«زن بودن ابزار تبلیغاتی نیست» عبارتی که این روزها در شبکههای مجازی و به مضامین مختلف و علیه تیزر تبلیغاتی یک شرکت معروف تولیدکننده بستنی در ایران دست بهدست میشود. سوءاستفاده از جاذبههای جنسی یک زن، محل اعتراض به این تیزر تبلیغاتی است. این اعتراضات به قدری جدی شد که رنگ و بوی تحریم خرید تولیدات این برند مشهور ایرانی را به خود گرفت و در نهایت، باعث حذف این ویدئو از صفحه مجازی شرکت تولیدی شد. با این حال، معترضین اینستاگرامی و توئیتری معتقد هستند که شرکت مزبور باید رسماً عذرخواهی کند.
در این تیزر تبلیغاتی جنجالی، یک زن و نگاه و رفتار جنسی او محور ویدئوی تبلیغاتی است و در نهایت مشخص میشود نگاه و رفتار او در برابر یک عدد بستنی بوده است! گاز زدن بستنی مذکور هم به گونهای خاص قرار است لذت بستنی خوردن را به بیننده منتقل کند که البته اگر قرار بود فقط همین باشد، چرا مثلاً از یک نوجوان پسر برای این تبلیغ استفاده نشده و زنی با موهای رنگ کرده و شال قرمز (نماد جنسی) و رژ غلیظ قرمز قرار است مبلغ «بستنی در آغوش شکلات» باشد؟ شعاری که در انتهای تیزر مذکور هم روی آن تأکید میشود و با محتوای ویدئوی تبلیغاتی هم همخوانی شرمآوری دارد.
یک کاربر توئیتر مینویسد: «با چندتا از مدیرانشون که صحبت میکردم، نظرشون این بود که فقط دیده بشن، خوب و بدش فرقی نداره. مشاوران تبلیغاتی هم میگفتن با حرکات منفی و تابوشکنی خیلی زودتر دیده میشن تا تبلیغ درست و اصولی.»
اولین اقدام صفحه اینستاگرام شرکت مورد نظر در برابر اعتراضات، بستن کامنتها بود! اما کار به همین جا ختم نشد. برخی کاربران اعتراضشان را با انتشار ویدئوهایی از انداختن بستنی مورد نظر به سطل آشغال نشان دادند و هشتگ تحریم این برند در توئیتر هم پر تعداد شد. در نهایت، این شرکت، کلیپ جنجالی را از صفحه اینستاگرام خود بدون هیچ عذرخواهی و توضیحی حذف کرد.
الگوسازی غلط صداوسیما
استفاده از زنان و جاذبههای جنسی زنانه در تبلیغات، پیش از انقلاب اسلامی سال ۵۷ بسیار مرسوم بود و بدون کنایه و به تصریح، موضوعات جنسی ابزار تبلیغاتی انواع کالاها قرار میگرفت. در تبلیغات قبل از انقلاب زنی برهنه میشد تا به مخاطب بگوید فلان پودر شوینده لباس را استفاده کنند! استفاده از تکههای جنسی و شوخیهای سخیف هم به شکلی خیلی عادی در این تبلیغات رواج داشت. پس از انقلاب طبعاً این روال سخیف و مستهجن متوقف شد. تا دو دهه پس از انقلاب زنان حتی در شکل مثلاً محجبه امروزی هم در تبلیغات حضور نداشتند، اما کمکم و از اوایل دهه ۸۰ سر و کله زنان در تبلیغات صداوسیما و بنرهای شهری دیده شد، تا امروز که کمتر تبلیغی در صداوسیما را میتوان بدون حضور زن مشاهده کرد. گرچه صداوسیما تبعاً نمیتواند از گزارههای اروتیک برای تبلیغات خود بهره ببرد، اما صرف حضور زنان هم میتواند مورد نقد باشد. گرچه همچون بسیاری گزارههای غیراسلامی فرهنگی، حضور تبلیغاتی زنان هم آنقدر در صداوسیما به شکل روتین تکرار شده که دیگر نادرستی آن به چشم نمیآید و یحتمل این انتقادات تندروی خوانده میشود.
مرور بخشی از مقررات تبلیغات در صداوسیما هم جالب توجه است. در ضوابط و مقررات تولیـد و پخش آگهیهای بازرگانی صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، مصوب ۱۳۸۶، برای حضور زنان اصول و قوانینی وضع شده است؛ مثلاً در اصل ۲۱، پوشش و آرایش شخصیتهای استفاده شده در آگهیها باید متناسب با اصول اسلامی باشد، اما در ادامه، در اصل ۴۵ این قانون آمده است: زن در اسلام از موقعیت ویژهای برخوردار است و قوانین و احکام اسلام برای زن جایگاه رفیعی قائل است. بنابراین استفاده از حضور خانمها در آگهیهای تلویزیونی مستلزم اعمال دقتهای خاص است و باید جایگاه زن مسلمان و شئون او مدنظر باشد. اصل ۴۶ این قانون، حضور خانمها و دخترخانمها را در آگهیهای تلویزیونی، در صورت اقتضای موضوع مورد آگهی، بدون آرایش و با رعایت حجاب اسلامی امکانپذیر کرده و تصریح اصل ۴۷ این قانون بر این است کـه حضـور خانمها در آگهیهایی که وضعیت کالا و مصارف آن با نقش خانمها بستگی نداشته باشد، مجاز نیسـت.
حال از خود بپرسیم بساط استفاده از زنان در تبلیغات کالاها که با انقلاب اسلامی برچیده شده بود؛ از کجا باز پای زنان به تبلیغات باز شد؟ بله، صداوسیما! قرار بود دانشگاه باشد و به نظر میرسد الگوی مناسبی برای شروع ابتذال بوده است! فقط زنی که در تلویزیون بستنی و پودر شوینده و پوشک و فرش و چه و چه تبلیغ میکند، طبق پروتکلها دست و موهایش پوشیده است!
