خاطرم هست قديمترها وقتي قرار بود دختري از جمع هفت نفره دخترهاي خانواده كم شود شب عروسي پدرم ميآمد دستش را ميگرفت و قبل از اينكه در دست داماد بگذارد و راهي خانهشان كند در گوشش ميگفت «باباجان تا زماني كه خونه من بودي دختر بابا بودي و زبون ريختنت برام شيرين بود اما حالا كه قراره بري خونه شوهرت همون زبون شيرين رو بذار لب تاقچه و برو. عزيز بابا يادت باشه هرچقدر سخت بگيري و حساس باشي زندگي به تو سختتر ميگيره پس راحت بگير و گذشت كن تا به خوبي و خوشي زندگيت بگذره». تا جايي كه يادم هست اين نصيحتي بود كه به هر هفت دختر كرد و من هم از اين گروه مستثني نبودم اما چون خصلت لجبازي و غرور من بيشتر بود پدرم چند جمله اضافهتر هم گفت تا خيالش راحت شود كه زندگيام را قدر ميدانم.
دوران عقد يا سال اول ازدواج سال بروز اختلافها بود. اين را من به چشم خودم ديدم چون سه دختر قبل از من ازدواج كردند و سه دختر بعد از من. تا زماني كه ازدواج نكرده بودم يادم هست هركدام از خواهرها هم دوران عقد و هم دوران بعد از عروسي به منزلمان ميآمدند و گلايه ميكردند از اينكه با همسرشان به مشكل برخوردهاند. پدرم مينشست و با چند مثال از قرآن، حديث ائمه و چند نمونه اختلافي كه خودش و مادرم نيز در جواني داشتند تلاش ميكرد مشكل را حل كند. اين بهترين راه حلي بود كه تا آن روز ديده بودم چون حتي اگر خاطرات زندگي پدر و مادر هم آراممان نميكرد اما وقتي صحبت از آيه قرآن يا حديث ائمه(ع) وسط ميآمد خودمان بهتر از بقيه ميدانستيم كه اين نسخهاي است كه ردخور ندارد، اگر عمل كنيم قطعاً مشكلاتمان حل ميشود.
امروز در حالي كه چند سالي از همه مشكلات روزهاي اول زندگيمان گذشته حتي اگر اين روزها هم با مشكلي روبهرو شويم ترجيح ميدهيم در نبود پدر برويم و از يك بزرگتر كه آگاه به تفسير قرآن است و ميتواند ما را راهنمايي كند كمك بگيريم. در يكي از همين مشاورههاي قرآني بود كه در خيمه معرفت ايستگاه متروي قيطريه با حجتالاسلام والمسلمين سيدمحسن حبيبي آشنا شدم و تصميم گرفتم از ايشان بپرسم چطور ميشود بهترين دستورالعملها را در مواقع مشكلات زوجين از آيات قرآن استخراج كرد.
اختلاف فكر دليل خوبي براي جدايي نيست
حجتالاسلام والمسلمين سيدمحسن حبيبي معتقد است زندگيها بر اساس خواستههاي افراد شكل ميگيرند و براي رسيدن به اين مهم هر كسي سعي ميكند تا نفر همراه يا به قول معروف، همسرش را مطابق با معيارهايش برگزيند تا بتواند به سرمنزل مقصود برسد، اما به كرات شاهد بودهايم كه زوجي پس از سالها زندگي تازه متوجه ميشوند در برخي موارد با يكديگر همفكر و همعقيده نيستند، حالا بايد چه كرد؟ آيا ويران كردن تمام ساختهها و پشت پا زدن به قولها و آرزوها چاره كار است؟ نميشود كه بعد از يكي، دو دهه زندگي كردن و بچهدار شدن به محض اينكه به اين نتيجه رسيديم كه همفكر نيستيم از هم جدا شويم! فارغ از اين موضوع حتي شما در ابتداي راه ازدواج باشيد و به اين نتيجه برسيد، بازهم نميشود با يك تصميم به دليل غيرهمفكر بودن ريشههاي ازدواج تازه شكل گرفته كه به مثابه گياهي تازه گل داده است را با تبر بزنيد.
