جوانآنلاين:مسئله اشتغال در سال های اخیر همواره به عنوان یکی از دغدغه های اصلی خانواده های ایرانی مطرح بوده است. با این همه طرح این مسئله درباره فارغ التحصیلان دانشگاهی رنگی دیگر به خود می گیرد. چه اینکه حداقل توقع هر فردی که وارد سیستم آموزش عالی کشور شده، بخشی از عمر و هزینه خود را صرف دانش آموختن می کند این است که با استفاده از دانش کسب شده در طول دوران تحصیل بتواند در آینده مشغول به کار شود. اوضاع اما برای اشتغال فارغ التحصیلان دانشگاهی چندان مساعد نیست. در این میان؛بخش زیادی از معضل بیکاری فارغ التحصیلان دانشگاهی به عدم تسلط دانش آموختگان بر مهارتهای مورد نیاز در بازار کار برمی گردد. برای بررسی ابعاد این معضل ملی با مهندس سیدمهدی هاشمی؛ ریاست کمیسیون عمران مجلس به گفتگو نشسته ایم. هاشمی عدم برنامه ریزی برای حل این معضل را زمینه ساز ورود کشور به بحرانهای بزرگتری در حوزه اشتغال در سالهای آینده می داند. مشروح گفتگوی ما با مهندس هاشمی پیش روی شماست.
بسیاری از کارشناسان مسائل کاریابی و فعالان بازار کار، یکی از اصلی ترین دلایل خیل فارغ التحصیلان دانشگاهی فاقد شغل مناسب را عدم تسلط آنها بر مهارتهای مورد نیاز در بازار کار می دانند. راه حل این معضل را چه می دانید؟
همانطور که می دانید مسئله اشتغال به عنوان یکی از مهمترین مسائل اقتصادی کشور ما در طی سالیان اخیر مطرح یوده است. یکی از مسائلی که مسلماً بر این مسئله دامن زده است، تفاوت موجود بین آموخته های فارغ التحصیلان دانشگاهی و مهارتهای مورد نیاز در بازار کار بوده است. برخی آمارها از نتایج آزمونهای تخصصی اشتغال که توسط بخش های مختلف صنعتی-خدماتی برگزار می شود، تایید کننده این واقعیت است که بخش اندکی فارغ التحصیلان دانشگاهی واجد مهارتهای لازم برای ورود به بازار کار در حوزه تخصصی خود هستند.این مسئله برای هر دو گروه دانش آموخته مقاطع پایه و تحصیلات تکمیلی مصداق دارد و تفاوتی بین این دو گروه نیست.واقعیت این است که مشکل عدم روزآمدی سیستم آموزشی دانشگاه های ما یک مشکل جدی است که حل آن در گرو همفکری وزارت علوم با وزارتخانه هایی همچون وزارت کار، صنایع، راه، نفت و ...است. چون که این مسئله دارای ابعاد مختلفی است و نمی توان آن را تنها به وزارت علوم مربوط دانست. ما باید هرچه زودتر به سمت و سوی رفع این مشکل حرکت کنیم و اگر چنانچه ما باز هم راجع به این مشکلات بنیادی در سیستم آموزش عالی کشور با بی توجهی و روزمرگی برخورد کنیم، زمان طولانی نخواهد گذشت که ما در حوزه اشتغال فارغ التحصیلان دانشگاهی دچار بحرانهای جدی تری از حال حاضر خواهیم شد. ما در حال حاضر بسیاری از رشته های دانشگاهی را تنها در قالب تئوریک به دانشجویان ارائه می کنیم و در زمینه آموزش عملیاتی دانش آموختگان خود دچار خلاءهای جدی هستیم. به نظرم ما باید الگوی موجود در بخش دانشگاه های علوم پزشکی را به دانشگاه های زیرمجموعه وزارت علوم نیز سرایت دهیم. وجود دوره کارورزی در رشته های موجود در دانشگاه های علوم پزشکی تا حد زیادی این خلاء را پر کرده است و وضعیت ما در این بخش بهتر از زیرمجموعه وزارت علوم است.ما باید مشابه بخش علوم پزشکی، علوم ارائه شده به دانشجویان را تا حد امکان به صورتی کاربردی تر به دانشجویان ارائه کنیم.
