از طرفي، به منظور ايجاد يك نظام هماهنگ علمي در كشور نياز به توزيع همگن و متناسب بودجهها در سراسر كشور است. در غير اين صورت در سيستم ناهمگن آموزشي – پژوهشي پيدايش چرخههاي مخرب امري طبيعي است. به عنوان مثال، پژوهشگاه دانشهاي بنيادي عليالاصول با هدف ايجاد يك مركز تحقيقاتي مطرح در سطح بينالمللي شكل گرفته است. اما با گذشت زمان با مقايسه اين مركز با مراكز مشابه در دنيا به راحتي ميتوان دلايل عدم نيل به اين هدف را جويا شد. يكي از اين نكات غيرمعمول شايد آن است كه اين پژوهشگاه رأساً اقدام به پذيرش دانشجو در مقطع دكتري كرده و به دليل دسترسي به منابع مالي كافي قادر به پرداخت حقوق ماهانه به دانشجويان خود است. نكته اول اينكه آيا چنين پژوهشگاهي كه هيچ نقشي در آموزش مقاطع كارشناسي و كارشناسي ارشد در كشور ندارد، بايد به طور مستقيم اقدام به پذيرش دانشجوي دكتري كند؟ يا در سياستي شبيه به پژوهشگاههاي بسيار معتبر ماكس پلانك در آلمان، بهتر است تا پذيرش دانشجو به طور غيرمستقيم از طريق يك كانال دانشگاهي صورت پذيرد.
نكته دوم اينكه، صرف نظر از اين موضوع كه پرداخت پژوهانه به دانشجويان دكتري يك امر ضروري و متداول در دنياست، ولي اعمال چنين سياستي تنها از سوي يك مركز در كشور باعث آسيب به ديگر مراكز علمي و دانشگاهي و شكسته شدن چرخه همگن علمي خواهد شد. تصور كنيد كه مراكز دانشگاهي درجه يك كشور كه داراي توانايي علمي در زمينههاي بسيار متنوع هستند شانس پذيرش بهترين دانشجويان خود را صرفاً به دلايل جذابيت مالي از دست داده و اين تنوع در طول ساليان منجر به سوق يافتن بهترين دانشجويان به سمت موضوعات خاص در يك مركز خواهد شد. نتيجه چنين سياستي جذب دانشجويان عالي در آن مركز و افزايش طبيعي توليدات علمي در برخي زمينههاي خاص و اختصاص بودجه بيشتر به تناسب كميت توليدات و رشد و ادامه اين چرخه معيوب در طول زمان خواهد شد. لذا اگر قرار است كه سياست درست پرداخت پژوهانه در كشور اعمال شود، درست آن است كه در تمامي مراكز علمي و دانشگاهي پياده شود، در غير اين صورت مفيدتر آن است كه اصلاً اعمال نشود.
* استاديار دانشكده فيزيك دانشگاه تهران و پژوهشگر پژوهشگاه دانشهاي بنيادي
