سرویس بینالملل جوان آنلاین: اغلب استدلال شده که امریکا برای آزاد کردن ظرفیتهای امنیتی خود برای مقابله با چین، خروج از افغانستان را با چنین سرعتی کلید زده؛ روی دیگر سکه اما، پر شدن خلأ حضور امریکا در افغانستان با حضور چین و سپس روسیه است. دیروز حمدالله محب، مشاور امنیت ملی اشرف غنی، رئیسجمهور افغانستان در حالی گفت ما نیازی به جایگزین کردن یک ابرقدرت با ابرقدرت دیگر نداریم، که سخنگوی طالبان با ارسال یک سیگنال مثبت گفت که از سرمایهگذاری چین در بازسازی افغانستان استقبال میکند و ایمنی سرمایهگذاران و کارگران را تضمین خواهد کرد.
روز جمعه ۱۸ تیرماه، هیئتی از نمایندگان طالبان از جمله شهابالدین دلاور و سهیل شاهین در مسکو با مقامهای روس ملاقات کردند. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه قبلاً ابراز نگرانی کرده بود که درگیریها از شمال افغانستان به کشورهای متحد روسیه در آسیای مرکزی کشیده میشود، ولی روسیه اعلام کرده که نمایندگان طالبان در سفرشان به مسکو متعهد شدهاند دامنه جنگ از افغانستان به کشورهای همسایه گسترش نخواهد یافت. برخی مقامهای روس در مورد وعدههای طالبان ابراز تردید کردهاند، از جمله «یوری شویتکین» معاون رئیس کمیته دفاع مجلس روسیه که دیروز به اینترفکس گفت: «من از اینکه طالبان شرایط تأمین امنیت و جلوگیری از نفوذ داعش را تحقق میبخشد، تردید دارم.» به گفته او، «در حقیقت، کودتا در افغانستان در حال وقوع است و طالبان متحد ما نیست، طالبان سازمانی است که در روسیه ممنوع است.» منابع امریکایی هم در این باره به روسها هشدار دادهاند. بلومبرگ گزارش کرده که با کاری که دولت جو بایدن برای خروج نیروهای امریکایی از افغانستان انجام داده، پس از تقریباً دو دهه ثبات و توازن قدرت در جنوب آسیا بر هم میخورد. به رغم هشدارها درباره اثرات کنترل روزافزون طالبان بر بخشهای بیشتری از خاک افغانستان، واکنشها از مسکو تا پکن، شاهد نوعی برخورد محتاطانه با پیشرویهای طالبان است.
پوتین خبر دارد
گفته میشود در جریان سفر روز جمعه هیئت طالبان به مسکو، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه تلاش کرده از طالبان تضمین بگیرد که به مرزهای کشورهای آسیای مرکزی، که زمانی بخشهایی از اتحاد جماهیر شوروی سابق بودند، احترام بگذارد. «دیمیتری پسکوف» سخنگوی کاخ ریاستجمهوری روسیه روز جمعه مذاکره با طالبان را ضروری خواند و افزود: ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه هم از این تماسها اطلاع دارد. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه هم دیروز با اشاره به وخامت اوضاع در مرز تاجیکستان گفت: «تا زمانی که درگیریها در داخل خاک افغانستان باشد و امنیت متحدان ما در آسیای مرکزی را تحت تأثیر قرار ندهد، مسکو هیچ اقدامی در این رابطه انجام نخواهد داد.» در مورد چین، نیز وضع به همین منوال است. وانگیی، وزیر امور خارجه چین، هفته گذشته هشدار داد مهمترین کار در افغانستان «حفظ ثبات و جلوگیری از جنگ و هرج و مرج» است و گفته میشود قصد دارد هفته جاری برای بررسی اوضاع به آسیای مرکزی سفر کند. بلومبرگ گزارش کرده که با توجه به رشد تقریباً پنج برابری اقتصاد چین از زمان تهاجم امریکا به افغانستان، پکن به ویژه به هدف آمادهای برای حملات طالبان تبدیل شده است. چین همچنین نگران است که قدرت گرفتن طالبان در افغانستان، منجر به تقویت ایغورهایی شود که مدتهاست برای پکن به یک چالش امنیتی تبدیل شده است. دیروز در شرایطی که «حمدالله محب» در مصاحبهای با شبکه روسیا ۲۴ گفت که «ما نیازی به جایگزین کردن یک ابرقدرت با ابرقدرت دیگر نداریم» و تأکید کرد که کابل از «شرکای خارجی» میخواهد به نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان «در مبارزه با تروریسم که برایش در نظر گرفته شدهاند، کمک کنند»، سهیل شاهین سخنگوی طالبان در گفتگو با روزنامه چینی «ساوت چاینا» گفت که طالبان کشور چین را دوست افغانستان میداند و امیدوار است که «هر چه زودتر» با پکن درباره سرمایهگذاری در کارهای بازسازی مذاکره نماید. در حالی که مقامهای دولت افغانستان ادعای طالبان درباره کنترل ۸۵ درصدی بر خاک افغانستان را کارزار تبلیغاتی خواندهاند، شاهین مجدداً گفت که طالبان اکنون ۸۵ درصد کشور افغانستان را تحت کنترل دارد. شاهین همچنین گفت که طالبان به جنگجویان جداییطلب اویغور چین اجازه ورود به افغانستان را نخواهد داد و همچنین مانع فعالیت القاعده یا هر گروه تروریستی دیگری خواهد شد. وی خاطرنشان کرد: این تعهد ما مطابق توافق دوحه است و ما از این توافق تبعیت میکنیم. اشاره او به توافق فوریه ۲۰۲۰ با امریکا در پایتخت قطر بود.