یعنی عملیاتی کردن آموزش ها در دانشگاه های وزارت علوم را راه حل این مشکل می دانید؟
طبیعتاً این بخشی از راه حل خواهد بود. ولی همانطور که خدمتتان عرض کردم، این مسئله دارای ابعاد مختلفی است و حرکت در مسیر حل آن نیازمند وجود نگاه کلان به این معضل خواهد بود. به نظرم؛ بخش دیگر این مسئله به بحث فرهنگ سازی آموزشی در بین دانشگاهیان کشور بازمی گردد. الان اکثر افرادی که در رشته های مختلف مشغول به تحصیل هستند، توقع دارند تا پس از فارغ التحصیلی پشت میز نشین شوند! عموماً چنین اخلاق و فرهنگی در بین جامعه دانشگاهی ما حاکم شده است. از طرفی سیاستهای کلی نظام و رویکردهای دولت و مجلس در جهت کوچک سازی دولت است. در چنین فضایی، طبیعتاً همه نمی توانند پشت میز نشین شوند! به هر حال؛ در کشور ما درصد ناچیزی از اشتغال در بخش های حاکمیتی قرار دارد و پشت میز نشینی برای همه فارغ التحصیلان مقدور نیست! سوال این است که اگر قرار باشد همه پشت میز نشین شوند، کارهای عملیاتی کشور را چه کسی انجام خواهد داد؟ لذا این فرهنگ غلط و غیرمعقول را باید تصحیح کرد. طبیعتاً وجود این فرهنگ؛ ضد کار، ضد خلاقیت و ضد مهارت خواهد بود. تغییر این دیدگاه کلی نیازمند فرهنگ سازی در این زمینه است.
مسیر تحول در این زمینه از کجاها عبور می کند؟ به صورت مشخص تر، راه حل عملیاتی این مسئله را چه می دانید؟
این مسئله نیاز به یک فعالیت چندوجهی و همه جانبه دارد. یعنی تغییر همزمان ساختارهای آموزشی باید همزمان با کار رسانه ای و فرهنگی در این زمینه باشد. مسابقه "فن آورد" می تواند به عنوان تلاشی برای تصحیح این مسیر مغتنم شمرده شود. ما می دانیم که اندوخته های تئوریک یک دانش آموخته دانشگاهی اگر در بستر عملیات و تجربه قرار نگیرد، طبیعتاً به مرور زمان از دست خواهد رفت و فردتبدیل به یک عنصر بی خاصیت خواهد شد. لذا تاکید ما در طی دوره های تحصیلی دانشگاهی بایستی بر آموزش تئوری و عملیات به صورت همزمان باشد. فردی که دارد در رشته مهندسی ساختمان تحصیل می کند، طبیعتاً تا زمانی که به صورت عملیاتی وارد فضای کار در این حوزه نشود، نمی تواند در آینده مهندس موفقی باشد. ولی در صورت تلفیق تئوری و عملیات در نظام آموزشی؛ فردی که از چنین سیستم آموزشی ای خارج می شود؛ احتمال بیکار ماندنش بسیار پایین خواهد آمد و به دلیل تجربیاتی که در طول دوران تحصیل خود کسب کرده است، بسیار بهتر می تواند با چالش های موجود در این مسیر دست و پنجه نرم کند. ما باید سیستم آموزش عالی را به صورتی متحول کنیم که افراد را به جای پشت میز نشینی به حضور در عرصه های عملیاتی و کارآفرینی تشویق کند. شکلدهی به مسئله ارتباط صنعت و دانشگاه می تواند در این مسیر بسیار موثر باشد.
با توجه به تخصص حضرتعالی در زمینه معماری، به نظر شما دانشجویان معماری در دوران تحصیل تا چه اندازه با پروژه های واقعی در این زمینه روبرو می شوند؟ درواقع شرایط مهارت آموزی دانشجویان معماری در سیستم آموزش عالی کشور را چگونه ارزیابی می کنید؟
به نظر من این مسئله بسیار ضعیف است. البته این مسئله در ابعاد کلی تر هم قابل بررسی است. به عنوان مثال، ما با توجه به سابقه غنی تاریخی در زمینه معماری، متاسفانه در حال حاضر به صورت واضحی در این زمینه عقب هستیم. این مسئله می تواند ناشی از اشکالات موجود در سیستم آموزشی و پژوهشی ما باشد. یعنی ما نتوانسته ایم نظام مهندسی و معماری گذشته خود را با اصول نظام معماری حال حاضر ترکیب کنیم. به نظر می رسد ما به نوعی فریب معماری نوین غرب را خورده ایم. البته این مسئله دارای ریشه های فرهنگی هم هست. یعنی تهاجم فرهنگی سنگین صورت گرفته از سوی غرب باعث شده است تا ما معماری سنتی و کم نظیر خود را از یاد ببریم. به هر حال همه اینها باید در پروسه مهارت آموزی به دانشجویان عملیاتی شود که این مسئله نیز در حال حاضر ضعیف است.
نقش مسابقه مهارت سنجی "فن آورد" را در این مسیر چگونه ارزیابی می کنید؟
من امیدوارم این حرکت به عنوان یک موضوع مقطعی مورد توجه قرار نگیرد. زیرا برگزاری چنین مسابقات و جشنواره هایی می تواند علاوه بر شناسایی بخشی از نخبگان کشور در رشته های مختلف، زمینه فرهنگ سازی برای تاکید بیشتر بر مسئله مهارت در ساختار آموزش عالی کشور را فراهم کند. نفس مطرح شدن این مسئله در رسانه ای مانند صداوسیما می تواند بسیار تاثیرگذار باشد.
