حكومت سعودي اوايل
ارديبهشت «چشم انداز عربستان 2030» را اعلام كرد تا نشان دهد رياض در اين دوره
تقلا مي كند تا نشان دهد فهمي از استراتژي دارد. شكل اوليه و بخش سطحي اين چشم
انداز بيش از همه اقتصادي است و به دنبال آن برخي تغييرات مديريتي نيز به چشم مي
خورد. حكومت سعودي با حضور سلمان در پي آن است كه نشان دهد تغييرات مديريتي تنها
براي اجراي چشم انداز 2030 و رسيدن به اهداف تعريف شده است اما نگاهي عميق تر به
اين مسئله حكايت از آن دارد كه رياض در عصر حاضر اهدافي را دنبال مي كند كه قبل از
هر چيز نشانگر بحران ها داخلي است و سپس با هراس از رقباي منطقه اي بخصوص در ميان
كشورهاي عرب، به دنبال جلوگيري از پيش از افتادن ديگر كشورها و عقب ماندن خودش
است.
بحث بحران و مشكلات
داخلي از همان ابتدا كه سلمان بر روي كار آمد خود را نمايان ساخت. وي در اولين
فرصت به دنبال حذف تيم سياسي قبلي و جايگزين كردن اشخاص مورد نظر خود بود. در حال
حاضر نيز چشم انداز حاضر ادامه همان سياست است تا فضا را براي تيم سياسي خود بازتر
كرده و امنيت آينده آن را تحكيم بخشد. برداشته شدن وزير نفت سابق كه از سال 1995
در اين جايگاه قرار داشت يكي از مهمترين بخش هاي اين تغيير است. بنابراين در حوزه
داخلي مهمترين مسئله براي سلمان ادامه سياست كنوني و ايمن سازي فضاي سياسي براي
حكومت گرداني خانواده سياسي خود است. سياستي كه كاملا به راديكاليسم درآميخته و
منطقه را تهديد مي كند. سلمان تلاش دارد تا در تثبيت اين سياست با برخي از كشورهاي
منطقه نيز تعامل لازم را ايجاد كند. تغييرات در امورات حج نيز بخشي از اين سياست
است تا سياست هاي سلماني آسوده خاطرتر دنبال شود.
اما در حوزه منطقه
اي فضا كمي متفاوت است. عربستان در منطقه با رقباي عرب و غيرعرب زيادي مواجه است
كه برخي از آنها كاملا علني هستند و برخي نيز زيرپوستي دنبال مي شود. چون هنوز
زمان لازم براي بروز اختلافات نمايان نشده است. اما در اين چشم انداز نگراني
عربستان بيش از هر چيز چند كشور عرب و رقيب ساز منطقه است كه طي سال هاي گذشته به
لحاظ اقتصادي با فاصله گرفتن از سياست نفتي خواهان نفوذ در اقتصاد جهاني هستند.
عربستان سعودي در كل
اعتقادي به كشورهاي عرب و هم مرز خود همچون قطر، امارات و ... ندارد به اين دليل
كه آنها را همواره در پس ذهن خود جزيي از خاك خود مي داند كه اكنون زمان را براي
ارائه اين جنجال مناسب نمي داند. همزمان سعودي ها خود را رهبر دنياي عرب مي دانند
و در خيال خود خواهان اشاعه آن به جهان اسلام هستند، اما در نزديك ترين حوزه هاي
مرزي خود مي بينند كه كشورهايي چون امارات و قطر به لحاظ مديريت اقتصادي و سياست
نفوذ به قدري پيش رفته اند كه كمتر كسي از حوزه نفوذ عربستان، بجز در بخش تروريسم
و بمب گذاري ها و حوزه امنيتي و جاسوسي چيزي سراغ دارد.
عربستان در حال حاضر
حدود 70 درصد اقتصاد خود را با نفت اداره مي كند و حتي طي دوره كاهش قيمت نفت با
كسري بودجه قابل توجه اي مواجه شد. بنابراين در چشم انداز 15 ساله سعي دارد تا از
اين معضل داخلي – منطقه اي رهايي يابد. اين در حالي است كه سعودي ها به دليل فساد
فراگير هيچ گرايش توسعه محور ندارند. همين مسئله باعث مي شود تا نگاه سرمايه
دارانه غرب به عربستان در قبال قطر و امارات كمتر شود. بخصوص كه بحث جنجالي 11
سپتامبر و رابطه سعودي ها با اين پديده، مناسبات به امريكا و عربستان را مخدوش
كرده است.
مهمتر از همه آنچه
كه در چشم انداز 15 ساله عربستان سعودي به هيچ وجه ديده نمي شود به باز شدن فضاي
سياسي باز مي گردد. در حالي كه يك خانواده با فرزنداني از دو مادر (همسران
عبدالعزيز كه از مهمترين زمينه هاي اختلاف بين شاهزادگان است) كل سيستم سياسي را
قبضه كرده اند، هيچ نشاني از مشاركت مردمي در اين كشور عقب مانده ديده نمي شود.
امريكا و غرب همواره در فشارهاي حقوق بشري خود فقدان فضاي باز را بهانه قرار داده
و همين مسئله را عليه كشورهاي مخالف خود به نمايش مي گذارد. اين در حالي است كه
اختلافات بين امريكا و خانواده سعودي هنوز به آن اندازه اي نرسيده است كه واشنگتن
مباحث را به اين سمت سوق دهد. در حال حاضر اختلاف سياسي جدي آمريكا و خط قرمز آن
با عربستان حذف نكردن محمد بن نايف وليعهد است نه مقوله اي به نام دموكراسي و باز
شدن فضاي سياسي. زيرا فضاي باز سياسي و دموكراسي در عربستان نفعي براي امريكا
ندارد و حفظ مهره هاي اصلي خود منفعتي بيش از دموكراسي در اين سرزمين دارد.
