در حالي كه مطابق قانون «ترويج تغذيه با شير مادر و حمايت از مادران در دوران شيردهي»، مادران شيرده بعد از شروع به كار مجدد در صورت ادامه شيردهي ميتوانند حداكثر تا 24 ماهگي كودك روزانه يك ساعت از مرخصي (بدون كسر از مرخصي استحقاقي) استفاده كنند و امنيت شغلي آنها پس از پايان مرخصي زايمان و در حين شيردهي بايد تأمين شود، اما در عمل چنين مزيتي تنها شامل حال بانوان شاغل در بخش دولتي ميشود و شاغلان بخش خصوصي خيلي وقتها به جرم بارداري اخراج ميشوند.
هفته اول اگوست مطابق با 10 تا 16 مرداد هر سال بهعنوان هفته جهاني شير مادر نامگذاري شده است و هدف اصلي از اين نامگذاري، علاوه بر تشويق مادران به تغذيه شيرخوار با شير خود، توجه دادن متوليان سلامت، قانونگذاران و مديران اجرايي به اهميت استفاده و ترويج تغذيه با شير مادر است. در قانون كشور ما نيز در اين باره پيشبينيهايي صورت گرفته با وجود اين اما بسياري از شركتها و بنگاهها به خصوص در بخش خصوصي اين بخش از قانون را نيز به دليل بار مالي ناديده ميگيرند. تازه اين براي شركتهايي است كه نيروهاي خانم در آنها ميتوانند بعد از بارداري به محيط كار بازگردند، در حالي كه بنا به آمار ارائه شده از سوي معاون فني و درآمد سازمان تأمين اجتماعي طي دورهاي 18 ماهه بيش از يك سوم زنان شاغل به دليل بارداري اخراج شدهاند. با وجود اين اما رئيس اداره سلامت كودكان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي از تشكيل كارگروه حمايت از مادران شاغل در شيردهي و پرورش كودكان ظرف يك ماه آينده خبر ميدهد.
تسهيلات قانوني براي مادران شيرده انتخاب ميان شغل يا بچهدار شدن اگرچه قياس معالفارق است اما نياز، بسياري از زنان جامعه ما را بر سر اين دوراهي قرار داده است. به همين خاطر هم هست كه نرخ باروري زنان در جامعه به 1/8 رسيده است. اين در حالي است كه قانون براي مادران شيرده هم تسهيلاتي را در نظر گرفته است.
در سال 74 قانوني براي مادران شاغل تصويب شد تا بتوانند در مدت شيردهي فرزندانشان، يك ساعت بيشتر در كنار آنها باشند. بر اساس تبصره 1 ماده 3 قانون ترويج تغذيه با شير مادر و حمايت از مادران در دوران شيردهي مصوب 22/6/1374، مادران شاغل ميتوانند پس از اتمام مرخصي زايمان روزانه از يك ساعت مرخصي (بدون كسر از مرخصي استحقاقي) براي شيردهي تا 20 ماهگي كودك استفاده كنند. طبق اين مصوبه مجلس، مادران شاغل در بخش دولتي ميتوانند روزانه يا يك ساعت ديرتر در محل كار حاضر شوند يا يك ساعت زودتر محل كار خود را ترك كنند.
بر اساس آييننامه اجرايي اين قانون، استفاده از مرخصي ساعتي تا 20 ماهگي كودك، منوط به ارائه گواهي مركز بهداشتي- درماني مبني بر تغذيه شيرخوار توسط مادر است. علاوه بر اين مادران شاغل بايد در كار قبلي خود اشتغال يابند و در اين دوران، نقل و انتقال آنها ممنوع است.
مادران مشمول اين قانون، ميتوانند طي ساعات مقرر كار روزانه، حداكثر از يك ساعت مرخصي ساعتي استفاده كنند و همچنين ميتوانند بر حسب نياز كودك مرخصي مزبور را حداكثر در سه نوبت استفاده نمايند كه البته اين بند از آييننامه مشمول مادراني ميشود كه فرزندانشان در مهدكودك نزديك محل كار مادر نگهداري ميشود و امكان رفت و آمد در ساعات اداري براي مادر مقدور است. اين قانون در سال 86 اصلاحاتي داشت؛ افزايش مرخصي شيردهي زنان شاغل از 20 ماهگي كودك تا 24 ماهگي نوزاد و افزايش مدت مرخصي براي دوقلو يا چند قلوها به دو ساعت از جمله اين اصلاحات بود.
البته اين قانون نيز مثل قانون افزايش مرخصي زايمان تنها در سازمانهاي دولتي اجرايي ميشود اما بخش خصوصي در اغلب موارد خود را ملزم به رعايت اين قوانين نميداند. بنا به تأكيد رئيس اداره سلامت كودكان وزارت بهداشت، قوانين كار مادران شاغل به ويژه در بخش خصوصي بايد مورد توجه سياستگذاران قرار گيرد. بركاتي تصريح ميكند: مادران شاغل به ويژه در بخش خصوصي در صورت استفاده از قوانين ساعات شيردهي كودكان خود، امنيت شغلي ندارند و از مرخصيهاي زايمان و شيردهي استفاده نميكنند. به باور رئيس اداره سلامت كودكان وزارت بهداشت، اين مادران به اين دليل كه به شغل خود نياز دارند و اگر شغل نداشته باشند، نميتوانند نقش حمايتي و پرورشي را براي كودكان خود ايفا كنند، از اين مرخصي چشم ميپوشند.
ضرورت شير مادربركاتي تأكيد ميكند: اگر ميخواهيم طي سالهاي آينده نسل سالم، مولد و باهوشي داشته باشيم بايد به مزاياي تغذيه با شير مادر تا شش ماهگي و يك سالگي توجه كافي شده و از مادران شاغل حمايت شود.
وي با تأكيد بر اهميت فرهنگسازي حمايت از مادران شاغل براي شيردهي و پرورش كودكان درباره راهكار برقرار كردن عدالت در بخش خصوصي و دولتي معتقد است بايد اين باور در كارفرمايان ايجاد شود كه اگر دغدغه مادران شاغل را برطرف كنند، اين زنان تمايل بيشتري براي بهتر انجام دادن كارها خواهند داشت.
بركاتي با اشاره به لايحه ترويج تغذيه با شير مادر گفت: در اين حوزه خيلي كار كردهايم و با تشكيل كارگروه حمايت از مادران شاغل در شيردهي و پرورش كودكان، فضاي اجتماعي براي حمايت از آنان ايجاد خواهد شد. وي با اشاره به شعار روز جهاني تغذيه با شير مادر (دهم مرداد / اول اوت) مبني بر حمايت از مادران شاغل در شيردهي و پرورش كودكان ميافزايد: اين كارگروه با همكاري معاونت امور زنان رياست جمهوري، وزارت رفاه و سازمان بهزيستي تشكيل خواهد شد و قوانين كار مادران شاغل را در خصوص شيردهي و پرورش كودكان مورد مداقه و پيگيري قرار ميدهد. به گفته وي، اين كارگروه نقش حمايتي از قوانين كار مادران را ايفا و چالشهاي قوانين موجود را پيدا كرده و در اجرايي كردن و ارتقاي آنها تلاش خواهد كرد.