سراغ نسخه ايراني اسلامي برويم
بخش مهمي از رفتارهاي ما در طول روز، اعم از رفتارهاي فردي و اجتماعي، رفتارهاي خانوادگي و در مواجهه با زوجمان برگرفته از سبك زندگي ماست. ما ايرانيها سبك زندگي ايراني و اسلامي داريم. اگرچه بهندرت ميان اين دو سبك اختلافات بسيار جزئي و نامحسوس ديده ميشود اما بعضي از مسائل مهم مثل ازدواج، حفظ زندگي مشترك، گذشت، مهرباني و چگونگي برخورد با ديگران جزو مسائلي است كه در سبك زندگي ايراني و سبك زندگي اسلامي مشترك است و بسيار مهم تلقي شده است. سبك زندگي بخش اعظمي از شيوه و روش ما ايرانيها در زندگيمان را تشكيل ميدهد، اصولي برگفته از كتاب قرآن كريم را توصيه ميكند كه ميتواند در هر مقطع و زماني و در هر گرفتاري و مشكلي راهگشا و چراغي براي مسيرهاي تاريك باشد.
وقتي ما ميگوييم ايرانيها سبك زندگي ايراني و اسلامي دارند در نتيجه ميخواهيم اين تفكر را ترويج دهيم كه اگر با مشكلي در هر زمينهاي مواجه شديم براي رفع آن بايد در وهله اول سراغ آموزهها و دستورالعملهاي سبك زندگي خودمان برويم تا كتب روانشناسي و سخنان مشاوراني كه از علم براساس سبك زندگي غربي يا اروپايي تجويز ميكنند. يك دستور كلي در اين زمينه اين است كه در هر زمان كه احساس كرديم با مشكلي روبهرو شدهايم كافي است كتاب آسماني را در دست بگيريم و چند آيهاي از آن را با جان و دل تلاوت و قدري در مفاهيمش مكث كنيم.
قرآن دعوت به گذشت ميكنددر متداولترين نمونهها ما اين روزها شاهد زياد شدن اختلافات فكري، اعتقادي و عملي ميان زوجين هستيم كه چون كنترل و حل نميشود ريشه ميكند، گسترش پيدا ميكند و به مشكلي بسيار بزرگ تبديل و در نهايت باعث ازهم پاشيدگي خانوادهها ميشود. حقيقت اين است كه برداشت راهحلهاي قرآني كار هر كسي نيست و كسي بايد در اين زمينه به شما كمك كند كه علم تفسير و ترجمه قرآن را به خوبي بداند تا مبادا مشكل را اضافه كند.
مثلاً در بسياري از سورههاي قرآنكريم بعد از تأكيد بر خوشرفتاري همسران نسبت به يكديگر و امر به كارهاي نيك، گذشت و چشمپوشي از تقصيرات را نيز مورد تأكيد قرار ميدهد. در بسياري از آيات قرآن به صراحت عنوان شده است كه اولين و مهمترين راه حل در زمان بروز مشكل، گذشت است. چشمپوشي كردن، ناديده گرفتن با مهرباني و بزرگواري كردن در فراموشي يك ايراد ميتواند مهمترين روش براي حل مشكلاتي باشد كه اغلب ما با آن درگير هستيم. متأسفانه من اين روزها در بين مراجعاني كه داشتهام بسيار شنيدهام كه زن يا شوهري مدام از رفتار يا گفتار همسرش در جايي، مهماني يا مكان ديگري آنقدر گلايه و اين گلايه را آنقدر تكرار ميكند كه ملكه ذهنش شده است. فراموش نكنيد اين تكرار كردنها باعث ميشود شما مدام به جزئيات رفتار و گفتار طرف مقابلتان فكر كنيد و همين فكر كردنها ممكن است قلب شما را نسبت به او سياه كند و در نتيجه تصميمات بدي در رابطهتان بگيريد.
