گفت و گو: مليحه زرينپورمدتهاست قشر دانشجوي جامعه درخطر تغيير ساختار روابط خانوادگي و جنسي قرار دارند؛ امري كه كارشناسان و روانشناسان از آن به بحران جنسي در دانشگاهها ياد ميكنند و نسبت به آن هشدار دادهاند. به نظر ميرسد اين بحران يكي از شبيخونهاي فرهنگي است. چنانچه به اذعان برخي صاحبنظران غربي از مدتها قبل روي آن برنامهريزيشده تا از راههاي مختلف ارزش و جايگاه خانواده را تا سطح نهادي صرفاً براي ارضاي غرايز جنسي پايين آورده و روابط خلاف شرع و عرف را عادي جلوه دهند. در همين خصوص با دكتر«طاهره هميز»، روانشناس و عضو هيئتعلمي دانشگاه فرهنگيان به گفتوگو نشستهايم و نظر وي را در ارتباط با بحران جنسي در دانشگاهها جويا شدهايم. اين مصاحبه را پيش روداريد.
بسياري از كارشناسان از بحران جنسي در دانشگاهها خبر ميدهند؛ نظر شما چيست؟ وضعيت ارتباط دانشجويان دختر و پسر را در دانشگاهها چطور ميبينيد؟
غريزه جنسي يك امر خدادادي است و نميتوان با آن مبارزه كرد تنها بايد آن را هدايت كرد تا به سمت و سويي برود كه انسان دچار پشيمانيهاي پس از انتخاب نشود؛ اما اين هدايت تاكنون انجامنشده است. مسلماً اين امر به شكل يك بحران درآمده است چراكه ما براي اصول مهمي چون همسرگزيني آموزشي به جوانان نميدهيم و وقتي وارد دانشگاه ميشوند بدون هيچ نوع مراقبتي خود به همسرگزيني مشغول شده و نهايتاً به شكست ميرسند يا وارد روابط خارج از عرف ميشوند و اين تبديل به يك بحران ميشود.
در روابط اجتماعي هم چنين است و ما در دوراني كه لازم است آموزشهاي لازم را به جوانان ندادهايم كه اين ارتباطات بايد در چه سطح و چه رويكردي باشد. حتي در درون خانوادهها و رفتوآمدهاي فاميلي هم آموزشهاي لازم داده نشده و خانوادهها هم در اين خصوص خيلي اهتمام نميورزند. درنهايت وقتي جوان به سن دانشگاه ميرسد با شروع روابط بدون اجازه خانواده به سراغ خواستههاي خود ميرود و دچار مشكل ميشود. متأسفانه در چند سال اخير با پيشنهاد محرميت موقت و صيغه هم به اين مشكل دامن زده و آن را پيچيدهتر كردهاند. اين محرميتها چون عجولانه و بدون نظارت يك انديشه و مرامنامه اخلاقي بوده، نتوانسته به حل بحران كمك كند. روابط خارج از عرف در دانشگاهها هم همچنان باقي است. برخي از دانشجويان كه معتقد به اصول اخلاقي نيستند به آن دامن ميزنند و فقط به دنبال خوشگذراني هستند و دسته ديگري هم هستند كه باهدف ازدواج وارد اين عرصه ميشوند اما در ادامه چون بدون هدايت و راهنمايي واردشدهاند، به تفاهم نميرسند و درنتيجه اين روابط به سامان نميرسد.
دانشجويان چگونه نيازهاي جنسي خود را مديريت ميكنند؟ در اين ارتباط وظيفه دانشگاه چيست؟
مديريت مسائل جنسي به ايام بلوغ برميگردد و سن دانشگاه براي اين امر خيلي دير است آنهم در شرايط كنوني و هجمه عظيم تهاجم فرهنگي كه حتي براي خواندن يك ايميل ساده علمي دهها تصوير مستهجن باز ميشود كنترل و مديريت غرايز و نيازهاي جنسي براي جوانان خيلي مشكل ميشود. در حال حاضر با تهاجم فرهنگي كه در رسانه جهاني وجود دارد اين امر مشكلتر هم شده و آسيب بالايي براي جوانان به دنبال دارد. توانايي مديريت و هدايت غرايز جنسي به ايام بلوغ و قبل از آن همچنين آموزشهاي خانواده در اين خصوص برميگردد كه متأسفانه اين روزها جايگاه كمرنگي دارد. ما بايد آموزش اين مسائل را به شكل جدي و وسيع از دوران مدرسه و از درون خانوادهها شروع كنيم. يعني دوراني كه جوان ما بهراحتي ميتواند خود را كنترل كند و هنوز به حدي نرسيده كه دچار تخلفاتي شود كه بعداً برايش پشيماني و عذاب وجدان به وجود آورد. در هر صورت ميبايست منطقيتر، علميتر و با برنامهريزي با دانشجويان برخورد شود تا بتوانند خودشان نيازهاي خود را مديريت كنند.
