روزي از سر اجبار و ناچاري فردي مجبور به جراحي شخصي مصدوم شد كه دوست او بود، پيش از آغاز به كار به او گفت: «اكنون كه آماده جراحي تو هستم بدان كه من پزشكي نخواندهام و متخصص در امر جراحي نيستم، اما اصلاً نگران نباش، چون پدر و مادر من جراح بودند و از دانش آنها چيزهايي ميدانم. علاوه بر اين بدان كه من تو را بينهايت دوست دارم، پس حتماً اين دوست داشتن باعث ميشود به تو صدمه نزنم. كمي آزمون و خطا ميكنم تا درمانت كنم. بدون نگراني خودت را به من بسپار!»
شايد اين داستان كوتاه ما را بخنداند يا آنقدر غيرمنطقي باشد كه به آن توجه نكنيم، اما بايد بدانيم كه بسياري از ما پدر و مادرها در تربيت فرزندان خود از روش فوق استفاده ميكنيم، در واقع به جاي كسب مهارت براي تربيت فرزندانمان، صرفاً به آنچه از والدين خود آموختهايم اكتفا كرده و با روش آزمون و خطا عمل ميكنيم. بدون شك در اين مسير موجب مرگ فرزند خود نميشويم چون عاشق او هستيم، اما ممكن است ناخودآگاه به او صدمه بزنيم. پس براي پيشگيري از وارد آمدن هر گونه صدمهاي به فرزندمان چارهاي جز كسب دانش براي تربيت او (و بر مبناي داستان فوق، مهارتآموزي براي جراحي شخصيت او) نداريم.
چرا بايد بياموزيم؟
براي آزمون رانندگي و دريافت گواهينامه حداقل 20 جلسه دو ساعته به كلاس آموزش رانندگي ميرويم و مراحل متعددي را طي ميكنيم تا به ما اجازه رانندگي آن هم فقط در شهر را بدهند. فكرش را بكنيد براي چگونگي مواجهه با تربيت فرزندانمان كه آيندهسازان جامعه هستند چند جلسه كلاس ميرويم. آيا اساساً خود را ملزم به كلاس رفتن و دانش آموختن در اين زمينه ميدانيم؟
دكتر اكرم قشقايي، روانشناس و مشاور تربيتي از دانشگاه علامه طباطبايي كه تصميم به ارائه نتايج پژوهشها و مطالعات خود به مادران شركتكننده در كارگاههاي فرزندپروري فرهنگسراي تهران گرفته است در اين زمينه ميگويد: «پرسش اينجاست كه چرا ما براي مادرشدن و تربيت و پرورش فرزندي كه تمام سرمايه عمر ماست و از هر چيزي در جهان پيچيدهتر آفريده شده است احساس نياز به آموزش و دوره ديدن نميكنيم؟» وي ميافزايد: «در شرايطي كه حجم عظيمي از اطلاعات جديد و تازه از هر جايي به فرزندان ما ميرسد و به همين دليل تفاوت نسلها از دوره 20 ساله به 10 سال تقليل پيدا كرده است، بدون شك نميتوانيم براي تربيت فرزند خود به آنچه از والدينمان آموختهايم اكتفا كنيم».
قشقايي ميگويد: «ما تصور ميكنيم چون فرزندان خود را خيلي دوست داريم و چون والدين ما هم به ما علاقه داشتند، پس ميتوانيم با اتكا به همين گزينهها فرزند خود را درست تربيت كنيم، و متأسفانه در اين عرصه به هيچ وجه به عوامل ديگر توجه نميكنيم».
به گفته وي، شخصيت فرزندان ما تا نوجواني شكل و ساختار اصلي خود را خواهد گرفت و يك مادر آگاه و دانشآموخته، ميتواند در اين دوران بهترين آموزگار و درمانگر براي فرزند خود باشد، و چنانچه اين دوران بدون توجه و با مسامحه بگذرد، بروز هرگونه مشكل و چالش در فرزندان به سختي درمان و رفع خواهد شد.
