یا عراق جزو همسایگان ایران میباشند، از قدیم الایام نیز تجارت با این کشورها در جریان و مورد توجه بودهاست، البته در هشتسال اخیر به دلیل نگاه به غرب توسعه تجارت و همکاری با همسایگان آن طور که باید و شاید مورد توجه قرا نگرفت، مگر به دست جبر زمانه.
بهطور نمونه همزمان با احیا و تشدید تحریمها در دوران ریاست جمهوری ترامپ و ایجاد ریسک برای کانال ارزی امارات، بانک مرکزی ایران توجه به کانال ارزی هرات افغانستان و یا گاهی سلیمانیه عراق را تقویت کرد، البته تجارت با این دو کشور نیز تا حدودی تقویت شد. آمارهای رسمی نشان میدهد حجم صادرات ایران به افغانستان در سال۹۹ بالای ۲میلیارد دلار بوده است. در مقابل واردات ایران از افغانستان بر اساس آمارهای رسمی بسیار اندک و در سال۹۹ کمی بیش از ۴میلیون دلار بوده است. با وجود این، بسیاری از تحلیلگران عنوان میکنند که بیشتر واردات ایران از افغانستان به صورت قاچاق بوده و از طریق غیررسمی صورت گرفتهاست. حال با توجه به سقوط دولت اشرف غنی در افغانستان و قدرت گرفتن طالبان، هم سرنوشت کانال ارزی هرات کمی نامشخص است و هم اینکه موافقت سه جانبه اقتصادی توسعه بندر چابهار بین ایران، افغانستان و هند برای تأسیس دالان تجاری بین این سه کشور را در هالهای از ابهام قرار میدهد. یکی از نگرانیها در مورد رابطه تجاری ایران با افغانستان به مسائل امنیت و همچنین نقل و انتقال ارزی باز میگردد، هر چند که ارتباط با این همسایه فراتر از مسائل صرفاً تجاری و ارزی است، اما در این مقال قصد داریم از منظر اقتصادی، رابطه اقتصادی ایران و افغانستان را بررسی کنیم.
آمریکا: برنامهای برای آزاد کردن داراییهای افغانستان نداریم
همزمان با خروج امریکاییها و قدرت گرفتن طالبان در افغانستان وضعیت بودجه، بانکی و نقل و انتقالات ارزی این کشور با مشکل مواجه شد، بهطوری که بانک جهانی از ادامه کمک به این کشور پا پس کشید و از سوی دیگر وزیر خزانهداری آمریکا اعلام کرد: واشنگتن هیچ برنامهای برای آزاد کردن و تحویل داراییهای افغانستان به طالبان نداردو نخواهد گذاشت طالبان به این داراییها دسترسی پیدا کنند.
بخش قابل توجهی از ۱۰ میلیارد دلار داراییهای ارزی و طلای بانک مرکزی افغانستان در خارج از این کشور نگهداری میشوند و غرب تلاش میکند تا با استفاده از این ابزار طالبان را تحت فشار قرار دهد. قیمت سوخت و موادغذایی در افغانستان به خاطر توقف کمکهای خارجی و نبود پول نقد در کنار خشکسالی و به تعلیق درآمدن انتقال دلار به افغانستان در حال افزایش است.
توقف صادرات فولاد ایران به افغانستان
در این میان منابع آگاه اعلام کردند: ایران صادرات فولاد به افغانستان را به خاطر شرایط سیاسی و مشکلات لجستیکی پیش آمده در افغانستان متوقف کردهاست. ایران بزرگترین صادرکننده فولاد به افغانستان است و سالانه بین۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تن به این کشور صادرات دارد. در واقع ایران ۲۵درصد کل نیاز افغانستان به فولاد را تأمین میکند. ترکیه، پاکستان و چین از جمله دیگر تأمینکنندگان فولاد افغانستان هستند. گفته میشود ایران صادرات سوخت را به افغانستان از سر گرفته، اما هنوز در شرایط کنونی از سرگیری صادرات فولاد در اولویت نیست.
