سرویس اقتصادی جوان آنلاین: R&D یا همان تحقیق و توسعه، کاری که شاید تا همین صد سال پیش نهتنها بین افکار عمومی جایی نداشت بلکه بین غولهای صنایع آن زمان هم از جایگاهی برخوردار نبود. غولهایی که مدیران آنها حاضر نبودند سرمایه شرکت خود را صرف انجام کارهای پژوهشی کنند، کاری که شاید میتوانست آنها را به راهکار جدید و خلق محصول تازه در حوزه فعالیتشان برساند، اما از آنجا که تا چند دهه پیش امکان رقابت در عرصه بازارهای بینالمللی به معنای امروز وجود نداشت، روسای شرکتها هم ترجیح میدادند بیشتر از آنکه به فکر توسعه و خلق مسیرهای جدید در حوزه فعالیتشان باشند، صرفا به کسب درآمد فکر کنند؛ درآمدی که امروز و در قرن 21 شکل و شمایل تازهای به خود گرفته و هر کسی بخواهد جایی در بازارهای بینالمللی و حتی بازار محدود کشور خود داشته باشد و بتواند نیازهای مشتریهایش را برطرف کند و از گردونه رقابت با رقبایش حذف نشود، باید بخشی از درآمد خود را صرف انجام تحقیق و توسعه کند. البته در این میان قطعا شرکتهای بنام و بزرگ جهانی بیش از سایر شرکتها به این مساله اهمیت میدهند و در این میان شرکتهای بزرگ نفتی دنیا که شاید بتوان اینطور عنوان کرد که بخش اعظمی از اقتصاد دنیا را میچرخانند، سهم قابلتوجهی از درآمدهای خود را صرف این کار میکنند و رقم بودجه پژوهشی در آنها به بیش از 300 میلیون دلار میرسد؛ رقمی که برای شرکت ملی نفت ایران مانند یک رویای غیرقابل باور است.
سهم بودجه پژوهشی در شرکت ملی نفت و گاز ایران؛ یکهزارم بودجه
درحقیقت شرکت ملی نفت ایران که در لایحه بودجه 98، برای آن 611 هزار و 919میلیارد تومان درآمد در نظر گرفته شده، تنها هشت میلیارد و 200 میلیون تومان بودجه برای امر پژوهش اختصاص داده است، یعنی با یک حساب سرانگشتی این شرکت تنها یکهزارم درصد از بودجه خود را در سال آینده برای امر پژوهش اختصاص میدهد، مسالهای که قطعا با توجه به شرایط این روزهای کشور و ترک شرکتهای بزرگ نفتی از ایران، میطلبید حداقل در سال آینده بودجه اختصاصیافته به این بخش از فعالیتهای شرکت ملی نفت ایران با افزایش چشمگیری روبهرو باشد، موضوعی که متاسفانه تنها مختص این شرکت هم نیست و حتی شرکت ملی گاز هم با بودجه 65 هزار میلیارد تومانی تنها هفت میلیارد و 200 میلیون تومان برای امر پژوهش در نظر گرفته، یعنی فقط یکصدم درصد از بودجهاش؛ مسالهای که با توجه به بودجههای هنگفت دولتی این دو شرکت میطلبید مسئولان مربوطه توجه ویژهای به امر پژوهش در مجموعه تحت نظارت خود داشته باشند.
اختصاص میانگین 0.33 درصد از درآمدهای غولهای نفتی دنیا به R&D
عدم اختصاص بودجه متناسب با فعالیتهای پژوهشی در شرکت ملی نفت و گاز ایران درحالی است که غولهای نفتی دنیا که عملا به درآمدهای خود متکی هستند تا بودجه دولتهایشان، بهطور میانگین 20درصد از درآمد خود را به این مساله اختصاص میدهند؛ تحقیق و توسعه در دنیای امروز به حدی مهم است که با تغییر نگاه نسبت به آن میتوان اینطور عنوان کرد که یکی از مولفههای تبدیل شدن برخی شرکتهای نفتی دنیا به غولهای امروز تلقی میشود اما گویی مسئولان نفتی ایران ترجیح میدهند به جای توجه به آن و رفع نیازهای داخلی با استفاده از تحقیق و پژوهش، همچنان به شرکتهای بزرگ و علم آنها وابسته باشد. برای بررسی دقیقتر بودجه پژوهشی در شرکتهای بزرگ نفتی دنیا سه شرکت BP، اکسانموبیل و رویال داچشل را از لحاظ درآمدی و همچنین سرمایهگذاری در حوزه تحقیق و توسعه در سال 2017 مورد بررسی قرار دادیم، سه شرکتی که در سال 2018 جزء 15 شرکت برتر نفت و گاز دنیا از لحاظ درآمدی محسوب میشوند و نکته قابلتوجه این است که جز شرکت اکسانموبیل که درآمد آن در سال گذشته میلادی نسبت به سال 2017 با افت کمی همراه بوده، دو شرکت دیگر افزایش درآمد داشتهاند و بالطبع بودجه پژوهشی آنها نیز در سال گذشته افزایش داشته است.
