نیره ساری
دو سالي است كه همزمان با گرم شدن هوا و فصل رسيدن خرما، شايعه آلودگي خرماي مشهور بم به ويروسي كشنده كه از طريق خفاش به آنها انتقال پيدا كرده، داغ ميشود. امسال نيز بهرغم اينكه سال گذشته دست رد به چنين روايتگريهاي دروغ از سوي مسئولان خورده بود، شايعات قبلي باز توليد شد و در فضاي مجازي دست به دست چرخيد تا بار ديگر در سايه ضعف برخي در قدرت تحليل واقعيت از غير واقعيت مطالب فضاي مجازي، ضرر هنگفتي را متوجه صنعت خرماي كشور و به ويژه كشاورزان خرماكار بمي كند، اما رواج چنين شايعهاي كه بر اساس اخبار شنيده شده منجر به تحريم چندين تن خرماي درجه يك ميشود، با چه هدفي است و اساساً از كجا آب ميخورد؟!
متن شايعه
«توجه! قبل از خوردن خرما حتماً آنها را با آب سالم شستوشو دهيد، مخصوصا خرماهاي بم، وزارت بهداشت كشورمان پرهيز دادهاند ... از بيماري خطرناك اين خرماهاي آلوده كه از طريق خفاش به آنها انتقال پيدا كرده است. بيماري كه موجب مرگ در ۴۸ ساعت بعد از مصرف ميشود و هيچ معالجهاي براي آن نيست. اين بيماري در بم انتشار يافته، به دليل خفاشهاي زيادي كه در نخلها زندگي ميكنند و بيماري را به خرماها منتقل ميكنند.»
دو سال است در بهار و تابستان كه فصل عرضه خرماي بم است، شايعه آلودگي محصول ايراني با خفاشهاي ويروسي در شبكههاي اجتماعي دست به دست ميشود. دروغ مضحكي كه مايه خنده مردم بم و استان كرمان ميشود؛ چراكه اصولاً خرماي بم به ارگانيك بودن و كيفيت بسيار بالا شهره است و آفتي به نام خفاش در نخلستانها ديده نشده است و اصلاً چنين بيماريای در بم وجود ندارد. هرچند كه رسانههاي رسمي براي خنثي كردن اين شايعه تلاش ميكنند، اما ناامني رواني از مسيري متفاوت با قدرت به پيش ميرود.
خرماي بم آلوده نيست
امسال نيز معاون اداره كل نظارت بر فرآوردههاي غذايي سازمان غذا و دارو درباره مطلب منتشرشده در خصوص «سرايت بيماري خطرناك از طريق خفاشها در خرماهاي بم با تأكيد بر اينكه در بم به ندرت خفاشي ديده ميشود كه بخواهد دستاويز چنين شايعاتي پيرامون خرماهاي آن باشد، اظهار داشت: جاي بسي تأسف دارد كه ساخت و انتشار شايعات در خصوص فرآوردههاي غذايي به تفريح جذابي در كشور ما تبديل شده است و حالا حالاها قصد فروكش ندارد.»
صباح با بيان اينكه آتش شايعات يك بار بهبهانه خرماهاي سميشده توسط داعش فراگير ميشود و بار ديگر سخنش درباره خرماهاي بم پراكنده ميشود، صراحتاً اعلام كرد: مطلب منتشرشده در خصوص ايجاد بيماري خطرناكي كه از طريق خفاش به خرماهاي بم سرايت كرده و هرگونه اخبار درباره آن تكذيب ميشود.
تكرار هر ساله يك شايعه از كجا آب ميخورد؟
تلاش براي خنثيسازي چنين شايعاتي از سوي مسئولان در حالي است كه امسال رواج اين شايعه حتي در خود كرمان نيز منجر به تحريم محصول منطقه توسط مردم شد و بيش از 30 تن محصول درجه يك كشاورزان ايراني روي دستشان باقي ماند! اما واقعاً تكرار اين ماجرا از كجا آب ميخورد؟!
برخي معتقد هستند دو روايت در اين زمينه وجود دارد؛ يكي مبني بر اينكه شايعه مذكور پاتك انتشار اخبار درباره آلودگي خرماي عربستان سعودي به ويروس كرونا است كه توسط نهادهاي رسمي كشورمان منتشر شد و بنا بر آن زائران بيتالله الحرام را از خريد خرماي سعودي بازميداشت.
ديگري مبني بر آن است كه شايعه توسط دلالان محلي منتشر شده كه به طور معمول به دنبال تضعيف كشاورز و خريد محصول زير قيمت اصلي در فصل برداشت هستند.
تحليلگران امنيت سايبري تحليل اول را جديتر ميدانند و معتقدند، بعيد نيست خراب كردن بازار خرماي مشهور بم با شايعه آلودگي خفاشي(!) كار رقباي سعودي باشد كما اينكه ظاهراً كشاورزان بم نيز دلالان منطقه را نيز در اين توطئه سايبري شريك ميدانند. فرماندار بم ضمن تأكيد بر سلامت خرماي اين شهر ميگويد: استان كرمان نخستين سطح زير كشت خرما در كشور را دارد و خرماي بم به خصوص گونه مضافتي با كيفيتترين خرماي توليدي در كشور محسوب ميشود كه مشتريهاي ثابتي در ۲۲ كشور مختلف دارد. اين محصول مهمترين محصول صادراتي استان بعد از پسته است. اما علاوه بر اصل موضوع انتشار چنين شايعاتي كه توسط عدهاي عامدانه و هدفدار صورت ميگيرد، نكته اساسي ديگر دست به دست چنين شايعاتي توسط عدهاي ديگر است كه بنا به ضعف تحليلي و صرف حضور در فضاي مجازي ناخواسته بازار خرماي بم را تحتتأثير قرار ميدهند.
گويي فراموش كردهاند مردم زلزله زده شهر بم در گرماي طاقتفرساي اين شهر كه بسياري از عزيزانشان را به غمانگيزترين شكل ممكن در كام مرگ فرو برد، با زحمت بسيار در طول سال براي توليد باكيفيتترين خرما متحمل زحمت ميشوند. اقتصاد ميليونها خانوار كرماني كه وابسته به نخلستانها و توليد خرما و صنايع وابسته است در حالي براي چندمين سال متوالي تحت الشعاع شايعات فضاي مجازي قرار ميگيرد كه تلاش رسانههاي رسمي براي خنثيسازي چنين شايعهسازي و ضربه زدن به اقتصاد تكمحصولي در جه يك منطقه، به بن بست ميخورد. سرمنشأ ماجرا هر چه كه بوده و هست، نشانهاي آشكار از بيهزينه بودن تروريسم سايبري در حوزه اقتصاد در كشورمان است و روايتي متواتر از اين حقيقت كه دولت در ايران بر فضاي مجازي مسلط نيست.