ما در روابط عادي اجتماعي و كاريمان هم بارها پيش آمده وقتي از زمان درگيري و بحث دور شدهايم؛ چندين ماه بعد وقتي صادقانه با خودمان فكر كردهايم ديديم چقدر ساده ميتوانستيم با فراموش كردن و ناديده گرفتن، بحث را در نطفه خفه كنيم و نگذاريم به دعوا و مشاجره كشيده شود. حالا كه چنين تجربههايي به ما ثابت ميكند كه گذشت چه نتيجهاي دارد چرا اين نتيجه را در زندگي مشتركمان كه بزرگترين داشتهمان است اجرا نكنيم؟
مصالح خانواده مهمتر از خواستههاي شخصي استارزش گذشت در اسلام تا جايي است كه گفته شده حتي شما اگر در ورطهاي قرار گرفته باشيد كه قطع يقين با همسرتان تفاهم نداريد اما اگر بمانيد و گذشت كنيد ثواب جهاد را بردهايد. در تفاسير آيات مربوط به اين موضوع از علماي بزرگ دين آمده است كه اگر زن و مردي پس از پيوند ازدواج، به عللي زوج خويش را مطابق با معيارهاي خويش نيافتند ولي به خاطر مصالح خانواده و ارزشگذاري به اصول اين پيوند، بهرغم ميل باطني خويش كراهت و بيميلي نسبت به زوج خويش نشان ندادند و در حفظ اين بنا و مصالح آن كوشيدند، به دليل توجه و گذشت و ترجيح مصالح خانواده بر خواستههاي شخصي، خداوند كريم دريچهاي از خيرات و بركات را به سوي آنان ميگشايد.
سوره نسا يكي از مهمترين سورههاي قرآن است كه دستورات مهمي را خطاب به زنان و مردان در خصوص زندگي مشترك عنوان كرده است. معناي آيات اين سوره آنقدر ساده و روان است كه شما براي تعبير و تفسير آن نياز به كمك هيچ عالمي نداريد. مثلاً در آيات متفاوت سوره نساء تأكيد شده اگر به جهاتي از همسران و زنان خود رضايت كامل نداريد و نسبت به ايشان كراهت و ناخوشايندي در دل شماست، از ابراز آن و به كدورت كشاندن كانون گرم خانواده بپرهيزيد و شيوه سازش و مدارا و معاشرت نيكو را مرام خويش سازيد، كه اگر اينگونه عمل كرديد، پروردگار شما به جبران اين عمل ارزشمند، خيرات و بركات و سود فراوان را نصيب شما ميگرداند كه از آن جمله، اعطاي فرزنداني صالح و شايسته و بركات ديگري است و آثار كسب رضايت پروردگار را در ايجاد گرمي و صفا در خانواده مييابيد.
ببينيد، چقدر واضح است؟ خداوند انگار از زبان كسي كه ميداند در شرايطي است كه هيچ رضايتي نسبت به همسر يا شوهر و فرزندانش ندارد سخن ميگويد. دقيقاً و كاملاً شرايط را درك ميكند و به مضمون ميگويد ميدانم از شرايط ناخوش هستيد اما كشاندن بحث و مجادله به كانون خانواده زشت است و كسي كه از كشاندن چنين بحثي خودداري كند خودم به او سود، خيرات و بركات ميدهم. از اين هديه بهتر كجا سراغ داريد؟ همين يك دستور ساده را اجرا كنيد تا تأثيرش را ببينيد.
آرامش خود را حفظ كنيدمن مراجعهكنندهاي خانم داشتم كه ميدانستم حق با اوست و تفاوتهاي بسياري ميان او و شوهرش وجود دارد اما نكته اينجا بود كه او هميشه از جبهه حق اين بحثها را در حضور بچهها مطرح ميكرد و حق به جانب در سمت قاضي قصد قضاوت و تنبيه شوهرش را ميكرد. يكبار به او گفتم تلاش كند در اوج نارضايتي فراموش كند و در دلش با خود بگويد من ميدانم همسرم مشكل دارد اما او پدر فرزندان من است و من نبايد شخصيت او را خراب كنم. علاوه بر اين هيچ وقت با دعوا و داد و بيداد نتوانسته بود مشكلي را حل كند. من از او خواستم مدتي سكوت كند تا ببيند حالا مشكلاتش حل ميشود يا نه. بعد از حدود يك ماه در كمال تعجب اظهار ميكرد ياد گرفته كه سكوت كند، وقتي سكوت ميكند عصبي نيست، داد نميزند، دستانش نميلرزند و علاوه بر اين بچهها هم از مادرشان ديگر ترسي ندارند. در مقابل ياد گرفته بود بعد از چند ساعت حتي چند روز و بعد از كلي حلاجي كردن موضوع در ذهنش بنشيند و با آرامش با همسرش صحبت كند. اين رفتار سه حسن براي او داشت؛ هم خودش را كنترل ميكرد و سلامتش حفظ ميشد هم در زمان مقرر مشكل حل ميشد و كنار گذاشته ميشد و هم اينكه همسرش از گذشت او احساس خجالت ميكرد.
