بازگشت امريكا به پاكستان عليه هند

هند و پاكستان دو رقيب سنتي و چند دهه اي هستند كه از زمان استقلال و جدايي هنوز نتوانسته اند راه ميانه اي را براي حل و فصل اختلافات خود پيدا كنند. عمده تلاش هاي منطقه اي و تسليحاتي اين دو كشور، نه برد بين المللي چنداني دارد و نه كشور خاصي را در نظام بين الملل تهديد مي كند، بلكه عمده تقابل ها و رقابت هاي ميان هند و پاكستان بين خودشان هستند. به اين دليل كه دشمني و تخاصم هويتي آنها از زمان استقلال آغاز شده است.

مهمترين و تاثيرگذارترين سلاحي كه هر دو كشور دارا هستند، تسليحات هسته اي است اما اين سلاح استراتژيك بيش از همه براي به هراس افكندن رقيب ساخته شده است تا بازدارندگي را در برابر يكديگر اعمال كنند. اين دو كشور در ميان خود جنگ سرد مداومي دارند كه در برخي موارد به زد و خوردهاي گذراي مرزي هم تبديل مي شود. بر همين اساس برايشان بسيار مهم است كه كشورهاي قدرتمند منطقه اي و بين المللي از كداميك دفاع و حمايت مي كنند. بنابراين به طور جد و پيگير مراقب ائتلاف سازي هاي رقيب هستند و آن را رصد مي كنند.

از اين منظر براي هند و پاكستان بسيار پر اهميت است كه كشورهايي همچون امريكا يا برخي از كشورهاي اروپايي در نظام بين الملل و همچنين قدرت هاي منطقه اي همچون چين و روسيه از كداميك پشتيباني مي كنند و اين تقابل مداوم را از چه منظري مي نگرند.

مسئله بنيادي اين است كه حوزه جغرافيايي و موقعيت مكاني هر دو كشور از اهميت استراتژيك برخوردار است. از يك سو كشوري همچون پاكستان همسايه افغانستان است كه غرب به رهبري امريكا بيش از يك دهه است كه در آن نيروي نظامي پياده كرده و خواهان استقرار استراتژيك در اين منطقه است و از سويي ديگر از سمت شرق متصل به آسياي ميانه در خارج نزديك روسيه، درياي عمان و حوزه جنوبي است. همچنين شبه قاره در موقعيتي قرار دارد كه متصل به چين است و از اين زاويه مناطق شرق آسيا و آسياپاسيفيك نيز مورد نظر است. اين در حالي است كه طي سال هاي اخير دوكشور روسيه و چين به شدت در حال قدرت گيري مضاعف هستند و خود را در مباني تصميم گيري نظام بين الملل بيشتر تثبيت مي كنند.

بنابراين شبه قاره از اين منظر كه دو حوزه مهم قدرت جهاني را به هم متصل مي كند از اهميت بالايي برخوردار است. اما در اين ميان امريكا سعي دارد تا حد امكان هر دو كشور هند و پاكستان را به بازي بگيرد تا در مواقع لازم از آنها بهره هاي لازم را ببرد. طي سال هاي گذشته واشنگتن همواره با پاكستان چالش داشت و حتي به طور مداوم بخش هايي از حوزه مرزي و داخلي اين كشور را مورد هدف قرار مي داد. طي اين مدت كشته شدن غيرنظاميان و همچنين تجاوز به خاك پاكستان مورد اعتراض اسلام آباد قرار مي گرفت. اما اين سياستي بود كه مورد حمايت هند بود. ميزان فاصله گيري امريكا از پاكستان و نزديك شدن به هند تا اندازه اي بود كه باراك اوباما در يكي از سفرهاي خود به طور علني از حضور دهلي نو در شوراي امنيت سازمان ملل دفاع كرد. طبيعي است كه اين پيشنهاد براي تحت فشار قرار دادن رقيب بزرگي به نام چين بود با اين وجود پاكستان از معترضان اصلي اين پيشنهاد بود.

بايد يادآور شد كه هر دو كشور هند و پاكستان به عنوان عضو ناظر در سازمان همكاري هاي شانگهاي هستند. به اين معنا كه روسيه و چين نيز نسبت به عملكرد امريكا در قبال اين دو كشور حساس بوده و خواهان جذب هر دو هستند.

چرخش هاي جديد هند و همچنين ناتواني امريكا در به كنترل درآوردن رفتارها و رويكردهاي هند سبب شده است تا امريكا اخيرا و بار ديگر به سمت پاكستان گرايش پيدا كند تا هشدار لازم را به هند داده باشد. فروش اف 16 هاي امريكا به پاكستان كه با ارزش 700 ميليون دلار انجام شده اعتراض هاي علني هند را سبب شده است به گونه اي كه هفته گذشته دهلي نو سفير واشنگتن را احضار كرد. اين رويكرد كه نشان از اختلاف افكني جديد دو همسايه در شبه قاره است، مسابقه تسليحاتي را در اين منطقه افزايش خواهد داد. بر همين اساس هند سعي دارد تا دست به خريد هاي جديدي بزند كه به طبع گزينه اول آن روسيه و چين است. اما آيا اين تقابل براي منطقه شبه قاره و همچنين رقباي موجود امنيت را به همراه خواهد آورد يا اينكه چالش هاي امنيتي جديدي را به وجود خواهد آورد؟ ناگفته پيدا است كه امريكا را در اين ميدان با افزايش اختلاف افكني به دنبال تحكيم جايگاه خود است تا گام هاي بعدي فشار به رقبا را بردارد.