نويسنده: حجتالاسلام عبدالمجيد خرقاني
سخن گفتن در رابطه با ماه رمضان، اين ماه عظيمالشأن و روزهداري، كاري بس دشوار است، اما اگر بخواهيم به اختصار در اين مسئله كلامي داشته باشيم بايد با اين آيه از كلام خداوند متعال سخن را آغاز كنيم كه پروردگار عالم ميفرمايند:«قد تبين الرشدُ من الغَي». ترجمه آيه شريفه آن است كه خداوند متعال ميفرمايند ما براي انسان راه رشد و راه تباهي را تبيين كردهايم. اگر سؤال شود كه هدف از خلقت انسان چيست و اينكه چرا خداوند متعال انسان را به عرصه وجود آورده است جواب يك چيز است و آن عبوديت است. به اين معنا كه اگر كسي در اين رابطه كنجكاو شود كه چرا من در عالم قرار گرفتهام و به جست و جو بپردازد، اگر راه را درست طي كند بايد به اين نقطه برسد كه هدف از خلقت من، رسيدن به مرحله عبوديت است. «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُوني». خداوند متعال يك ماه به ما فرصت داده است چه خوب كه از اين فرصت ارزنده به نحو مقتضي بهره ببريم.
رسيدن انسان به مرحله عبوديت
منزلگاه انسان كامل است و اوج مقام يك انسان به عنوان خليفه الهي است، بنابراين خطاب به وجود مبارك پيامبر مكرم اسلام (ص) اين گونه عرض ميكنيم كه أشهَد أنّ محمّداً عبدهُ و رسولُه يعني پيامبر اسلام در مرحله عبوديت به مقام اخلاص كامل و عبوديت مطلق رسيده است. پس هدف نهايي از انسان قرار گرفتن او در اين جايگاه رفيع است و حالا كه چنين هدفي را بايد دنبال كند طبيعي است كه خداوند حكيم و عليم، تمامي شرايط و لوازم مورد نياز او را در اين مسير براي او فراهم كند؛ مانند ارسال انبيا و نزول كتاب آسماني و تبيين راه بندگي «إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً».
خلاصه آنكه پروردگار مهربان براي آنكه بندگانش به سوي گمراهي نروند و در مسير سعادت و رضايت او قرار گيرند بهترين شرايط و بزرگترين نعمات خود را در اختيار آنان قرار داده است تا با به كارگيري آنها به مرحله عبوديت برسند.
رمضان؛ نعمتي بزرگ
يكي از اين نعمات بزرگ الهي، ماه ميهماني الهي يعني ماه مبارك رمضان است. در واقع روزهداري و عبادت در اين ماه بزرگترين فرصت براي كسي است كه قصد دارد در زندگي خويش در مسير سلوك و تهذيب نفس موفق باشد و با دلي پاك و نوراني و قلبي سليم به ملاقات خداي خويش نائل شود. در مقام تشبيه ماه رمضان همانند ماه محرم و عزاداري براي حضرت سيدالشهداء(ع) يك فرصت طلايي است تا انسان خود را از گناهان گذشته و آلودگيها پاك سازد و به سوي توبه روي بياورد.
روزه؛ سپري مقابل آفات
در روايتي زيبا از وجود مبارك نبي مكرم اسلام آمده است: «الصوم جُنّهٌاي ستره من آفات الدنيا و حجابٌ من عذاب الآخره»: روزه داري مانند سپري مقابل آفات و مصيبتهاي دنيا و حجاب و مانعي مقابل عذاب قيامت است.
