هیدروژن در حال قدرت گرفتن است؛ انرژیای که در تمرکز کشورهای بزرگ جهان از جمله تولیدکنندگان نفت قرار گرفته و انقلابی بزرگ به پا کرده است.
روند گرمایش زمین و افزایش تأثیر تغییرات آبوهوایی در اغلب کشورهای جهان باعث شده تا هم کشورها در سطح ملی و هم شرکتهای بزرگ مانند اگزون موبیل، بریتیش پترولیوم، شل و دیگر شرکتهای بینالمللی نفت سیاستهای لازم را برای کاهش تدریجی میزان گازهای گلخانهای تهیه و اجرا کنند و در چارچوب برنامههای کوتاهمدت و بلندمدت، با نوآوری در زیرساختار تولید خود میزان انتشار گازهای گلخانهای را کاهش دهند. هیدروژن به عنوان سوخت پاک منتخب آینده مورد توجه قرار گرفته و به عنوان راهی برای کربنزدایی از صنایع سنگین انرژی بر آلاینده و حمل و نقل توصیف شده است. تاکنون ۶۶ کشور متعهد شدهاند میزان انتشار کربن خود را در افق سال ۲۰۵۰ میلادی به صفر برسانند. در ۱۲۰سال گذشته، رشد و توسعه اجتماعی، اقتصادی و انرژی دنیا بر مبنای سوختهای فسیلی محدود و آلاینده بوده است. گذار به سوی مدلهای اجتماعی و اقتصادی برمبنای انرژیهای تجدیدپذیر و پایدار از سالها پیش آغاز شده است. یکی از منابع کمتر شناخته شده انرژی، هیدروژن است. هر چند این منبع پاک در جهان دارای بیشترین میزان ذخیره است.
تولید انرژی در سلولهای سوختی هیدروژنی از سال ۱۸۳۹ میلادی کشف شده و هم اکنون در بسیاری از صنایع مورد استفاده قرار میگیرد. در بخش حملونقل، شرکتهای تویوتا و هیوندای به عنوان دو غول صنعت خودروسازی، خودروهای سلول سوختی هیدروژنی با برندهای میرای و نکسو را با پیمایش ۶۰۰ کیلومتر، همانند یک خودروی دارای پیشرانه سوختهای فسیلی عرضه کردهاند، اما توسعه این سوخت پاک با چالشهایی روبهرو است. هیدروژن کنونی عرضه شده، سبز نیست. در مقالات اخیر فوربس، روزنامه نگاران به بررسی ابعاد مختلف اقتصاد هیدروژن پرداختهاند. جیمز موریس (نویسنده و تحلیلگر اقتصاد انرژی نشریه مذکور) در مقاله خود یادآور شده که هیدروژن مصرفی در ژاپن از گاز طبیعی و نه الکترولیز آب تولید میشود. هیدروژن سبز که از هیدرولیز آب و با برق منابع تجدیدپذیر تولید میگردد، یک سناریو مناسب برای آینده است، اما همچنان تا زمان توسعه آن باید سالها انتظار بکشیم. از تولید سالانه هیدروژن، ۹۵درصد آن از فرآورش گاز متان و سایر گازهای فسیلی به دست میآید و ۵ درصد دیگر نیز با الکترولیز آب تولید میشود. شرکتهای نفتی مهمترین تولیدکنندگان هیدروژن در شرایط کنونی هستند.
موریس معتقد است غولهای نفتی از توسعه خودروهای برقی بیمناک هستند و تلاش میکنند تا دنیا همچنان به سوختهای فسیلی وابسته بماند. آنها با همکاری خودروسازان امیدوارند تا هیدروژن را به سوخت آینده خودروها تبدیل کنند، اما این ایده با مخالفتهای کارشناسان روبهرو شده است. آنها هیدروژن را یک سوخت جایگزین مناسب برای خودروهای بنزینی یا برقی نمیدانند. استفاده از این سوخت برای خودروها بسیار پرهزینه بوده و جایگاههای عرضه هیدروژن در دنیا بسیار محدود هستند. غولهای نفتی با عرصه هیدروژن خاکستری تلاش میکنند تا در بازار انرژی همچنان حضور داشته باشند.
تولید هیدروژن سبز در مقایسه با هیدروژن خاکستری بسیار پرهزینهتر است. تعدادی از کارشناسان معتقدند هزینه تولید هیدروژن هیچگاه به میزان قیمت کنونی گاز طبیعی پایین نخواهد آمد. دهها شرکت در دنیا در حال توسعه فناوریهای تولید هیدروژن سبز هستند. آنها معتقدند در سالهای آینده شاهد اقتصادی شدن تولید هیدروژن سبز خواهیم بود. مثلاً در پروژه هیدیل امبیشن ۹۵گیگاوات ظرفیت تولید انرژی خورشیدی راهاندازی میشود تا الکترولیزرهایی با ظرفیت ۶۷ گیگاوات در اسپانیا، فرانسه و آلمان فعالیت کنند. مدیران این پروژه در نظر دارند تا قیمت هر کیلوگرم هیدروژن سبز را در سال ۲۰۳۰ میلادی به ۱۹/۱ یورو کاهش دهند. هم اکنون بهای تمام شده هر کیلوگرم هیدروژن سبز ۵ دلار است.
در استرالیا، شرکت وسترن گریت هیدروژن هاب از ۵۰ گیگاوات ظرفیت تولید برق بادی و خورشیدی برای تأمین انرژی ۲۸ گیگاوات الکترولیزرهای تولید هیدروژن سبز استفاده میکند.
این پروژه ۷۰ میلیارد دلار برآورد هزینه دارد. این عدد برابر با هزینههای ساخت یک ابرپروژه ال. ان. جی است. همه این طرحها با هدف کاهش مصرف هیدروکربنها در حال توسعه هستند. در شرایط کنونی، خودروهای برقی در مقایسه با خودروهای هیدروژنی از کارایی و محبوبیت بالاتری برخوردارند. البته در بسیاری از کشورها شاهد پرداخت یارانه به خودروهای برقی برای رقابت بهتر در بازار هستیم. هرچند پرداخت یارانه در بلندمدت امکانپذیر نخواهد بود. غولهای نفتی با فعالیت در بازار هیدروژن امیدوارند همچنان در بازی انرژی باقی بمانند. آنها معتقدند از زیرساختهای کنونی انتقال گاز طبیعی میتوان با هزینهای اندک برای انتقال و توزیع هیدروژن نیز بهره برد. یکی دیگر از مزایای هیدروژن، انطباقپذیری آن است. این سوخت را میتوان در مخزنها، تانکرهای ذخیرهسازی، کانتینرها یا شبکه خطوط لوله همانند گاز طبیعی، زیست توده یا سایر گازها ذخیره و در زمانهای آینده، مصرف کرد. نویسنده نشریه فوربس معتقد است کاهش هزینههای تولید هیدروژن به چند دلیل روی خواهد داد. از نظر سیاستگذاری، سیاستهای زیست محیطی اتحادیه اروپا در جهت کاهش انتشار دی اکسید کربن و دریافت جریمه از تولید این گاز گلخانهای در بازار انرژی است.
از منظر اقتصادی، ورود هیدروژن به بازار انرژی همانند توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در دهه گذشته خواهد بود. هزینه تولید این گاز از سال ۲۰۰۵ میلادی تاکنون یک دهم شده است.
به عصر طلایی هیدروژن خوش آمدید.
