زهرا چیذری
هزار و هفتصد و پنجاهمین سالگرد تأسیس دانشگاه جندیشاپور (University of Gundi-Shapur)، سوم نوامبر ٢٠١٧ در فهرست بزرگداشت جهانی یونسکو قرار گرفت. به این ترتیب قدمت دانشگاه به مفهوم (University) در ایران به 1750 سال پیش برمیگردد و ایران نخستین دانشگاه دنیا را هم در کنار بسیاری از نخستینهای دیگر در خود جا داده است.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو اواخر سال گذشته در اولین کنگره بین المللی جندیشاپور دزفول اعلام کرد که تلاش میکنیم در سال ۲۰۱۷ دانشگاه جندیشاپور از سوی سازمان یونسکو ثبت جهانی شود. سعدالله نصیری قیداری درباره قدمت دانشگاه صنعتی جندیشاپوردزفول اینگونه توضیح داده بود: «براساس اسناد تاریخی، روی در ورودی دانشگاه کهن جندیشاپور، جمله «علم و فضیلت برتر از زور بازو و شمشیر است» حک شده بود که نشان میدهد از 1۸۰۰ سال پیش، ایران دارای فرهنگ و تمدن غنی بوده است.» اما روز گذشته کمیسیون ملی یونسکو از ثبت رسمی این دانشگاه به عنوان نخستین دانشگاه جهان خبر داد.
نخستین دانشگاه جهان درایران
طبق مستندات تاریخی موجود در شهر باستانی جندیشاپور دزفول، نخستین نظام نامه آموزش عالی در 1800 سال پیش در دانشگاه جندیشاپور شکل گرفت. بر این اساس نخستین دانشگاه جهان به دستور شاپور اول ساسانی در این شهر تأسیس شد.
دانشگاه جندیشاپور دزفول در عصر خود معتبرترین مرکز علمی جهان بود که رشتههایی چون پزشکی و نجوم در آن تدریس میشد. آثار برجای مانده این شهر در 24 شهریور سال 1310 به شماره 46 در ردیف آثار ملی به ثبت رسید.
مرکز علم جهان در اهواز
شهر «جندیشاپور» را شاپور اول ساسانی (241-272 م) به همچشمی «انطاكیه» كه از بلاد رومی محسوب میشد، در اهواز ساخت. بعداً انوشیروان (531-579 م) كه خود پادشاهی عالم و حكیم بود، در آن شهر مدرسه و بیمارستان عظیم و نامدار «جندیشاپور» را تأسیس كرد كه هم مدرسه و مركز تحصیل طب و فلسفه بود و هم بیمارستان و دارالشفای مریضانی كه بدانجا رجوع میكردند. دانشگاه جندیشاپور از مهمترین مراكز آموزشی و تحقیقی دنیای آن زمان بود كه تعداد زیادی دانشمند و پزشك در آن مشغول به تدریس، تحصیل و طبابت بودند. در این مركز علاوه بر كتب تألیف شده دانشمندان ایرانی بسیاری از كتابهای یونانی و هندی را به پهلوی ترجمه كرده و آنها را تعلیم میدادند.
مدرسه جندیشاپور در علم كیمیا (شیمی)، زیستشناسی و علوم پزشكی نقش مهمی داشته است. در این مدرسه آموزش و گفتوگو به زبان سریانی بود. از آنجا كه زبان سریانی نزدیكی زیادی به زبان عربی دارد این امر خود باعث انتقال سریع و سادهتر علوم عهد باستان به دوره اسلامی شد.
تاکنون ۹ اثر مکتوب در برنامه حافظه جهانی، ۱۰ اثر معنوی در فهرست میراث معنوی جهانی، ۳۳ نفر از مشاهیر در فهرست بزرگداشت مشاهیر جهانی، ۲۰ ابنیه و محوطه تاریخی در میراث فرهنگی و یک اثر طبیعی را در فهرست میراث طبیعی جهان ثبت یونسکو شده که از طریق آن میتوان ظرفیتهای عظیم کشورمان را به جهانیان نشان داد.
