پس از جمعبندي مذاكرات هستهاي امريكا نظم جديدي براي خاورميانه طراحي كرده كه طرح مهار ايران و تضعيف دولتهاي مركزي بخشي از نظم مطلوب واشنگتن است تا اوضاع منطقه را كنترل كرده و حضور نظامي خود را تثبيت كند. افزايش امنيت اسرائيل و تشكيل ناتوي عربي نيز از جمله اهداف اصلي اين طرح خاورميانهاي است.
هنوز توافق هستهاي ميان ايران و گروه 1+5 نهايي نشده بحثها در خصوص سرنوشت پروندههاي منطقهاي، نحوه رفتار امريكا و اقدامات اين كشور در خاورميانه آغاز شده است. تا پيش از برنامه جامع اقدام مشترك «برجام»، امريكا بيشتر روي پرونده هستهاي ايران متمركز بود تا به يك دهه چالش بين ايران و غرب پايان داده و با خيال آسوده برنامههاي منطقهاي خود را پيش ببرد. در دو ماه گذشته مقامات امريكايي در مورد آثار توافق هستهاي بر جنبههاي منطقهاي آن بيشتر تأكيد نموده و بارها تكرار كردهاند كه توافق هستهاي موجب خاورميانهاي امن در آينده خواهد شد. اين اظهارنظرها براي جلب رضايت متحدان به خاطر اين است كه امريكا براي دوران پس از توافق برنامههايي دارد. انعقاد قراردادهاي تسليحاتي با اعراب و اعلام فروش تسليحات پيشرفته به اسرائيل خبر از طراحي نظم جديدي در منطقه دارد كه امريكاييها براي خاورميانه پس از برجام طراحي كردهاند.
طرح مهار ايران
غربيها در يك دهه گذشته به بهانه مقابله با برنامه هستهاي سعي در مهار و انزواي ايران داشتند، پس از برجام نيز همچنان اين نقشه راه را ادامه ميدهند تا به گفته خودشان از قدرتيابي ايران در منطقه جلوگيري كنند. مخالفان توافق هستهاي در امريكا معتقدند كه بازگشت پولهاي بلوكه شده، جايگاه ايران در منطقه را افزايش خواهد داد و تهران حمايت خود از متحدانش را تشديد خواهد كرد و از اينرو سعي در مقابله جدي با ايران دارند. وزراي دولت باراك اوباما، رئيسجمهور امريكا براي آنكه نمايندگان كنگره را از اين نگراني دربياورند بارها اعلام كردهاند كه طرح مقابله با ايران همچنان ادامه مييابد و توافق هستهاي نه تنها قدرت ايران را افزايش نميدهد بلكه نظارت بينالمللي بر برنامه هستهاي ايران را بيش از پيش افزايش خواهد داد.
امريكا اميدوار است از مسير توافق هستهاي بتواند رفتار سياست خارجي ايران را تغيير داده و از تضاد دو كشور در مقابله با بحرانهاي منطقهاي بكاهد. جان كري، وزير خارجه امريكا در شوراي روابط خارجي سناي امريكا گفت: «گذشت 15 سال ميتواند تغييرات زيادي در ايران ايجاد كند. من چنين چيزي را نميتوانم تضمين بدهم. باور من اين است كه در 15 سال، در يك كشور اتفاقاتي ميافتد.»
همچنين امريكا به دنبال اين است كه با انشقاق بين ايران و محور مقاومت، آن را تضعيف كرده و امنيت اسرائيل را بيش از پيش تضمين كند و اين مسئله در دستور كار مقامات واشنگتن قرار گرفته است. جان كري در ماه گذشته ميلادي ايران را به حمايت از تروريسم متهم كرد و گفت كه امريكا در مقابله با ايران در منطقه جدي است. كري گفت: «ايران به دليل حمايتش از تروريسم و حوثيها و حزبالله منزوي باقي خواهد ماند. حزبالله سازماني تروريستي است و تا زمانيكه از آن حمايت كنند، با آنان مقابله ميكنيم و با تحركاتي كه ايران در كشورهاي ديگر از آن پشتيباني ميكند، مقابله ميكنيم.»
