امروزه اهميت پيشگيري از وقوع جرائم بر كسي پوشيده نيست. همانطور كه نقش پيشگيري از بيماري مؤثرتر از درمان بيماري است براي مقابله با جرم نيز موضوع پيشگيري و اصلاح و تربيت مهمتر و مقدم بر مجازات مجرم است به عبارت ديگر تدابير پيشگيرانه اجتماعي بهتر و اثر گذارتر از مجازات مجرم جلوي بزهكاري را ميگيرد. ما در پيشگيري اجتماعي از جرم در قدم اول به دنبال شناخت و شناسايي علتهاي جرم هستيم و در قدم دوم به دنبال متوقف كردن و ايجاد تحول در آن عواملي هستيم كه فرد را به سوي هنجارگريزي و ارتكاب جرم سوق ميدهد. اين نوع پيشگيري مستلزم مداخله در محيط اجتماعي عمومي مانند محيطهاي فرهنگي، اقتصادي، سياسي، محله، خانواده، مدرسه و... است و بايد تلاش كنيم كه انگيزهها و فرصتها و ابزارهاي جرم را در اين محيطها حتي المقدور از بين ببريم تا نياز به پيشگيري كيفري به حداقل برسد.
نبايد فراموش كنيم كه هدف اصلي ما در پيشگيري اعم از كيفري و غيركيفري (اجتماعي)، تربيت و اصلاح فرد و جامعه است كه در فرهنگ غني و متون ديني ما بهترين روش براي مقابله با جرم و بهسازي جامعه، پيشگيري اجتماعي است كه اين نوع پيشگيري هم فردگرا و هم جامعه و نهادگرا است. يعني گاهي ميبايست مجموعه اقدامها و آموزشهايي را به فرد داد كه در برابر ناهنجاريها توانمند شود و خود را صيانت كند و گاهي هم بايد نهادها و قوانين و مقرارت و... را درست كرد تا زمينه ارتكاب جرم كاهش يابد. خداوند متعال در قرآن كريم تأكيد فراواني بر پيشگيري غيركيفري يا همان پيشگيري اجتماعي دارد. در قرآن كريم 259 بار از مشتقات كلمه «تقوا» آمده است كه معناي كلي تقوا، پيشگيري، صيانت و خودپايي است. در زبان عربي هر وسيله و چيزي كه نقش پيشگيرانه را دارد از ريشه كلمه تقوا ميسازند براي مثال به «پليس پيشگيري» «الشرطه الوقائيه» ميگويند كه كلمه الوقائيه هم ريشه با كلمه تقوا است.
ما به عنوان پليس كه براساس قانون، پيشگيري از وقوع جرائم جزو وظايف قضائي ناجا محسوب ميشود، معتقديم كه بهترين و اصوليترين روش براي مقابله با جرائم، پيشگيري اجتماعي است؛ چراكه مبتني بر اصول مسلم اسلامي و سياست جنايي اسلام و نظر انديشمندان حوزه انسان شناسي است.
*معاون اجتماعي فرماندهي انتظامي تهران بزرگ