روند صادرات کالا به افغانستان عادی است
محمد مهدی جوانمرد قصاب، رایزن سابق بازرگانی ایران در افغانستان در گفتگو با فارس، درباره آخرین وضعیت روابط تجاری ایران و افغانستان گفت: در مرزها و گمرکات مشکلی برای نقلو انتقال کالا از ایران به افغانستان وجود ندارد و تقریباً صادرات کالا از ایران به افغانستان با روال عادی در حال انجام است.
رایزن سابق بازرگانی ایران در افغانستان با اشاره به اینکه طالبان تعرفه گمرکی واردات کالا را به شدت کاهش داده است، افزود: طالبان تعرفه گمرکی واردات کالا را یک هشتم کاهش داده و با این شرایط بازرگانان بسیار راحتتر و سریعتر میتوانند ترخیص کالاهایشان را انجام دهند.
وی با بیان اینکه پیشبینی روند تجارت با افغانستان نیازمند مشخص شدن استراتژی اقتصادی این کشور است، گفت: لذا باید در آینده در این مورد صحبت کنیم.
صادرات به افغانستان افت میکند
از سوی دیگر محمدرضا مودودی، سرپرست سابق سازمان توسعه تجارت ایران در گفتگو با فارس با تأکید بر اینکه یقیناً ایران در تجارت با افغانستان دچار افت خواهد شد، گفت: همانطور که بیان شد در شرایط ناپایدار فعلی در افغانستان، بسیاری از تجار و فعالان اقتصادی سرمایهها خود را از افغانستان خارج کردهاند، لذا یقیناً تا مدتی افت تجارت با افغانستان را شاهد خواهیم بود، اما با پایدار شدن شرایط در افغانستان رشد روابط تجاری بین دو کشور نیز متوقف خواهد شد. وی افزود: در حال حاضر روابط تجاری در تمام مرزهای ایران و افغانستان برقرار نیست بنابراین در نیمه دوم سال شاهد افت صادرات به افغانستان خواهیم بود.
کدام بندر پل ارتباطی آسیای میانه میشود؟
در این میان، با توجه به روی کار آمدن طالبان در افغانستان در رابطه با توسعه بندر چابهار دیدگاههای مختلفی شکل گرفتهاست، همانطور که میدانیم بندر چابهار، هند را به افغانستان و دیگر بازارهای آسیای میانه متصل میکند. این اتصال، هدف بلندمدت دهلینو در سایه ممنوعیت عبور کالاهای هندی از خاک پاکستان است. در این زمینه، چابهار برای هند و فراتر از آن برای آمریکا راهی مؤثر فراهم میکند تا با توسعه چین در خلیج فارس از طریق بندر جایگزین گوادر پاکستان مقابله کند. چین بندر گوادر را در سایه طرح «یک کمربند یک جاده» تأمین مالی میکند.
سوم خرداد۹۵ بود که به دنبال سفر نخست وزیر هند و رئیسجمهور سابق افغانستان به ایران، «موافقتنامه سهجانبه اقتصادی توسعه بندر چابهار» (تأسیس دالان تجاری ایران، هند و افغانستان) بین ایران، افغانستان و هند به امضا رسید. امروز با قدرت گرفتن طالبان در افغانستان، برخی بر این عقیده هستند که ممکن است این توافقنامه سهجانبه کمرنگ شده و شاید طالبان به دلیل نزدیکی قومیتی با پاکستان، به بنادر گوادر و کراچی نزدیک شود و مراودات خود را با ایران کمرنگ کند. البته برخی دیگر از کارشناسان هم معتقد هستند در حال حاضر کشور پاکستان نمیتواند برای افغانستان جایگزین ظرفیتهای ترانزیتی ایران و مراودات اقتصادی ما با افغانستان شود. به هر حال بندر اقیانوسی چابهار، دارای ظرفیتهای ویژه و خاصی در منطقه است و قطعاً اگر مدیریت صحیح، علمی و دقیق وجود داشتهباشد، چنین تحولات سیاسی منطقه، ظرفیتهای بزرگ بندر چابهار را تحت تأثیر قرار نمیدهد.
