حملات طالبان وارد فازی جدید شده که نه دولت افغانستان انتظار داشت و نه احتمالاً قدرتهای خارجی. از سه روز قبل، درگیریها بین طالبان با نیروهای مردمی و دولت افغانستان روی مدار صعودی است. با سقوط شهر شبرغان مرکز ولایت جوزجان به عنوان دومین مرکز ولایت، حدس وگمانها این است که طالبان کارزار تصرف شهرهای بزرگ را هم کلید زده؛ تحولی که سازمان ملل را مجبور کرد اعلام کند جنگ افغانستان وارد فازی مرگبار شده و مارشال عبدالرشید دوستم در ملاقات با اشرف غنی خواستار اعلام وضعیت نظامی شود.
تا الان تصور میشد استراتژی تابستانی طالبان روی تصرف شهرهای کوچک و مناطق حومهای تمرکز کرده، ولی ظاهراً چیزهایی در حال تغییر کردن است. امیر خان متقی، از مذاکرهکنندگان طالبان ۲۲ تیرماه در توئیتی اعلام کرده بود که استراتژی طالبان در تابستان «انتقال درگیریها از کوهها و بیابانهابه دروازه شهرها» است: «ما نمیخواهیم درگیری به شهرها کشانده شود.»، ولی از چند روز قبل، شواهد میدانی نشان میدهد چیزی را که طالبان استراتژی تابستانی «نکشاندن درگیریهای تابستانه به شهرهای بزرگ» خوانده در حال تغییر کردن است. شواهد چندانی درباره دلیل تغییر این استراتژی در دست نیست. فرماندهان طالبان به رویترز گفتهاند: «تمرکز بر تصرف شهرها پاسخ به حملات هوایی امریکاست»، ولی هرچه هست، این تغییر نگرانیها را بیشتر کرده است. معاون فرماندار «جوزجان» دیروز گفت که شهر شبرغان مرکز این ولایت به دست طالبان افتاده و نیروهای دولتی و ارتش، این شهر شمالی را ترک کردهاند. فرودگاه شهر هم به تصرف طالبان درآمده است. شبرغان دومین مرکز ولایت پس از «نیمروز» است که ظرف جمعه و شنبه به دست نیروهای طالبان میافتد. با وجود این، برخی منابع محلی گفتهاند که جنگ کوچه به کوچه میان مدافعان شهر و طالبان جریان دارد و دفتر مطبوعاتی لشکر ۲۰۹ شاهین در شمال افغانستان در روایتی متفاوت، اعلام کرده که حملات گسترده طالبان به شهر شبرغان شکست خورد و یکصد جنگجوی این گروه در این حمله کشته شدند.
«شبرغان» محل زندگی و تولد عبدالرشید دوستم جنگ سالار معروف افغان است که هفته گذشته از یک سفر درمانی در ترکیه به افغانستان برگشت و پیش از ظهر دیروز در ارگ ریاست جمهوری با محمد اشرف غنی، رئیسجمهور افغانستان دیدار کرد. بر اساس گزارش خبرگزاری جمهور، دوستم در این دیدار به غنی گفته که ما در کنار نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان قرار داریم و از مردم و خاک خویش قاطعانه دفاع میکنیم. حسان نیرو، سخنگوی حزب جنبش ملی که مارشال دوستم رهبری آن را دارد، فاش کرده که دوستم در ملاقات با غنی، به او پیشنهاد کرده که دولت وضعیت نظامی اعلام کند. به گفته وی، این طرح از سوی غنی رد نشده است.
۳ شهر دیگر در تیررس
روز جمعه قبل از سقوط شبرغان، شهر زرنج مرکز ولایت نیمروز نیز به دست طالبان سقوط کرد. طالبان با انتشار تصاویر و خبرنامههایی بعد از تصرف زرنج مدعی شده که خواستیم با مقامات محلی این ولایت در این رابطه گفتگو نماییم، اما حاضر به پاسخگویی نشدند. برخی خبرنگاران گزارش دادهاند که شهر زرنج بدون درگیری به دست طالبان افتاده است.
وزارت دفاع ملی افغانستان با وجود پیشروی طالبان، گفته که عملیات نیروهای دولتی برای سرکوب طالبان ادامه دارند و به زودی اوضاع درشهرهای آسیبپذیر بهبود خواهد یافت. علاوه بر سقوط دو شهر بزرگ، درگیریها در هرات در غرب، قندهار در جنوب و لشکرگاه در مرکز ایالت «هلمند» که طالبان در آن پایگاه قوی دارد، ادامه دارد. قندهار و هرات دومین و سومین شهر بزرگ افغانستان به لحاظ جمعیت هستند و سه فرمانده طالبان که نخواستند نامشان فاش شود به رویترز گفتهاند این گروه بر تصرف هرات و قندهار تمرکز کرده و لشکرگاه نیز در تیررس است. از هفته چند هفته قبل که طالبان شروع به پیشروی و تصرفِ روستاهای منطقه هرات کرد، در غیبت نیروهای امنیتی دولت، «اسماعیل خان»فرماندار معروف این شهر خود سازماندهی محلی برای دفاع از شهر را به عهده گرفت و موفق به عقب راندن طالبان تا رسیدنِ نیروهای کمکی از کابل شد. «اورآسیاریویو» نوشته که هرات به عنوان یکی از شهرهای کلیدی در محور جاده ابریشم و سومین شهر بزرگ افغانستان، نقش مهمی در تعیین آینده جنگ کشور دارد. حسیبالله صدیقی، رئیس امنیت ملی هرات نیز روز شنبه گفت که در یک هفته گذشته ۳۵۰ تن از طالب در نبرد با نیروهای امنیتی در هرات کشته شدهاند. با این حال، تمرکز پیشبینی نشده طالبان بر شهرهای بزرگ، برغم استراتژی اعلانی، نگرانیها را تشدید کرده است.
صدور دستور خروج فوری از واشنگتن و لندن
سفارت امریکا در کابل روز شنبه اعلام کرد با توجه به وضعیت امنیتی و کاهش کارمندان، توانایی این سفارت برای کمک به شهروندانش در افغانستان به شدت محدود شده و از شهروندان امریکایی خواست با اولین وسیله در دسترس، فوراً این کشور را ترک کنند. وزارت خارجه انگلیس هم خواستار خروج فوری اتباع این کشور از افغانستان شد. اعضای شورای امنیت سازمان ملل جمعه شب در نشست ویژه افزایش خشونتها در افغانستان را محکوم و بر راهحل سیاسی تأکید کردند. نماینده امریکا گفت که اگر طالبان بخواهد قدرت را از طریق نظامی بگیرند، منزوی خواهد شد و واسیلی نبنزیا، نماینده دائم هم گفت که گزارشهای وحشتناکی از خشونت در افغانستان را دریافت کرده است. دبورا لیونز، نماینده ویژه سازمان ملل گفته که اکنون این یک جنگ کاملاً متفاوت است که یادآور سوریه اخیر یا سارایوو در گذشته نه چندان دور است. لاینز معتقد است تهدید مناطق بزرگ شهری تصمیمی راهبردی از سوی طالبان است که کشتار محتملی را که در نتیجه حاصل میشود، پذیرفتهاند.
