امروزه با وجود گسترش شبکههای اجتماعی و در معرض قراردادن حریم خصوصی زندگیها، دنبال کردن سلبریتیها و هنرمندان مختلف نسبت به گذشته شاهد رواج زیاد مدگرایی هستیم. البته مدگرایی از دیرباز در جوامع بشری بوده ولی با گذشت زمان شکل آن تغییر کرده است. از جمله موارد مدگرایی میتوان الگوبرداری از نوع پوشش، مدل تلفن همراه، مدل مو، طرفداری از برند خاص و استفاده از مدل خاصی از زینتآلات غیر ضروری را برشمرد. جوانان با رشد و رواج ابزار ارتباط جمعی و فناوریهای جدید رایانهای ارتباطات وسیعی با جوامع و فرهنگهای مختلف یافتهاند، شناخت درست ارزشها، باورها و انتخاب هنجارهای صحیح و پسندیده پیچیدهتر و سختتر شده و چه بسا زمینههای موجود سبب شده است بعضی جوانان به ناهنجاریها روی آورند. بیتردید دنبال کردن مدهای بیگانه در جنبههای مختلف اجتماعی، روانشناختی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و... آسیبها و ضررهایی را به دنبال دارد.
بحران هویت بخش بزرگی از آسیب روحی و روانی مدگرایی است، زیرا افراد مدگرا هویت ثابت و پایداری ندارند. احساس شک و تردید، کاهش انرژی عاطفی و روانی، اضطراب و استرس و فقدان اراده و اختیار از جمله آثار روحی روانی پیروی از مد و مدگرایی غیر اصولی و نامناسب است.
برخی از گرایشهای منحرف اعتقادی به واسطه نوع پوشش خاص، آرایش نامناسب و موسیقی ناهنجار، تفکرات انحرافی خود را منتشر و تبلیغ میکنند و اگر مردم جامعه به ویژه جوانان و نوجوانان نسبت به این موضوع شناخت و آگاهی لازم را نداشته باشند، به آسانی با پیروی از نوع پوشش و آرایش این گروهها، متمایل شده و با گذشت زمان از تفکرات و اعتقادات آنها نیز پیروی خواهند کرد و مصداق سخن پیامبر خدا (ص) میشوند که میفرمایند: «هر که به گروهی تشبه جوید، از آنهاست.»
در اعتقاد گروههای شیطان پرستی، شیطان به عنوان قدرت غالب در جهان است و اگر فردی بخواهد در جهان خوب زندگی کند، باید همراه با شیطان باشد! حتی معتقدند راه خدا از طریق ارتباط با شیطان میگذرد!
تبعیت افراطی از مد و مدلهای آسیب زننده فرهنگی که با خروج فرآیند نوطلبی و زیبایی دوستی از حالت معقول و متعادل به سمت افراط و تفریط است، موجب انحطاط اخلاقی میشود. بدیهی است انحراف در این فرآیند به دلیل نداشتن نقطه اتکای معنوی، سبب آلوده شدن افراد به صفات ناپسندی همچون فخرفروشی، زیادهخواهی، اسراف، تجملگرایی، خودنمایی، طمع، خودستایی و... خواهد شد.
به طور طبیعی و غریزی زینت، آرایش و جلوهگری در جامعه، کشش و جاذبه جنسی ایجاد میکند و منجر به افزایش گرایش جنس مخالف به یکدیگر و حتی متأسفانه سبب گرایش گروههای همجنس به همدیگر میشود. ویژگی شاخص پوشاکی که با نام مد و مدگرایی به جوانان عرضه میشود، تنگ، چسبان یا کوتاه بودن آنهاست. پوشاک تنگ و بدن نما به ویژه در آستانه بلوغ و نوجوانی هم در دختران و هم در پسران از لحاظ تحریک امیال غریزی و افزایش هوس شهوانی دو نقش متفاوت درونی و بیرونی دارد. از نظر درونی، پوشاک تنگ (مخصوصاً در نواحی کمر و شکم) یک اثر تحریک موضعی از خود برجای میگذارد که تمایلات شهوانی را در نوجوانان بیدار و تقویت میکند. از نظر بیرونی نیز لباسهای تنگ، بدن نما یا کوتاه در سنین بلوغ و نوجوانی میتواند نگاهها را به سمت خود جلب و شرایط انحرافات جنسی را در مخاطب فراهم کند.