موازنهای جدید مقابل هند؟!
پکن بیشتر اوقات، محتاطانه به سمت مناطقی میرود که دچار خلأ امنیتی هستند. هرچند وانگ ونبین، سخنگوی وزارت خارجه چین روز شنبه با انتقاد از رویکرد امریکا در مورد افغانستان گفت که «امریکا آشوب افغانستان را برای کشورهای منطقه میگذارد»، ولی ظاهراً قرار است بخش مهمی از خلأ حضور امریکا از طریق حضور اقتصادی پر شود. دو شنبه قبل، دیلیبیست نوشت که مقامهای کابل مترصد گسترش یک کریدور اقتصادی ۶۲ میلیارد دلاری بین چین-پاکستان (CPEC) هستند که بخشی از ابتکار عمل موسوم به «یک کمربند - یک جاده» است. چین برای این پروژه که قرار است تا سال ۲۰۴۹ تکمیل شود، وامهای هنگفتی به کشورها به منظور حمایت از آنها برای ایجاد زیرساخت بهتر شامل ساختن شاهراهها، راهآهنها و خطوط لوله انرژی جدید میان پاکستان، چین و افغانستان پیشنهاد داده است. یک منبع خبری به دیلیبیست گفته که بین مقامهای کابل و پکن مذاکراتی بر سر ساخت شاهراه پیشاور-کابل در جریان است. به گفته او، مرتبط کردن کابل با جاده به پیشاور به معنی پیوستن رسمی افغانستان به پروژه کریدور اقتصادی چین به پاکستان (CPEC) است. «اندرو اسمال» کارشناس برنامه آسیا در اندیشکده آلمانی «جرمن مارشال» هرچند گفته که چین روابط دیرینهای با طالبان از زمان حکومت آنها در سالهای ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ داشته، ولی تأکید میکند: «چین درباره هرگونه سرمایهگذاری در افغانستان بسیار محتاط است و با وجود اظهارات ملایم مقامات طالبان، اما چین درباره وضعیت امنیتی آنجا بسیار نگران است و بزرگترین نگرانی چین این است که آیا طالبان به جداییطلبان اویغور پناه خواهد داد یا خیر.» فن هونگدا، استاد مؤسسه مطالعات خاورمیانه در دانشگاه مطالعات بینالمللی شانگهای نیز میگوید: «چین نمیخواهد نقش امریکا را بر عهده بگیرد، اما امیدوار است صلح و ثبات منطقهای را تسریع کند، زیرا در این منطقه منافعی دارد.» با اینحال، دهلینو این نگرانی فزاینده طی هفتههای اخیر تشدید شده که کنترل طالبان بر دولت افغانستان، موازنه را به ضرر دهلی نو رقم بزند. «پراوین ساونی»، کارشناس امور دفاعی و یکی از افسران سابق ارتش هند نگران چنین سناریویی است. او میگوید: «اگر طالبان بار دیگر در افغانستان قدرت بگیرد، قطعاً بر کشمیر نیز تأثیر میگذارد. بر اساس ارزیابی من، یک جبهه تلفیقی شامل چین، پاکستان و طالبان وجود خواهد داشت و کشمیر از این قاعده مستثنی نخواهد بود.» ظاهراً به همین دلیل بود که چند روز قبل، «محمد سهیل شاهین» سخنگوی دفتر سیاسی این گروه از هند خواست در مورد مسائل افغانستان «بیطرف» باشد و در مصاحبه با شبکه «نیوز ۱۸» هند از دهلینو خواست که در وضع فعلی «از دولت افغانستان حمایت کند». او گفته است: «هندیها به طالبان از یک نقطهنظر دشمنی، تبعیض آمیز و یکجانبه نگاه میکنند.»