اما در حال حاضر آنچه مطرح است و جزو وظايف دانشگاه محسوب ميشود اين است كه بايد آموزشهاي لازم براي ارتباط صحيح اجتماعي در محيطي مانند دانشگاه كه خيلي از كارها هم گروهي انجام ميشود به دانشجويان داده شود. هميشه آموزههاي تقوايي اثر دارد، بايد آموزههاي تقوايي مثلاً آنچه دختر و پسر در ارتباط با هم بايد رعايت كنند و به گفته قرآن از اختلاط پرهيز كنند را در اختيار آنها بگذاريم.
آموزش ارتباط با حيا را حتي ميتوان به شكل تراكتهايي در فضاي دانشگاهها به دانشجويان منتقل كرد. آموزش ارتباط مطهر براي دانشجويان دختر و پسر لازم و ضروري است بايد خط قرمزها و شئون را حتي در گروههاي تحقيقي كه با هم كار انجام ميدهند به دانشجو انتقال دهيم. اين آموزشها تأثيرات مثبتي دارد و روي كاهش روابط خارج از چارچوب يا همسر گزينيهاي بدون ضابطه بسيار مؤثر است. آموزش نكات تقوايي به دانشجويان ميتواند آنها را در مديريت درست زندگي و نيازهايشان كمك كند.
چه راهكارهايي براي جلوگيري از چنين بحراني در دانشگاهها و ايجاد روابط سالم بين دانشجويان پيشنهاد ميكنيد؟
راهحل اساسي براي حل چنين بحراني آموزش خانوادهها و والدين و آگاه كردن آنهاست از اينكه براي تأمين يك زندگي بادوام و خوب و موفق دختر و پسر چه مهارتهايي بايد داشته باشند. اين امر مسبب اتفاقات خوب و آشنايي خانوادهها با هم ميشود و بعد فرزندان را درگير ميكند. اگر اين امر رواج يابد جلوي خيلي از انتخابهاي خودسرانه و بحرانها گرفته ميشود. نكته ديگر مربوط به دانشجويان شهرستاني است كه دور از خانوادهها هستند؛ اين دانشجويان نسبت به ديگر دانشجويان بومي نياز به آموزش بيشتري دارند. اردوهاي ابتدايي وروديهاي جديد بهويژه براي دانشجويان غيربومي ميتواند همراه با يكسري آموزشهاي تقوايي باشد.
اين آموزشها ميتواند اين قدرت را به آنها بدهد كه از ابتداي يك رابطه و همسرگزيني خانواده خود را در جريان بگذارند چراكه بعد از درگيري عاطفي و شروع رابطه براي آگاهي خانوادهها دير است. چه دختر و چه پسر فقط بايد يك جلسه براي گرفتن اطلاعات ابتدايي و عادي آشنايي با هم داشته باشند و بعد از راهنمايي خانوادهها و اساتيد و ديگر معتمدين باتقواي دانشگاه استفاده كنند. بهطوركلي حل بحران جنسي در دانشگاهها از ابتدا بايد با آموزش خانوادهها و آموزش حيا و عفاف آغاز شود چراكه اين آموزشها نقطه مقابل بحرانهاي جنسي در دانشگاه است.
نقش خانوادهها در اين ميان چقدر است؟ آنها چه وظايفي براي مديريت و هدايت نيازهاي جنسي فرزندان خود دارند؟
همانطور كه پيشتر عنوان كردم خانوادهها در حل اين بحران خيلي اهميت دارند هرچند جايگاه كنوني آن كمرنگ شده است اما بايد با تعليم خانوادهها دانشجويان را به سمت مديريت غرايز جنسي و كمك به همسرگزيني مناسب هدايت كرد. نكته ديگر اينكه علت بيضابطه بودن بيشتر دختران نسبت به پسران در خصوص حجاب و آراستگي و حتي رفتارهاي اجتماعي به سبب نياز به جلوهگري و خودنمايي است كه ميخواهند نگاه تأييديه و نه نگاه ازدواج نسبت به خود داشته باشند. اگر بتوان اين حالت را در دختران دانشجو ساماندهي كرد و قويتر با آنها در اين زمينه كاركرد، خيلي از بيحجابيها كه خود يكي از عوامل بحران جنسي در دانشگاهها است از بين ميرود.