بسیاری از افراد مضاف بر داشتن محدودیت زمانی و اقتصادی دارای محدودیت عاطفی، ذهنی، روانی و... نیز هستند. بنابراین باید با مدیریت صحیح وقت، آن را در موارد مهمتر و اساسیتر زندگی همچون تحصیل، روابط زناشویی، خانوادگی، شغلی و... صرف کنیم. به کارگیری افراطی در یک بُعد خاص و نامناسب، باعث افت تحصیلی، کاهش مهرورزی، ناسازگاری در روابط بین فردی و کاهش خلاقیت و بالطبع باعث نزول احساس حرمت نفس و ارزشمندی و ناموفقیت فرد در حیطههای مختلف زندگی میشود، بین موفقیت (در ابعاد مختلف زندگی) و احساس ارزشمندی، رابطه معناداری وجود دارد.
اشخاصی که بیش از حد دنبال مد هستند به ویژه در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی نظیر اینستاگرام، به توجه و جلب نظر سایرین اهمیت بسیاری میدهند. این افراد در زندگی برای اینکه در نظر دیگران ارزشمند جلوه کنند، حاضرند برای جلب توجه دیگران، تجربه خویش را نادیده بگیرند و ارزشها و عقاید دیگران را بپذیرند و در واقع به این طریق به شروط آنها تن دهند. به همین دلیل نیز دچار اضطراب میشوند. افراد مدگرا در ظاهر با اختیار خود مد را انتخاب میکنند، اما در حقیقت، اختیاری در انتخاب نوع پوشش و مد ندارند و مطیع مدسازان و تبلیغ کنندگان مد در فضای مجازی هستند و از هر چیزی که تبدیل به مد شد؛ چه زشت چه زیبا پیروی میکنند، طوری که اگر لباس یا مدل مویی تغییر کرد و مد تازهای وارد بازار شد، این افراد حاضر نیستند از مدلهای گذشته استفاده نمایند، حتی اگر مدهای قبلی انتخاب خودشان باشد.
تیپهای عجیب و غریبی که برخی جوانان و به تقلید کورکورانه از فرهنگهای بیهویت در جامعه استفاده میکنند، برازنده یک جوان ایرانی نیست و هرگز این نوع مدگرایی آثار مثبتی نخواهد داشت، ولی چنانچه پیروی از مد به صورت آگاهانه باشد پیامدهای مثبتی با خود به دنبال دارد. مد و مدگرایی اگر بر مبنای اصول و چارچوبهای فرهنگی، دینی، اسلامی و ایرانی باشد رفتار پسندیدهای است و حتی به جامعه نشاط و طراوت میبخشد. مهم این است که هویت خودمان را حفظ کنیم و شکل خودمان باشیم.
نقش رسانهها در برجسته کردن آثار مثبت مدگرایی حائز اهمیت است، رسانهها با جلوگیری از بازتاب رفتارهای ناهنجار و نادرست که بر مبنای ارزشهای اجتماعی نیستند، میتوانند با مدگرایی منفی مقابله کنند. تولیدکنندگان خارجی برای خلق و ایجاد بازار مصرف به تبلیغ مد میپردازند. همانطور که میدانیم طبیعت و غریزه جوانی در دختران و پسران ایجاب میکند به این سمت و سو گرایش پیدا کنند. این تبلیغات در حد معقول و متعادل قابل قبول است، اما افراط در آن یک ضد ارزش محسوب میشود. تماشای ماهواره، شبکههای اجتماعی مجازی، مزونها، بازارهای تجملی، تبلیغات گسترده انواع مد در ایجاد تمایل و گرایش انسان به ویژه نوجوانان و جوانان نقش اساسی دارد که باید با برنامهریزی صحیح، آموزش درست از مقطع پایه و ابتدایی، آشناسازی جوانان با پیامدهای منفی مدگرایی به ویژه مدهای بیگانه، از آسیبهای روحی روانی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مدگرایی در جامعه جلوگیری کرد.
