خانواده اولين، مهمترين و پربركتترين نهاد اجتماعي در تاريخ فرهنگ و تمدن انساني است؛ كانوني كه بايد براي حفظ حركت و كرامت انسان و تأمين سلامت جسماني و رواني و رشد معنوي او استحكام يابد.
خانواده با پيمان ازدواج و پيوند همسري زن و مردي هوشمند و آگاه و برخوردار از بلوغ فكري و قابليتهاي اجتماعي پايهگذاري ميشود و اين زوج ستون اصلي حياتيترين نهاد اجتماعي را تشكيل ميدهند.
در نظام الهي و فرهنگ قرآني، هدف اصلي ازدواج رسيدن به آرامش روان و آسايش خاطر است. ترديدي نيست كه از تنهايي به در آمدن، همسر و همراه شدن، خانواده مستقل تشكيل دادن، ارضاي غرايز، حفظ عفت و مصونيت از گناه، كسب استقلال، توليد و تكثير نسل از نتايج قهري ازدواج و از مهمترين عوامل مؤثر در آرامش روان و احساس رضايتمندي دروني است، پس ميتوان گفت سلامت و سعادت جامعه به سلامت و پويايي نظام خانواده وابسته است و سلامت و تعادل نظام خانواده نيز به كيفيت روابط بين همسران بستگي دارد. هر قدر روابط فيمابين همسران بهتر، سالمتر و پرجاذبهتر باشد، زندگي شيرينتر و باصفاتر ميشود و زن و شوهر فرزندان پرنشاط و موفقي تربيت خواهند كرد.
در روابط سالم و صحيح، طرفين (زن و مرد) در مبادله اطلاعات و احساسات، در فضايي مناسب مشاركت ميكنند، با يكديگر هماهنگي دارند و در اين ارتباط هر دو ارزش بالايي براي خود و ديگري در نظر ميگيرند.
ايجاد گفتمان نياز به مهارتهاي ارتباطي دارد كه متأسفانه بسياري از افراد وقت و زمان لازم را براي فراگيري اين مهارتها صرف نميكنند، هرچند ممكن است انگيزه بالايي هم براي كسب اين مهارتها داشته باشند ولي يا لزومي براي آن نميبينند يا نميدانند كه ارتباط نيز يك مسئله فني است.
اصول زير به منزله قواعدي طلايي هستند كه رعايت آنها به بهبود روابط همسران كمك شايان توجهي ميكند.
1- آمادگي براي توهين نكردن: به همسرتان توهين نكنيد و او را با كلمات و نامهاي توهينآميز خطاب نكنيد. از تحقير كردن، شرمنده كردن يا مسخره كردن همسرتان اجتناب كنيد.
2- صداقت در بيان خواستهها: اگر چيزي از همسرتان ميخواهيد به طور مشخص و واضح آنچه را ميخواهيد بيان كنيد و از حاشيه رفتن و در لفافه حرف زدن جدا اجتناب كنيد.
3- استفاده از افكار و احساسات خود: نقطهنظرهاي خود را بهطوري كه مشخص است نظر و احساس شماست بيان كنيد نه بهصورتي كه واقعيت مطلق است، يعني به گونهاي حرف بزنيد كه مالكيت شما بر فكر و احساستان اعلام شود، به عنوان مثال: به نظر من اين طور ميآيد كه تو احساس من نسبت به مادرم را ناديده ميگيري.
4- بيان همدلانه احساسات خود: خيلي ساده به همسرتان بگوييد چه احساسي داريد، بدون توجه به اينكه آنها چقدر به نظر ديگران غيرمنطقي يا ابلهانه بيايد. اگر فكر ميكنيد همسرتان از بيان رك و صريح احساس شما ناراحت ميشود، قبل از بيان آن بگوييد: اميدوارم از صداقت من نرنجي... البته در نظر داشته باشيد كه بيان خودخواهانه احساس مدنظر نيست مثل اين جمله: حالمو به هم ميزني... اين يك پرخاشگري آشكار و توهين به همسر است نه بيان احساس.
