شايد اين روزها در ايالات متحده آدمي شادتر از باراك اوباما رئيس جمهور اين كشور نباشد. بالاخره پس از مدتها فراز و فرود «برجام» توانست مجوز اجرا را از كنگره دريافت كند. صعود تعداد نمايندگان حامي اين لايحه اين اجازه را به اوباما داد تا بدون نياز به استفاده از حق وتو عملاً برجام را به نقطه پاياني برساند.
گرچه جمهوريخواهان اعلام كردهاند كه همچنان به دنبال اين هستند تا بار ديگر رأيگيري ديگري را در سنا براي اين قضيه به راه بيندازند، اما به نظر ميرسد كه با اين تعداد از حاميان برجام ديگر اين طرح هم كارساز نخواهد بود.
با اين حال هزاران كيلومتر آن سوتر در تهران و در ميدان بهارستان هنوز تكليف نهايي بررسي برجام روشن نشده است. گرچه هنوز بررسي برجام در كميسيون ويژه ادامه دارد، اما هيچ چيز در اين بين كامل نيست.
ارائه توضيحات درباره برجام از سوي مسئولان ادامه دارد، اما مشكل اينجاست كه تكليف تصويب برجام روشن نيست و توافق كلي در اين باره به وجود نيامده است، به گونهاي كه كشمكش بين نهادهاي گوناگون در اين باره همچنان ادامه دارد.
اما حالا اين سؤال مطرح است كه زماني كه امريكاييها تكليف برجام را در كشور خود نهايي كردهاند، آيا زمان اين نيست كه تكليف برجام نيز براي تعيين تكليف نهايي در مجلس شوراي اسلامي روشن شود.
دولت و اصرار بر اين نكته كه توافق الزامآور نيستاز همان ابتدا درگيريهاي فراواني بين برخي جناحهاي قدرت درباره نحوه بررسي برجام وجود داشت و دولت با تمام قدرت به دنبال آن بود تا اين توافق به عنوان يك لايحه جداگانه در مجلس شوراي اسلامي مورد بررسي قرار نگيرد و براي آن نيز استدلالهاي گوناگوني عنوان ميشود. از جمله محمدباقر نوبخت چندين بار به اين نكته اشاره كرد كه نيازي براي بررسي برجام در مجلس شوراي اسلامي وجود ندارد. حسن روحاني، رئيسجمهور اسلامي ايران نيز در نشست خبري چندي پيش خود به اين نكته اشاره كرد كه لزومي براي تصويب برجام در مجلس شوراي اسلامي وجود ندارد.
روحاني با اشاره به اينكه چيزي مورد امضا قرار نگرفته است، گفت: طبق قانون اساسي و بر اساس اصل 77 و 125 كه در واقع اين اصل بيشتر بند 77 آن را تبيين ميكند، در اصل 25 قانون ميگويد وقتي يك توافقنامه و معاهدهاي را رئيسجمهور يا نماينده رئيسجمهور امضا ميكند بايد آن را براي تصويب به مجلس فرستاد.
وي افزود: شما در برجام هم نگاه كنيد ميبينيد كه ميگويد ايران به صورت داوطلبانه اقدامات ذكر شده را انجام ميدهد. به علاوه اينكه هيچ كشوري از اعضاي 1+5 اين متن را به پارلمان خودشان براي تصويب نفرستادند كه ما بخواهيم اين اقدام را انجام دهيم، ضمن اينكه اگر اين متن يا برجام به پارلمان فرستاده شود يك الزامي بر دولت به وجود ميآيد، يعني در اين اقدام ما كار را به نفع آنها انجام داديم. ضمن اينكه ممكن است كسي هم نظرش اين باشد كه طبق قانون اساسي بايد به مجلس فرستاده شود.
روحاني ادامه داد: به مجلس فرستاده شدن برجام معنايش اين است چيزي كه رئيسجمهور تا كنون امضا نكرده است، رئيسجمهور آن را امضا كند و معناي ديگرش آن است چيزي كه وزير خارجه تا كنون آن را امضا نكرده، امضا كند و اين در ادامه به مجلس برود و به تصويب برسد يعني با اين اقدامات تنها براي خودمان الزامات ايجاد ميكنيم كه هيچ كشوري اين كار را انجام نداده است.
از آن سو عباس عراقچي، معاون وزير امور خارجه نيز در جلسات بررسي برجام خواستار اين نكته ميشود كه برجام در مجلس شوراي اسلامي به تصويب نرسد، چراكه تنها يك بار حقوقي اضافه بر كشور تحميل ميشود.
