امریکا سرانجام تهدید خود را عملی کرد و وزیر خارجه امریکا مایک پمپئو بعدازظهر پنج شنبه گذشته به مقر شورای امنیت سازمان ملل رفت تا درخواست خود برای بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه ایران معروف به مکانیسم ماشه را به صورت رسمی و کتبی به دیان دیجانی، نماینده دائم اندونزی در سازمان ملل و ریاست دورهای شورای امنیت تقدیم کند. مخالفت دیگر اعضای شورای امنیت به جز کشور دومینیکن درست چند ساعت بعد از این اقدام پمپئو شروع شده که هم به صورت کتبی و هم در دیدار حضوری خود با دیجانی تأکید کردند که امریکا به دلیل خروج از برجام در مه ۲۰۱۸، دیگر عضو این توافقنامه محسوب نمیشود و از این رو، حقی برای بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل ندارد. با این حال، امریکا از حرف خود عقب ننشسته و پمپئو بعد از واکنش دیگر اعضای شورای امنیت گفت که امریکا این کار را به تنهایی دنبال خواهد کرد.
این اقدام امریکا در وهله نخست به دنبال شکستی بود که در هفته گذشته متحمل شده بود و نتوانسته بود قطعنامه مورد نظر خود را برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران به تصویب اعضای شورای امنیت برساند. نتیجه رأیگیری در مورد آن قطعنامه حالا و در مخالفت با بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل تکرار شده است با یک اختلاف کوچک، اما نه چندان بیاهمیت. این اختلاف مربوط میشود به سرعت عمل دیگر اعضای شورای امنیت در مخالفت با درخواست امریکا که شاید پمپئو انتظار این یکی را نداشت. به عبارت دیگر، برخی از اعضای شورای امنیت و به خصوص سه عضو اروپایی بریتانیا، فرانسه و آلمان میتوانستند دست کم با تأخیر در واکنش خود جایی برای چانهزنی پمپئو ایجاد کنند، اما مخالفت این سه کشور حتی همین مقدار از مانور دیپلماتیک را هم از پمپئو گرفت و باعث شد شکاف بین امریکا و دیگر اعضای شورای امنیت عمیقتر از آن حدی شود که تصورش را میکرد. آسوشیتدپرس به دلیل این مخالفت سریع و گسترده شورای امنیت و بنا به نقل از دیپلماتهای شورای امنیت پیشبینی کرده که اقدام امریکا هیچ تأثیری نخواهد داشت و حتی لازم نیست رئیس شورای امنیت درخواست تصویب قطعنامه برای ادامه لغو تحریمها بکند یا اینکه حتی خودش چنین قطعنامهای را ارائه دهد.
این رأی دیپلماتهای شورای امنیت به این معنا است که اقدام امریکا از نظر این شورا وجاهت حقوقی ندارد و حتی اگر بعد از ۳۰ روز مدعی شود که تحریمهای پیشین سازمان ملل را بازگردانده، باز تأثیری در وضعیت فعلی نخواهد گذاشت و از نظر شورای امنیت سازمان ملل چیزی تغییر نکرده تا اعضای این سازمان ملزم به رعایت آن باشند. در این صورت، مسئله اصلی این است که امریکا با دست زدن به این اقدام به دنبال چه چیزی است. یک احتمال میتواند این باشد که امریکا به دنبال مشاجرهای است تا در نهایت و با استفاده از اهرمهای فشار، بتواند در این مدت زمان ۳۰ روزه، رأی برخی از اعضای شورا را تغییر دهد و راه را برای بازگرداندن تحریمها باز کند. نکته قابل توجه در اینجا است که به نظر میرسد مخالفت سریع و یکپارچه اولیه پمپئو را سردرگم کرده و باعث شده بگوید امریکا این کار را به تنهایی دنبال خواهد کرد. از سوی دیگر، این اقدام او میتواند نتیجه دیگری داشته باشد که شاید به وضعیت داخلی امریکا ربط دارد تا شورای امنیت و موضعگیری شورای امنیت. در واقع، او در روزهای آخر از ریاست جمهوری دونالد ترامپ دست به این اقدام زده تا موضع رسمی امریکا در قبال قطعنامه ۲۲۳۱ و برجام بر مبنای بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل باشد. این کار با توجه به انتخابات ریاست جمهوری امریکا در سوم نوامبر دو نتیجه دارد. نتیجه نخست در صورتی است که ترامپ بتواند با پیروزی در این انتخابات دوباره به مقام ریاست جمهوری امریکا برسد که در این صورت میتواند این موضع را پیگیری کرده تا اینکه به توافق مورد نظر خود با ایران برسد. نتیجه دیگر در صورتی است که جو بایدن به پیروزی برسد و بنابر وعدهاش، بخواهد برجام را احیا کند. پمپئو با این اقدام و ثبت درخواست امریکا در شورای امنیت برای بازگرداندن تحریمها در عمل هزینهای به بایدن تحمیل کرده و اگر بتواند در مدت کوتاه از عمر دولت ترامپ به نتیجهای برسد، هزینههای تحمیلی به بایدن را افزایش خواهد داد. در این صورت، اقدام ترامپ در حکم اقدام در دقیقه ۹۰ است تا دستکم رقیب سیاسی او نتواند به راحتی برجام را احیا کند.