5- به جاي داد و بيداد در مورد حس عصبانيت خود و دليل آن حرف بزنيد: اگر عصباني هستيد بگوييد كه چنين احساسي داريد. داد نزنيد. صداي خود را بلند نكنيد. حرفهاي توهينآميز و متلك نگوييد... خيلي روشن بگوييد از چه چيزي ناراحت شدهايد. اگر غيرتي شدهايد يا تحقير، حرف بزنيد نه اينكه با پرخاشگري و حرفهاي نابالغانه بخواهيد ضعف و حقارت خود را پنهان كنيد.
6- تدارك و مقدمهچيني: اگر ميخواهيد از فردي انتقاد يا مشكلي را بيان كنيد، بهتر است با يك مقدمه مثبت شروع كنيد يا حداقل نشان دهيد كه نقطهنظرهاي فرد مقابل را درك ميكنيد، به عنوان مثال ميدانم تو قصد مثبتي داشتي... ولي...
7- تعميم بيش از حد سرزنش محسوب ميشود: در مورد او قضاوت نكنيد و بيش از اندازه مسائل را در مورد او تعميم ندهيد. تعميم بيش از حد، سرزنش محسوب ميشود. انصاف را فراموش نكنيد. اگر دو بار است كه از همسرتان ميرنجيد، نگوييد تو هميشه مرا ميرنجاني.
8- رفتار ملايم و عدم تهديد: «اين آخرين باريه كه ميگم... دفعه بعد من ميدونم و تو... حالا ببين چيكار ميكنم...» گفتن اين جملهها فقط بر ضعف دروني شما دلالت دارد و نشان ميدهد سررشته رابطه زناشويي از دست شما خارج شده است.
9- رعايت اصول صلحطلبانه در زندگي: روي حل مشكل تمركز كنيد و تمايل به مصالحه و كنارآمدن با ديگران نشان دهيد. از دادن پيشنهاد نترسيد و به خاطر اشتباههاي خود عذرخواهي كنيد. حاشيه رفتن و نبش قبر خاطرهها نشان ميدهد كه شما كم آوردهايد و فقط قصد به كرسي نشاندن حرف خود را داريد.
10- گوش شنوا داشته باشيد: به حرفهاي همسرتان به دقت گوش دهيد. حرف او را قطع يا نفي نكنيد. فكر او را حدس نزنيد (ذهنخواني نكنيد). به ياد داشته باشيد يك فرد بالغ ميتواند صبر و تحمل و گوشي شنوا داشته باشد، قطع كردن حرف همسر نشانه شخصيت نابالغ است.
11- تماس چشمي برقرار كنيد: اجزاي غيركلامي ارتباط بسيار مهم هستند به ويژه در ارتباط همسران نقش كليدي بازي ميكنند. تماس چشمي حين صحبت با طرف مقابل موجب توجه بيشتر و اثربخشي كلام ميشود.
12- حالتهاي بدن: مثل بالا انداختن شانهها، تكان دادن دست، پوزخند و... كه در آن كلامي وجود ندارد اما دنيايي حرف دارد. مثلاً از همسرتان تعريف ميكنيد اما لحن و حالت چهرهتان پوزخند و تحقير است.
13- حفظ حريم شخصي همسر: براي اينكه حرفتان را به همسرتان بزنيد لازم نيست به او بچسبيد. حفظ فاصله و احترام به حريم او به ويژه در صحبتهاي جدي لازم است. همچنين رفتارهايي مثل بياجازه سرك كشيدن در كيف يا تلفن همراه همسر نشانهاي از عدم اعتماد شماست.
14- جايي كه بايد حرف بزنيد سكوت نكنيد: در فرهنگ و ادبيات ما از مزاياي سكوت بسيار گفتهاند. منظور از سكوت بيتفاوتي يا بياعتنايي به همسر نيست. سكوت بايد وسيلهاي براي فهم بيشتر باشد نه اينكه اگر لازم باشد حرف بزنيد، به سنگر سكوت براي عدم پذيرش اشتباه خود پناه ببريد.
15- گذشت و بخشش: در صورت مشاهده رفتاري نادرست از جانب همسر، سعي كنيم اغماض داشته باشيم و قبل از اينكه انتظار عذرخواهي داشته باشيم او را ببخشيم و رفتارش را ناديده گرفته و موضوع را فراموش كنيم. اين رفتار تأثير خودش را خواهد گذاشت و بعدها به طور غيرمستقيم او را متوجه اشتباهش خواهد كرد.