همچنين همكاري نظامي و اطلاعاتي با عربستان و ديگر اعضاي شوراي همكاري خليج فارس، تقويت توانمنديهاي منطقهاي، دفاعي، موشكي و صدور مجوز توسعه فروش تسليحات نظامي به اعراب، بخشي از طرحهاي امريكا براي جلوگيري از افزايش جايگاه منطقهاي ايران است.
كاهش نفوذ ايران در عراق
امريكاييها براي مقابله با ايران سعي دارند كشورهاي همسو با ايران را از مدار محور مقاومت خارج كنند و نفوذ تهران در منطقه را كاهش دهند. عراق بهترين گزينه براي رسيدن به اين هدف است. حضور برخي مستشاران نظامي ايران در عراق براي مقابله با تروريستهاي داعش در ماههاي اخير نگراني مقامات كاخ سفيد را در پي داشته تا جايي آنها براي مقابله با نفوذ ايران در عراق طرح تجزيه اين كشور را دنبال ميكنند. طرح امريكايي «تشكيل گارد ملي» در عراق كه در مقابل دولت مركزي و نيروهاي مردمي شيعه است، بخشي از پروژه كاهش نفوذ ايران در عراق است تا از اين طريق يكي از اضلاع محور مقاومت را از بين ببرد. وزير امور خارجه امريكا پيشتر در سخناني گفته بود:«فكر نميكنم كه آنها (ايرانيها) بايد در خاك عراق باشند مگر اينكه دولت عراق از آنان خواسته باشد. اين مسئله به دولت عراق بستگي دارد... ما از ايرانيها نميخواهيم كه در عراق باشند و با آنان همكاري نميكنيم.» از سوي ديگر، امريكا در راستاي طرح «خاورميانه بزرگ» سعي دارد با تضعيف دولتهاي منطقه زمينه را براي حضور فعالانه خود در منطقه فراهم كند. به همين خاطر، ايجاد ناامني در عراق و سوريه بخشي از پروژه پنهان امريكا در خاورميانه است كه توسط تروريستها در حال اجراست.
تسليح بيشتر رژيم صهيونيستي
بدون ترديد يكي از مهمترين اهداف امريكا از توافق با ايران تضمين امنيت اسرائيل در خاورميانه است و براي همين منظور، امريكاييها براي اطمينانبخشي به رژيم صهيونيستي و جلوگيري از تمايل تخريبگرايانه اسرائيل در روند توافق هستهاي امتيازاتي را به اين رژيم داده و پروژههاي مشتركي را به اجرا گذاردهاند. اين پروژهها شامل كمكهاي مالي بيشتر، پاسخ مثبت به درخواستهاي تسليحاتي مدرنتر، اجراي پروژههاي مشترك عليه ايران، حزبالله و همپيمانان منطقهاي ايران و پيمانهاي جديد امنيتي براي ارتقاي ضريب امنيت ملي رژيم صهيونيستي است.
تسليح گسترده رژيم صهيونيستي با استفاده از فروش سلاحهاي پيشرفته از جمله اقداماتي است كه واشنگتن در دستور كار قرار داده است. جو بايدن، معاون رئيسجمهور امريكا در سخنراني خود در مي2015، از تحويل جتهاي جنگنده جديد اف- 35 اين كشور به اسرائيل در سال آينده خبر داد. بايدن در اين سخنراني گفت كه اسرائيل تنها دارنده پنجمين نسل هواپيما امريكا در خاورميانه خواهد بود. بايدن عنوان كرد: «امريكا خواهان حفظ برتري كيفي اسرائيل بر ساير رقباي خود است». همچنين رئيسجمهور امريكا بلافاصله پس از توافق هستهاي به مواضع رژيم صهيونيستي درباره مذاكرات هستهاي اشاره كرد و گفت كه امريكا «به تلاش بيسابقه خود در تقويت امنيت اسرائيل ادامه خواهد داد.»
