مصطفی خدابخشی
بسیاری از افراد که زندگی خود را به دور از شهرها سپری میکنند همیشه بر این باورند که شهر مکانی است که در آن میتوان به تمام خواستهها رسید و در کمال آرامش به زندگی خود ادامه داد. ولی این نظر از سوی ما شهرنشینان که سالیان سال است با انواع مشکلاتی همچون آلودگی هوا، ازدحام جمعیت، ترافیک، زبالههای شهری و ... دست به گریبان هستیم، منسوخ شده میباشد. یکی از مشکلات اساسی که همه ما هر روز چه در خواب و چه در بیداری با آن دست به گریبان میباشیم مسالهای به نام آلودگی صوتی است.
برای بسیاری از ما این حادثه پیش آمده که درخواب ناز بوده باشیم و بعد با صدای بوق یک ماشین، اگزوز سوراخ یک موتور یا عبور یک کامیون از خواب بپریم.
این دست از سروصداها که به عنوان آلودگی صوتی شناخته شده میباشد در مراکز صنعتی بسیار بیشتر میباشند به نحوی که میتوان از آنها به عنوان عوامل بیماریزا نام برد.
آلودگی صوتی چیست؟
آلودگی صوتی به عنوان خطرناکترین آلودگی که به دست بشر ایجاد میشود پدیدهای است که طی آن بدن و ذهن انسان مورد آسیب واقع شده و به عنوان عاملی بازدارنده جریانات مغزی عمل میکند. آلودگی صوتی سرخرگها را منقبض کرده و باعث افزایش آدرنالین در خون میشود که در نتیجه آن، تعداد ضربانهای قلب افزایش یافته و بر آن فشار وارد میشود.
بر اساس تحقیقات صورت گرفته آلودگی صوتی باعث افزایش فشار خون میشود که این موضوع رابطهای مستقیم با شدت صدا دارد، یعنی اینکه هر چه میزان صدا افزایش یابد به همان نسبت نیز فشار خون بالا خواهد رفت.
عوارض ناشی از آلودگی صوتی
کسانی که مداوم در معرض آلودگی صوتی قرار دارند به مرور زمان دچار کاهش قدرت شنوایی میشوند. در این مورد میبایست گفت که از دست رفتن قدرت شنوایی به تدریج صورت گرفته و فاقد درد میباشد. اما متأسفانه اثرات آن دائمی و غیر قابل برگشت میباشد چرا که سلولهای مویی حلزون گوش قابلیت بازسازی مجدد را ندارند. کری و کاهش قدرت شنوایی برخلاف تصور عموم به علت افزایش سن و پیری نبوده، بلکه قرارگیری درمعرض سروصداهای ناهنجار علت اصلی آن به حساب میآید.
کاهش قدرت شنوایی، کری، زنگ، وزوزگوش از عوارض سروصدای بلند میباشد. بعضی از افراد در محیطهایی آرام و بدون سروصدا فعالیت میکنند ولی عامل آلودگی صوتی را خود به طور جدی
به وجود میآورند. این آلودگی از طریق هدفون یا گوش دادن به آهنگهای متال و ... با صدای بلند ایجاد میشود که این خود به تنهایی میتواند سیستم شنوایی را در طول زمان روبه نابودی ببرد.
از عوارض دیگر آلودگی صوتی، به وجود آمدن استرس، سردرد، خستگی، زخم معده، سرگیجه، انقباضات عضلانی، اختلال در سیستم گوارش، افزایش کلسترول و تعداد گلبولهای سفید خون، افزایش سرعت تنفس، دل درد، تغییر در عملکرد طبیعی فرد درون ریز، سوزش سردل (ترش کردن) میباشند. تحریک رفتارهای ضد اجتماعی، خشونت طلبی، افزایش میزان حوادث کار، مختل شدن رشد شناختی در کودکان، اختلالات روانی، تحریک پذیری، پرخاشگری، کاهش تمرکز و کاهش بازده کاری نیز از دیگر عوارضی میباشند که در محدوده روابط اجتماعی تاثیر گذار میباشند.
آلودگی صوتی از کجا آب میخورد؟
به طور کلی منابع آلودگی صوتی، به دو دسته «ثابت» و «متحرک» تقسیم میشوند، از جمله منابع ثابت میتوان به سیستمهای خنک کننده، نیروگاههای حرارتی، صنایع گوناگون، ساختمانهای در دست احداث، مراکز تجاری، عمومی و ... اشاره کرد و از جمله منابع متحرک میتوان انواع وسایل حمل ونقل زمینی، هوایی و دریایی را متذکر شد. اغراق آمیز نیست اگر گفته شود ما ایرانیها مردم پرسروصدایی هستیم و هر احساس و موقعیتی را به هر شکلی که باشد (جشن و سوگواری و ...) بسیار پر سروصدا برگزار میکنیم. مثلاً از بوق اتومبیل برای سلام کردن، خداحافظی، بروجلو، مراقب باش، فحاشی کردن، چراغ سبز شد و بسیاری از موارد دیگر استفاده میکنیم که این خود میتواند ما را در معرض بزرگترین مشکلات جسمی و روانی قرار دهد.