رهبري تكليف را روشن ميكنددر اين ميان مقام معظم رهبري در سخناني در جمع اعضاي مجلس خبرگان رهبري تكليف برجام را روشن كردند و خواهان بررسي آن در مجلس شوراي اسلامي شدند. ايشان در سخنان خود بر بررسي برجام در مجلس تأكيد ميكنند و ميگويند: من معتقدم و به آقاي رئيسجمهور هم گفتهام كه مصلحت نيست مجلس شوراي اسلامي از موضوع بررسي برجام كنار گذاشته شود. ايشان با تأكيد بر لزوم ورود مجلس به موضوع بررسي برجام، در عين حال خاطرنشان كردند: من در مورد نحوه بررسي و اينكه آن را رد كنند يا تصويب كنند هيچ توصيهاي به مجلس ندارم و اين، نمايندگان ملت هستند كه بايد تصميم بگيرند. رهبر انقلاب اسلامي درخصوص مسائل بعد از برجام گفتند: من درباره اين مسائل، برخي نكات را با برادران عزيز و صميمي خود در دولت، در ميان گذاشتهام كه اكنون براي اطلاع نمايندگان مجلس خبرگان و همه مردم، آنها را بيان ميكنم.
سخنان رهبر معظم انقلاب تقريبا تكليف بررسي برجام را در مجلس روشن كرد، اما آن چيزي كه هم اكنون بلاتكليف مانده است، اين نكته است كه بالاخره برجام چگونه از مجلس شوراي اسلامي تكليف اجرا را خواهد گرفت.
دولت لايحه نميدهددر اين ميان همچنان بررسي برجام در كميسيون ويژه مجلس شوراي اسلامي ادامه دارد و مقامات قبلي و فعلي تيم هستهاي براي حضور در اين كميسيون، در آن حضور پيدا ميكنند.
از جمله اين اعضا ميتوان به سعيد جليلي رئيس تيم مذاكره كننده سابق و همچنين فريدون عباسي رئيس سابق سازمان انرژي اتمي اشاره كرد. با وجود اين حتي اگر بررسيها در كميسيون ويژه به نقطه پاياني برسد، باز هم آنچه نا مشخص است نحوه رأي مجلس شوراي اسلامي به برجام است.
بنا بر قاعده، برجام بايد طبق يك لايحه همانند ساير مقاولهنامههاي بينالمللي به مجلس ارائه شود تا در نهايت به تصويب نمايندگان ملت برسد، اما در اين ميان دولت مخالف بررسي و ارائه برجام به مجلس در قالب يك لايحه است.
انصاري، معاون پارلماني رئيسجمهور در اين رابطه ميگويد: دولت درباره برجام چيزي را امضا نكرده است كه بخواهد در قالب لايحه به مجلس تقديم شود. ما در همه زمينهها با مجلس تعامل داشتهايم و در اين زمينه هم با مجلس تعامل خواهيم داشت.
طبعاً مثل گذشته هرگاه مجلس لازم بداند چه در جلسه غيررسمي نمايندگان و چه در كميسيونهاي ذيربط و چه اين كميسيون برجام، اگر اطلاعاتي بخواهند يا دعوت كنند مسئولان ذيربط به جلسات خواهند رفت، ولي چيزي تحت عنوان لايحه به مجلس داده نخواهد شد.
بنابر اين ميتوان انتظار داشت كه برجام به صورت يك طرح تعليقي بين مجلس و دولت در نوسان باشد و به احتمال زياد اين بلاتكليفي همچنان پس از پايان بررسي آن در كميسيون ويژه مجلس ادامه خواهد يافت. در چنين حالتي آيا استمرار اين بلاتكليفي به نفع كشور و نظام است.
تكليف برجام در مجلس بايد روشن شودحالا كه برجام در امريكا به نقطه پاياني خود رسيده است، انتظار اصلي اينجاست كه با توجه به رهنمودهاي مقام معظم رهبري مجلس نيز نقش خود را در اين باره ايفا نمايد.
با اين حال بررسي برجام در مجلس بايد به گونهاي باشد كه نه زمينه آسيب به منافع ملي را فراهم كند و نه اجازه دهد با ايجاد اختلاف بين مجلس و دولت زمينه براي دو دستگي سياسي كه به شدت از سوي رهبري منع شده است، فراهم گردد. با اين حال مجلس شوراي اسلامي بايد بتواند نظرات اصلاحي و احيانا نگراني خود را ارائه كند.
در چنين شرايطي به احتمال زياد بهترين راه ارائه طرحي از سوي مجلس شوراي اسلامي است تا علاوه بر صدور مجوز اجراي برجام در چارچوب منافع ملي، امكان برخي ملاحظات در خصوص بندهاي برجام فراهم شود.
اين نكته زماني واضحتر و ضروريتر ميشود كه رهبر معظم انقلاب بر حذف تحريمها تأكيد كردهاند و ادامه يافتن آن را بر خلاف مصوبات مذاكرات دانستهاند. در هر صورت مجلس بايد به سرعت تكليف بررسي برجام را روشن كند و به ظرافتهاي آن نيز دقت كافي داشته باشد. در غير اين صورت نتيجه اين بلاتكليفي تضعيف جايگاه مجلس و مخدوش شدن آن در صحنه بينالمللي است.