بودجه پژوهشی BP با کاهش 50درصدی؛ باز هم جلوتر از شرکت ملی نفت ایران
شرکت نفت و گاز BP انگلیس شرکت چندملیتی است که این روزها بهعنوان سومین تامینکننده بزرگ انرژی در جهان شناخته میشود؛ شرکتی که در سال گذشته میلادی در رده چهارم شرکتهای برتر از لحاظ درآمدی قرار داشت و حتی در سال 2017 نیز با 246 میلیارد دلار درآمد جزء 10 شرکت بزرگ درآمدی دنیا محسوب میشد. شرکت BP تنها در سال 2017، 391 میلیون دلار از درآمدهای خود را صرف امور پژوهشی کرده بود، یعنی در عمل 0.15 درصد از درآمدش را برای این مساله هزینه کرده است اما وقتی به نمودار بودجه پژوهشی این شرکت از سال 2010 تا 2017 نگاه میکنیم، متوجه میشویم این شرکت با وجود اینکه 50درصد از بودجه تحقیق و توسعه خود را ظرف کمتر از هفت سال کاهش داده است، باز هم بودجه پژوهشی آن در کمترین حالت 0.66 درصد از بودجه شرکت ملی نفت ایران در سال آینده بیشتر است.
سهم 0.42 درصدی پژوهش از درآمدهای شرکت اکسانموبیل آمریکایی
شرکت اکسانموبیل هم که جزء پنج شرکت برتر دنیا از لحاظ درآمدی در سال 2018 شناخته شده و درآمد 241 میلیارد دلاری را در سال گذشته تجربه کرده، بهطور کلی بهعنوان سومین شرکت بزرگ جهان از لحاظ میزان درآمد سالیانه شناخته میشود. این شرکت در سال 2017، هزار و 53 میلیون دلار را صرف تحقیق و توسعه کرده بود. این هزینهکرد درحالی از سوی این شرکت صورت گرفت که در همان سال تنها 246 میلیارد دلار درآمد کسب کرده بود؛ بهعبارت دیگر این شرکت در سال 2017، 42/0درصد از درآمدهای خود را تنها به امر پژوهش اختصاص داده بود. همچنین این شرکت نفتی آمریکایی از سال 2001 روند افزایشی را برای بودجه پژوهشی خود در نظر گرفته است.
اختصاص 0.33 درصد درآمد به پژوهش از سوی داچشل
سومین شرکت نیز شرکت نفتی داچشل است، شرکتی که جزء اولین شرکتهای نفت و گاز دنیا به شمار میرود و جزء شرکتهای مشترک بین کشورهای هلند و انگلیس محسوب میشود. در سال 2017، 272 میلیارد دلار درآمد داشته است؛ درآمدی که 922 میلیون دلار آن صرف تحقیق و توسعه شده است؛ یعنی این شرکت هلندی 0.33 درصد از درآمدهای خود را در دو سال گذشته میلادی صرف پژوهش کرده است. نکته جالب دیگر اینکه این شرکت جزء سه شرکت برتر درآمدی در سال 2018 بوده و توانسته 322 میلیارد دلار درآمد کسب کند. البته روند سرمایهگذاری این شرکت در امر پژوهش نیز طی سالهای اخیر کاهش یافته است؛ چراکه سالهای 2012 و 2013 اوج سالهای سرمایهگذاری داچشل در امر پژوهش بوده است.