روشهای کنترل آلودگی صوتی
با توجه به عوارض و پیامدهای نامطلوب آلودگی صوتی در محیطهای طبیعی، اجتماعی و به ویژه انسانی، ضرورت کنترل آن به طور جدی مطرح میشود؛ از این رو به منظور مقابله با این مساله روشهای مختلفی وجود دارد که در ذیل به برخی از آنها اشاره میکنیم.
ساخت موانع صوتی در کنار خیابانها یکی از این راهکارهاست که توسط این موانع میتوان بازتابش امواج صوتی به سمت آسمان را مقدور ساخت.
استفاده از مصالح پیش ساخته آکوستیک در دیوارها و سقفها، کاشت درخت و بوتهها درمقابل ساختمان به منظور جذب انرژی صوتی، بنا کردن ساختمان به دور از منابع آلودگی صوتی ، طراحی اتاق خواب و اتاق نشیمن به طوری که در فضاهای ساکتتر و دورتر از منبع سروصدا قرار گیرند.
شیوههای کنترل صدا
آلودگی ها مشکلات زیادی را با خود به همراه دارند اما راهکارهایی نیز وجود دارد تا بتوان از طریق آنها مشکلات را رفع کرد و صدمات ناشی از آنها را به حداقل رساند.
از جمله موارد برای کاهش سر و صدا استفاده از فاکتوری به نام طول مسیر است که طی آن سعی می گردد تا ساخت بناها از اماکنی که مولد صوت هستند در حداکثر فاصله ممکن ساخته شوند. کارشناسان بر این باورند که جذب صدا یکی از راهکارهای موثر برای کاهش آلودگی صوتی به حساب می آیند به نحوی که تبدیل و تغییر شکل امواج صوت با مهار پژواک، انعکاس صدا و تشدید آن ( رزنانس ) امکان پذیر می باشد.
راهکار دیگر استفاده از میکروفن هایی است که از طریق آن امواج صوتی که از 180 درجه بیشتر می باشند را جمعآوری کرده و سپس از طریق بلندگوی سیستم خارج مینماید که به این کار حذف صدا گفته می شود.
چند توصیه برای حفاظت از گوش
اگر هر روز در معرض سر و صداهای زیاد قرار دارید سعی نمایید تا این مدت حضور در محیط را به حداقل برسانید و اگر موسیقی دان هستید و با الاجبار موظف به حضور در محل هستید از حفاظ گوشی استفاده کنید.
امروزه استفاده از هدست و یا هدفن در بین جوانان بسیار رواج پیدا کرده است که این خود می تواند لطمات جبران ناپذیری را به همراه داشته باشد. در هنگام استفاده از این دست وسایل حجم صدا را کاهش دهید و خود را از افت شنوایی نجات بخشید.
در مکانهای پرسروصدا حتماً از پلاکهای گوشی یا گوشیها استفاده کنید.
استفاده از پنجرههای دو جداره، سقفها و دیوارهای آکوستیک، پردههای قطور جلوی پنجرهها، پوشاندن کف با فرش یا موکت سروصدای داخل و خارج را کاهش میدهند.
دیگران را از خطرات سروصدای بلند آگاه سازید.
با توجه به تمام مسائل مطرح شده به این نکته میرسیم که زندگی در شهرها با مخاطرات بالایی همراه میباشد، که یکی از این مخاطرات آلودگی صوتی است. یکی از مهمترین منابع آلودگی صوتی در پایتخت و دیگر شهرهای بزرگ کشور تردد بیش از اندازه وسایل نقلیه موتوری همچون موتوسیکلتها و خودروهای شخصی میباشد. این موضوع توجه به استاندارد سازی وسایل از لحاظ آلودگی صوتی را برای ما چندین برابر میکند تا از این طریق بتوان آلودگی را به کمترین حد خود رساند.
اندازهگیری آلودگی صوتی در زمان معاینه فنی خودروها میتواند به عنوان راهکاری مناسب به حساب آید تا از این طریق استانداردهای لازم برای تردد خودروها در شهر با جدیت بیشتری دنبال شود.
لذا در این رابطه از شورای عالی محیط زیست انتظار میرود ضمن تبیین استاندارد آلودگی صوتی خودروهای در حال تردد، نسبت به ابلاغ آن جهت اجرایی شدن اقدام نماید. نکته قابل تأمل در مورد آلودگی صوتی در شهرها این است که در متن قانون توجهی به مقوله دستهبندی موارد آلودگی زا نشده و فقط آلودگی صوتی را منحصر به صدای سیستمهای پخش اتومبیلها کرده است.
شایان ذکر است حد مجاز آلودگی صوتی مراکز مسکونیdb 55، درمانی 45db و آموزشیbd 55 است. این در حالی است که آلودگی صوتی در اکثر خیابانهای تهران 70db اندازهگیری شده است.
