بورس تهران در دومين روز كاري پس از انتشار خبر توافق هستهاي نيز با افت نماگرهاي اصلي مواجه شد تا حيرت همگان از تغييرات دماسنج اقتصاد ايران پس از توافق هستهاي بيشتر و بيشتر شود و اين سؤال در اذهان شكل بگيرد كه چه عواملي بر شكلگيري روند منفي بورس مؤثر واقع شده است؟
در بيان اولين دليل افت بورس بعد از توافق هستهاي بايد عنوان داشت كاهش قيمت سهام طي 18ماه گذشته و ركود در بخش اقتصاد موجب شده است با جان گرفتن قيمت سهام شركتهاي بورسي (در روز قبل از انتشار خبر توافق هستهاي)، سهامداران حقوقي به سرعت سهام خود را در قيمت مورد نظر عرضه كنند، اين امر چنان قابل ملاحظه بوده است كه خوشبيني ناشي از توافق هستهاي را در بازار بورس به قهقرا برده است و به رغم آنكه انتظار ميرفت بعد از انتشار متن توافق، بازارسهام با افزايش دسته جمعي شاخصها مواجه شود، بورس يك روز بعد از توافق آرام گرفت.
اقتصاد چند سالي است كه در ركود به سر ميبرد و تمامي صنايع بيرون بورس و داخل بورس نيز با درد مشترك كمبود نقدينگي روبهرو هستند، بدين ترتيب شواهد بيانگر آن است سهامداران حقوقي بازار سهام حالا كه كمي قيمت سهام در برخي از گروهها با رشد مواجه شده است، به سرعت سهم خود را به ريال تبديل كردند تا مشكل نقدينگي خود را برطرف كنند، از سوي ديگر دگرگوني خاصي همزمان با توافق هستهاي در اقتصاد ايران در حال شكلگيري است كه سهامداران حقوقي گويا متوجه اين دگرگوني شدهاند و درصدد تغيير پرتفو يا سبد داراييهاي خود برآمدهاند به نوعي كه برخي از سرمايه داران ترجيح دادهاند سهام خود را تغيير دهند و برخي ديگر سهام خود را به ساير داراييها مانند ارز تغيير دادهاند. در همين راستا بايد عنوان داشت برخي كارشناسان براين باورند كه حتي در روزهاي بهبود اندك بورس، برخي سهامداران حقوقي، سهام خود را براي خريد ارز در بازار سرمايه عرضه كردهاند.
از سوي ديگر تا پيش از اين به دليل محدوديت سهم در بازار سرمايه تا خبر خوشي بازار را تحت تأثير قرار ميداد بازار به يكباره با رشد قيمت سهمهاي موجود و در پي آن افزايش دسته جمعي نماگرها روبهرو ميشد اما مديريت فعلي بورس با عملياتي كردن سياستي مبني بر رشد افقي بازار سعي كرده با عرضه سهام (حتي در مواقعي كه بازار با ركود مواجه است) شرايطي بهوجود بياورد تا در صورت ورود نقدينگي جديد به بورس يا اينكه اثرپذيري بورس از اخبار مثبت همانند خبر توافق هستهاي، بازار با افزايش حباب گونه سهم مواجه نشود.
در حقيقت به دليل تزريق سهم جديد به بازار سرمايه، بورس تهران در اثر عوامل داخلي و بيروني با تكانههاي قابل ملاحظه روبهرو نميشود و دليل اين امر را بايد در عرضههاي مستمر سازمانهايي چون سازمان خصوصيسازي در بازار سرمايه جستوجو كرد.
نكته قابل تأمل ديگر در خصوص تعلل بورس براي رشد در روزهاي اوليه بعد از توافق نيز آن است كه چشمانداز آتي اقتصاد و بورس هنوز مبهم است وشرايط بازار سرمايه در پسا تحريم به خوبي توسط مسئولان و متوليان بازار ترسيم و تشريح نشده است. همين ابهام از آينده بورس، سهامداران حقوقي و صاحبان صنايع را نگران كرده است زيرا بيم آن دارند كه به واسطه توافق هستهاي، كالاهاي خارجي به بازارهاي ايران سرازير شده و سهم توليدكنندگان داخلي از بازار ايران از دست رود. گفتني است شرايط براي رقابت توليدكنندگان داخلي با توليدكنندگان خارجي بسيار نابرابر است به طور نمونه يك توليدكننده امريكايي براي تأمين مالي در سال تنها 3درصد سود بايد به بانكها بپردازد ولي يك توليدكننده داخلي در سال بايد حدود 30درصد سود بابت هزينه تأمين مالي به بانكها بپردازد.
همچنين دوفاكتور آينده قيمت ارز و ابهام در نرخ خوراك پتروشيميها بازار را تحت تأثير قرار داده است كه با روشن شدن تكليف فاكتورهاي فوق ميتوان تا حدودي به بهبود شرايط بازار كمك كرد. در هر حال به نظر ميرسد دولت نيز خود تصوير صحيح و روشني از شرايط اقتصاد بعد از توافق هستهاي ندارد اما به هر حال صنايع وارداتمحور و همچنين صادراتمحور موجود در بازار بورس كشور نگرانيهاي عمدهاي از شرايط بعد از تحريمها دارند و ميترسند رقباي خارجي براي اخذ سهم آنها از بازارهاي كشور بر سر آنها خراب شوند و زيان اين رقيب جديد نيز به ساير زيانهاي تحميلي به آنها افزوده شود. در نهايت به نظر ميرسد بورس تا رفع ابهامهاي موجود در اقتصاد ايران روند كجدار و مريز فعلي خود را ادامه خواهد داد و تا روشن شدن استراتژي اقتصادي دولت در دوران پساتحريم بورس هم به انتظار مينشيند.