دكتر قشقايي براي پيشگيري از هرگونه بحران در اين زمينه تنها يك پيشنهاد دارد. او حضور فعال در دورههاي فرزندپروري را پيشنهاد ميدهد؛ تا در آن با شيوههاي علمي جراحي شخصيت فرزندمان آشنا شويم و پاي عمل كه رسيد بيگدار به آب نزنيم.
فرزندپروري در سه گام
قشقايي براي كارگاههاي فرزندپروري سه گام تعريف كرده است. گام نخست براي مادران داراي فرزندان يك تا 14 سال طراحي شده است. در اين گام اصول و مباني اصلي مهارتهاي ارتباطي با كودك و نوجوان به مادران آموزش داده ميشود.
وي ميگويد: هدف در اين گام برقراري ارتباطي منطقي، سازنده، محترمانه، قاطع و همراه با عطوفت و مهرباني است. در حالي كه اطمينان داريم نيازهاي عاطفي فرزندمان تأمين شده، مديريت رفتاري او را نيز انجام ميدهيم. شناخت علمي و روانشناسي از دورههاي رشد كودك نيز در اين گام تعريف شده و هدف، آموزش برقراري ارتباط و رفتار مناسب والدين متناسب با دوره رشد كودكان است. در اين گام همچنين والدين با نيازهاي رواني فرزند خود در هر دوره رشد آشنا ميشوند و مهارتهاي تربيت جنسي فرزند را نيز ميآموزند.
اين روانشناس مهارتهاي ايجاد سازگاري بين كودكان را به عنوان گام دوم تعريف كرده است. به گفته قشقايي پاسخ به پرسشهاي رايج در زمينه تكفرزندي يا چندفرزندي، آموزش چگونگي مديريت رفتاري تعارضات بين كودكان، آموزش نحوه مديريت احساسات فرزندان به ويژه در زمينه احساس تبعيض از جانب والدين از جمله محورهاي اين گام است و هدف، آشنايي مادران با چگونگي ايجاد خودپنداره و مراحل شكلگيري عزت نفس در كودك است. وي ميافزايد: مهارتهاي كنترل والديني و شيوههاي تشويق و تنبيه و همچنين تربيت اخلاقي و مذهبي كودك متناسب با اصول روانشناسي رشد نيز در گام دوم تعريف شده است. قشقايي آخرين گام را ويژه مادران داراي فرزند 11 تا 16 سال ذكر ميكند و اظهار ميدارد: شناخت دوره رشد نوجواني و آموزش مهارتهاي ارتباطي با نوجوان با هدف جلوگيري از تعارضات شخصيتي در اين سن، و همچنين تربيت جنسي و آموزشهاي مربوط به تربيت اخلاق و مذهبي ويژه دوران نوجواني، در اين گام تعريف شده است.
با پشتكار بياموزيد
كارگاههاي آموزشي «فرزندپروري» با هدف رفع نگراني و ترديد مادران درباره اصول تربيت فرزندان خود طراحي شده است. اين دورههاي كارگاهي در فرهنگسراي تهران واقع در بوستان باغ نو دهكده المپيك برگزار ميشود. حضور در اين دوره مشاركت فعال مادران را ميطلبد و آنان بايد با حوصله و دقت و همچون دانشآموز يا دانشجويي با پشتكار و جدي، حداقل در 15 نشست كه هر كدام بيش از دو ساعت طول ميكشد حضور پيدا كنند و ضمن يادگيري اصول و مهارتهاي فرزندپروري در فضايي توأم با بحث و گفتوگو، چالشهاي خود را در مسير تربيت فرزند مطرح و پاسخهاي كارشناسي و كاربردي دريافت كنند. كارگاههاي فرزندپروري با رويكرد تربيت اخلاقي و مذهبي فرزندان، تربيت طيف سني خردسال، كودك و نوجوان را دربرميگيرد و مخاطب آن مادران است. همچنين بخش ويژه مهارتهاي زندگي براي كودكان با عنوان «بازي، قصه، زندگي» در اين دورهها برگزار و سرفصلهاي موضوعي آن همراه با نمايش، داستان و بازي به كودكان آموزش داده ميشود تا فرايند فرزندپروري صرفاً شامل مادران نباشد و آمادگي كودكان را نيز در اين زمينه دربربگيرد.
