جنجالها بر سر دستور رئيسجمهور امريكا پيرامون ممنوعيت ورود اتباع هفت كشور به ايالاتمتحده در حالي است كه هنوز در داخل كشور ما هيچ پاسخ شايستهاي به اين مواضع خصمانه رئيسجمهور جديد امريكا داده نشده است. اين اتفاق در حالي است كه اخبار مختلفي در اين خصوص، دو روز مانده به امضاي اين فرمان در رسانهها منتشر شده بود و پيشبيني چنين اتفاقي چندان دور از انتظار نبود.
اما شايد سؤال اصلي اين باشد كه پاسخ علني و شفاف جمهوري اسلامي ايران به اين رفتار خصمانه دونالد ترامپ چه ميتواند باشد؟
تلاش براي ايجاد وحدت اسلامي
پاسخ به اين سؤال را بايد در دو حوزه دستهبندي كرد: حوزه اول تلاش براي ايجاد وحدت اسلامي است.
مرور فرمان رئيسجمهور جديد ايالاتمتحده نشان ميدهد نقطه فشار وي كشورهاي اسلامي است كه حاضر نشدهاند، در صف پشتيبانان امريكا در منطقه قرار بگيرند، از اين رو جمهوري اسلامي ايران خواهد توانست با بهرهگيري از ريسمان پيونددهنده اسلام، اين كشورها را گرد يكديگر جمع كند و ائتلافي ضدامريكايي با آنان تشكيل دهد؛ ائتلافي كه ميتواند به واسطه ظرفيتهاي موجود در اين كشورها، ايالاتمتحده و ديگر همپيمانانش را با چالشي جدي مواجه كند.
اين يك واقعيت غيرقابل انكار است كه جمهوري اسلامي ايران پس از انقلاب شكوهمند اسلامي توانسته به رغم تمامي تحريمها و فشارهايي كه در قالب جنگ تحميلي و تحريمها به آن وارد شده، نهتنها تماميت ارضي خود را حفظ كند بلكه پلههاي ترقي را يكي پس از ديگري طي كند و به الگويي منطقهاي و الهامبخش براي كشورهاي مسلمان تبديل شود؛ الگويي كه امروز مدل خود را به كشورهاي مختلف صادر ميكند و انقلابهاي بيشماري به تأسي از انقلاب اسلامي ايران شكل گرفته است.
امروز به خوبي بر همه واضح است كه موج بيداري اسلامي كه بسياري از كشورهاي منطقه را فرا گرفته است، متأثر از انقلاب اسلامي ايران است. واقعيت اين است كه نگاهي به تصاوير و اخبار انقلابهاي منطقه نشان ميدهد اين انقلابها همانند انقلاب اسلامي ايران، مذهب و دين بر ديگر عوامل غلبه دارد.
لزوم بهرهگيري از ديپلماسي عمومي
دومين حوزه پاسخ ايران به دونالد ترامپ، بهرهگيري از ديپلماسي عمومي است. بر اين اساس ديپلماسي عمومي فرايند ارتباط مردم يك كشور با عامه مردم كشورهاي ديگر براي شناساندن ايدههاي خود و شناخت ايدههاي آنها و آرمانهاي ملي، معرفي نهادها، فرهنگ و هنجارها و تبيين اهداف سياستهاي خود را شامل ميشود.
گفتمان قوي انقلاب اسلامي ايران نيز قويترين ابزار هنجارساز و تأثيرگذار در منطقه خاورميانه و جهان اسلام بوده و اثرات تعيينكننده آن مورد اذعان موافقان و مخالفان نظام جمهوري اسلامي ايران است.
از سوي ديگر اين يك واقعيت غيرقابل انكار است كه محبوبيت ترامپ در ايالاتمتحده از هم اكنون با چالشي جدي روبهرو است و اين چهره جمهوريخواه، مخالفان زيادي در سطح ايالاتمتحده دارد؛ مخالفاني كه حتي در روز تحليف وي نيز به خيابانها آمدند تا اعتراض خود را به حضور ترامپ در كاخ سفيد اعلام كنند. علاوه بر اين در منطقه غرب آسيا نيز به واسطه اين فرمان رئيسجمهور امريكا، نگاههاي عمومي به ايالاتمتحده تغيير كرده و خشم زيادي عليه اين رفتار ترامپ در ميان مردم مسلمان ديده ميشود. اين دقيقاً همان نقطهاي است كه جمهوري اسلامي ميتواند از آن استفاده كند.
مقامات كشورمان در اين مسير بايد با بهرهگيري از ديپلماسي عمومي اين ظرفيتها را گرد خود جمع كنند و از پتانسيل آنها براي پاسخگويي به اقدامات خصمانه امريكا بهره ببرند. يكي از اقدامات در اين مسير تلاش براي ايجاد اجماع در ميان اين مخالفان عليه محصولات امريكايي خواهد بود؛ نقطهاي كه اقتصاد اين كشور را با چالش مواجه خواهد كرد، همچنين سوق دادن اين حركت به سمت نافرمانيهاي مدني عليه دولت امريكا نيز راهكار مهم ديگري است كه با بهرهگيري از ديپلماسي عمومي محقق خواهد شد.
اين پيشنهاد در حالي است كه وزير امورخارجه نيز اخيرا چشمههايي از اين روند را در حساب توئيتر خود نشان داده است.
وي پس از دستور ترامپ در توئيتر خود نوشت:
«ما ضمن احترام به امريكاييها و جدا كردن حساب آنها از سياستهاي خصمانه دولت اين كشور، اقدامات متقابل را براي حمايت از شهروندانمان به عمل ميآوريم.»
«برخلاف امريكا، با آغوش باز از همه آنهايي كه رواديد معتبر دارند استقبال ميكنيم.»
ممانعت از ورود کالا و شرکتهای امریکایی
سومين حوزه پاسخگويي ايران به ايالاتمتحده در خصوص لغو ورود ايرانيان به امريكا نيز ميتواند در حوزه اقتصادي باشد. درست پس از امضاي برجام بود كه موجي از شركتهاي خارجي براي فروش محصولات خود روانه ايران شدند؛ شركتهايي چند مليتي كه به نظر ميرسد بخشي از سهامداران آنها امريكاييها باشند.
اين اتفاق در حالي به وقوع پيوست كه در داخل نيز چراغ سبزهاي متعددي به شركتهاي بزرگ امريكايي براي حضور در ايران نشان داده شد؛ روندي كه باعث شد مقام معظم رهبري در نامه الزامات ۹ گانه اجراي برجام، ممنوعيت واردات هرگونه كالاي مصرفي از امريكا به بهانه لغو تحريمها را ابلاغ كنند. از اين رو دولت ميتواند با دقت نظر بيشتر و شناسايي شركتهايي كه امريكاييها سهامدار آنان هستند، مانع از حضور آنان در اقتصاد ايران شوند تا از اين طريق ايالات متحده كه به نظر ميرسد در حوزه اقتصادي با بحراني جدي دست و پنجه نرم ميكند، حداقل از بازار ايران نتواند سودي ببرد.