حمايت از تشكيل ناتوي عربي
امريكا از هرگونه ائتلاف منطقهاي ضد ايراني استقبال ميكند و از تشكيل ارتش عربي به رهبري عربستان و مصر نيز حمايت به عمل آورده است. اشتون كارتر، وزير دفاع امريكا از طرح تشكيل نيروي مشترك عربي حمايت كرده و مقامات وزارت خارجه اين كشور نيز گفتهاند كه امريكا منتظر ميماند تا ساختار و دستور كار عملياتي اين نيرو را مشاهده و ارزيابي كند. كارتر گفته بود:«امريكا با اين ائتلاف همكاري خواهد كرد، چراكه بسياري از كشورهاي عضو اين ائتلاف در واقع همكاريهاي امنيتي دوجانبهاي با ايالات متحده امريكا دارند.» امريكا الان به يكي از چالشهاي اساسي خود در خاورميانه يعني پرونده هستهاي ايران پايان داده و سعي دارد بخشي از مسئوليت و نقش منطقهاي خود را به متحدانش واگذار كند. از اينرو تأسيس ناتوي عربي ميتواند برنامههاي امريكا در منطقه را به پيش برده و منافع آنها را تأمين كند. همچنين با سپردن برخي مسئوليتها به متحدان عربي، امريكا ميتواند با خيال آسودهتر در ساير نقاط جهان به خصوص «شرق آسيا» كه كانون توجه امريكا در جهان است برنامههاي خود را عملي كند. هادي محمدي، كارشناس خاورميانه درباره اهداف امريكا در دوران پس از برجام توافق ميگويد: «امريكاييها با تقويت فضاي ضد ايراني در مواضع خود و رسانهها در قبال ارتجاع عرب منطقه زمينه فروش سلاح بيشتر را به اين كشورها فراهم ميكنند و متعاقباً به عقد پيمانهاي دفاعي دو و چندجانبه اقدام خواهند كرد كه عملاً اين كشورها و سرمايههاي مالي آنها به عنوان ابزار سياست امنيتي و دفاعي امريكاييها عليه ايران و همپيمانان ايران به كار گرفته خواهد شد.» به گفته وي، بخش بعدي در اين تدابير امريكا مربوط به ايجاد همگرايي و ائتلاف عربي- اسرائيلي است كه وظيفه مقابله با نفوذ منطقهاي ايران و همپيمانانش را بر عهده دارد.
جراحي چهره دولتهاي عرب
امريكا سعي دارد با ايجاد اصلاحات در كشورهاي عربي منطقه و روي كارآوردن افراد ميانه رو و تاحدي همسو با غرب، پروژههاي اجرا نشده خود در خاورميانه را عملي كند و به نوعي جراحي چهره در داخل اين كشورها ايجاد كند. همچنين امريكا سعي دارد لايههاي جديدي از نظاميان را در كشورهاي منطقه ايجاد كرده و با حمايت از آنان اهداف خود را عملي كند. وجود عناصر امريكايي در بدنه ارتش زماني كه دولت مركزي همسو با سياستهاي غرب حركت نكند ميتواند با ايجاد كودتا دولت را ساقط كرده و مهرههاي مورد نظر امريكا را در اين كشورها روي كار بياورد. چيزي كه در عراق نمود بيشتري پيدا كرده و امريكاييها با طرح تشكيل گارد ملي و ارتش سنيها سعي در ايجاد موازنه در مقابل دولت بغداد را دارند تا با اين اقدام هم دولت مركزي را تضعيف كنند و هم براي رسيدن به مقاصدشان از اين ارتشها بهرهبرداري كنند. اقدامات مداخلهجويانه امريكا در امور كشورهاي منطقه و تسليح اعراب و اسرائيل در مقابل ايران نه تنها اوضاع خاورميانه را بهبود نخواهد بخشيد بلكه به ايجاد تنشهاي جديدي در منطقه منجر شده و آتش فتنه و درگيريهاي قومي را بيش از پيش تشديد خواهد كرد.