سپس حضرت در ادامه آداب روزه داري را براي ما بيان ميكنند تا اينگونه تصور نشود كه روزهداري صرف نخوردن و نياشاميدن و گرسنگي است. آن حضرت ميفرمايند: فَإِذَا صُمْتَ فَانْوِ بِصَوْمِكَ كَفَّ النَّفْسِ عَنِ الشَّهَوَاتِ وَ قَطْعَ الْهِمَّةِ عَنْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ وَ الشَّيَاطِينِ وَ أَنْزِلْ نَفْسَكَ مَنْزِلَةَ الْمَرْضَى لَا تَشْتَهِي طَعَاماً وَ لَا شَرَاباً وَ تَوَقَّعْ فِي كُلِّ لَحْظَةٍ شِفَاكَ مِنْ مَرَضِ الذُّنُوبِ وَ طَهِّرْ بَاطِنَكَ مِنْ كُلِّ كَذِبٍ وَ كَدِرٍ وَ غَفْلَةٍ وَ ظُلْمَةٍ يَقْطَعُكَ عَنْ مَعْنَى الْإِخْلَاصِ لِوَجْهِاللَّهِ تَعَالَى: هنگامي كه روزهدار هستي نيت تو اين باشد كه از شهوات نفساني دوري كني و در مسيري كه شيطان به آن دعوت ميكند قدم نگذاري، پس خودت را مانند انسان بيماري قرار ده كه هيچ اشتهايي به سوي آب و غذا ندارد و هر لحظه اميد اين را داشته باش كه از مريضي گناهان براي تو شفايي حاصل شود و باطن خود را چرك و كدورت و گناهاني كه تو را از خداوند و اخلاص براي او، دور كرده است پاك و تميز كن.
پيامبر مكرم اسلام و تمامي اولياي الهي به عنوان كساني كه راه بندگي را به خوبي ميشناسند، نقشه راه بندگي را به بهترين وجه ممكن براي ما ترسيم ميكنند تا مبادا راه را به سوي تباهي و گمراهي طي كنيم. با تمام اين اوصاف امروز شاهد آن هستيم كه كساني به اسم عرفان و شناخت، مردم و جوانان ناآگاه را به سوي خود دعوت ميكنند و از اين طريق چه گمراهيها و فسادهايي را به بار ميآورند در حالي كه اگر تمامي مردم دقت ميكردند كه تنها راه نجات، راه قرآن و اهل بيت است، بسياري از مصيبتها و گرفتاريها دامنگير مردم نميشد!
ماه بندگي و توبه، ماه آزمودن
به هر حال ماه مبارك رمضان ماه بندگي و توبه، ماه آزمودن خود است كه چه مقدار به خداي خويش علاقهمند هستيم و به قول معروف اين ماه، ماه سنجش ميزان ادعاي ماست. در يك حديث قدسي خداوند سبحان خطاب به داوود نبي ميفرمايند: اگر بندگان گناهكار من ميدانستند كه من چقدر مشتاق آنان هستم سر از پا نميشناختند! خداوندي كه از تمام مخلوقات و عالم بينياز است، بندگان خود را دوست دارد و مشتاق ديدار آنان است. همين يك نكته اساسي اگر در روزهاي ماه رمضان مورد توجه قرار گيرد و به ياد انسان باشد، به طور قطع با دست پر از اين ضيافت الهي بيرون خواهد آمد.
ماه ميهماني معبود
پرودگار عالم همانطور كه در اول كلام گفته شد، راه رشد و راه تباهي را معلوم ساخته تا كار بندگانش آسانتر شود: «قد تبين الرشدُ من الغَي». غَي به معناي هر چيزي است كه دل و قلب انسان را سياه ميكند و او را از فطرت پاك الهي كه در درونش قرار دارد دور ميسازد. اكنون معبود ما، پروردگار عالم، ما را به ميهماني خصوصي خويش دعوت ميكند و در اواسط اين ماه عزيز نيز مقدرات يك سال ما را تعيين ميكند. بايد به خدا ايمان بياوريم و او را دوست داشته باشيم و اعمال خودمان را برايش خالص بگردانيم تا بتوانيم در اين ماه به درستي و با نمره قبولي و سربلندي موفق شويم و روزه و عبادت اين ماه باعث نزديكي بيش از پيش ما به سوي خداوند شود. الهي چنان كن سرانجام كار تو خشنود باشي و ما رستگار.
