نویسنده: استفان والت
ترجمه: سید علی اعتمادی
در ماههای اخیر، رکس تیلرسون با قوت به دنبال کسب لقب «بدترین وزیر امور خارجه آمریکا» برای خود بوده است. تیم سردبیری نیویورک تایمز او را به عنوان فردی توصیف کردهاند که به دنبال ایجاد جنگ در دیپلماسی است. نیک استینبرگ، محقق ارشد دیدهبان حقوق بشر در مقالهای که در پلیتیکو منتشر شد عنوان کرد «رکس تیلرسون، وزارت امور خارجه را به زوال خواهد کشاند». مایکل فاکس محقق دیگری اندیشکده جاست سکوریتی عنوان میکند «آیا وزارت خارجه آمریکا از قصد به بیراه میرود؟» واشنگتن پست نیز بارها تیلرسون را مورد نکوهش قرار داده، او را یک «فاجعه» خوانده و از او درخواست کردهاند که استعفا دهد. برخی منتقدان دیگر نیز او را «بیفایده، منزوی و در زمینه نقش آمریکا در جهان بیسواد» خواندهاند. نویسنده این مطلب نیز یکی از منتقدان این موضوع است.
دلیل این انتقادات روشن است. سمتهای مطرح در وزارتخانه امور خارجه هنوز خالی هستند، روحیه کارکنان به شدت پایین است و دیپلماتهای ارشد و با تجربه به ترتیب در حال استعفا هستند. با وجود گذشت چند ماه از حضور او در این سمت، تیلرسون هنوز باید این مسئله را روشن کند که چشمانداز سیاست خارجی آمریکا چگونه باید باشد؟ آیا در مواجهه با چالشهای دیپلماتیک پیشرفتی داشته است؟ تیلرسون حتی گاهی با ترامپ نیز مانند غریبه بوده است.
به هر حال، لیست وزرای خارجه آمریکا که در تاریخ مفید واقع نشدهاند بلند است اما جایگاه تیلرسون در این لیست کاملاً مشخص است. وزرای خارجه نالایقی مانند دین راسک، جان فوستر، وارن کریستوفر و ... از سیاستهایی حمایت میکردند که برای آمریکا فاجعهبار بود. تقریباً تمام مردم آمریکا بر این باورند که کولین پاول آدم خوب و یک وطنخواه مطلق بود اما او نتوانست نومحافظهکاران را از جنگ در عراق بازدارد و اشتباه خود را درباره برنامه سلاحهای کشتار جمعی در عراق کتمان کند؛ برنامهای که وی در سال 2003 به شورای امنیت سازمان ملل ارائه کرد. میتوان این نتیجه گیری را کرد که برخی پیشینیان تیلرسون بسیار بیمنطق بودند.
وزیر امور خارجه آمریکا، در حال خدمت به رئیسجمهوری است که درباره سیاست خارجی هیچ نمیداند اما با این وجود میپندارد که جزو نوابع استراتژیک آمریکاست. ترامپ خود را خوب میفروشد و به خوبی میداند چگونه مردم ساده جهان را فریب دهد، اما او درباره امور خارجه همه چیز را نمیداند و چیزهایی که او فکر میکند درست است کاملاً اشتباه هستند.
تیلرسون هنوز برخی اقدامات بحثبرانگیز خود را اجرا نکرده است؛ اقدامی مانند سازماندهی مجدد وزارت خارجه که هنوز خبری نشده است. حقیقت این است که این وزارتخانه و مخصوصاً بخش خدمات خارجی آن همواره [از مسائل روز] غافل بوده و خود را با حقایق دیپلماسی قرن 21 وفق نداده است.
امروزه نقش دیپلماتهای محلی آمریکا در کشورهای دیگر از قرون 19 و 20 تغییر کرده، سرعت ارتباطات بین المللی و میزان اطلاعاتی که بین نهادها رد و بدل میشوند و تعداد نهادهای درگیر در امور خارجه افزایش یافته است. این حقایق به این معنی نیست که این وزارتخانه از هم پاشیده شود یا پسرفت کند بلکه باید درباره نقش و ساختار خود در موقعیتهای مختلف بازنگری کند.
علاوه بر این، طی چند سال گذشته وزارت خارجه ایالت متحده آمریکا وظایف متعددی را بر عهده گرفته تا با مسائل جهانی روبهرو شود اما در دوره ریاست دونالد ترامپ هنوز موقعیتهای شغلی بسیاری در این وزارتخانه وجود دارند که خالی ماندهاند؛ اما با این وجود نمیتوان با اطمینان گفت که اگر حتی این سمتها پر شوند سیاست خارجی آمریکا مفیدتر واقع خواهد شد.
شکستهای اخیر وزارت خارجه آمریکا به دلیل عدم درک شرایط سیاسی و حقایق منطقهای مسئولان آن بوده است. دیپلماتهای بااستعداد همچنین دیپلماسیهای خصوصی و عمومی را در کشورهای دیگر هدایت و رهبری میکنند و چشماندازهای آمریکا را برای آنان روشن میسازند. از این لحاظ این نیروها، نیروهای مؤثری هستند. من مقالهای دیگر نیز در این زمینه نوشتهام و در آن عنوان کردهام که موفقیتهای سیاست خارجی آمریکا به سبب وجود دیپلماتهای آمریکایی بوده؛ نه به خاطر لشگرکشیهای نظامی آمریکا.
بنابراین آمریکا به ظرفیت دیپلماتیک بیشتری نیاز دارد. این اقدامی است که تیلرسون در تلاش است به آن جامه عمل بپوشاند. من نمیگویم اقدامات مثبتی که تیلرسون قصد دارد انجام دهد درست هستند؛ اما کارمندانی که با وی همکاری میکنند از تغییراتی که قرار است صورت بگیرد خوشحال نیستند.
البته این وزارتخانه سالها قبل از ورود تیلرسون به آن در حال پسرفت بوده است. منظور من این است که بیارزش بودن تیلرسون به خاطر خطاهای خود او نیست بلکه این نقصان سالهاست که در این نهاد وجود داشته است. وی حتی اگر ترکیبی از چند وزیر امور خارجه موفق در تاریخ آمریکا نیز بود نمیتوانست سیاست خارجی موفقی برای آمریکا اجرا کند.
در آخر باید گفت که نه دونالد ترامپ و نه رکس تیلرسون اهمیت و ارزش دیپلماسی را درک نکردهاند. حال سؤال اینجاست که آیا تیلرسون بدترین وزیر خارجه آمریکاست و اگر این چنین است چرا او از این سمت استعفا نمیدهد و از دوران بازنشستگیاش لذت نمیبرد؟
