ما مهمان اين ماهيم و بايد تا ميتوانيم از خجالت ميزبان درآييم چون خودش وعده داده من به همه دعاها جامه اجابت ميپوشانم، حالا كه چنين فرصتي نصيبمان شده بهتر است تا ميتوانيم تلاش كنيم كه مهمانان خوبي باشيم، تا ميزبان هم حق مهماني و پذيرايي را ادا كند. قديمترها، مادربزرگ و پدربزرگها وقتي ماه رمضان ميرسيد ميگفتند «ماه رحمت اومده، خدا همه درهاي جهنمش رو بسته و به مؤمنان وعده بهشت قطعي رو ميده». حقيقتاً هم ماه، ماه بركت و مغفرت است. اگر تا ماه قبل يك ختم قرآن ميخواندي و ثواب يك خط را ميبردي اين ماه يك خط ميخواني اما ثواب يك ختم قرآن را ميبري. اگر تا ماه قبل يك وعده غذا اطعام ميكردي ثواب يك وعده را ميبردي اين ماه هر افطاري دادن ثوابت 70 اسير آزاد شده را برايت رقم ميزند. با تصور محدودمان هم كه دو، دوتا، چهارتا كنيم به راحتي ميتوانيم بفهميم چه معامله پرسودي است آن هم فقط به نفع ما.
ماهي سرشار از خاطرات ناب
راست است كه ميگويند ماه رمضان ماه رحمت خداست و در اين ماه عزيز هرچه از خدا به بندگانش ميرسد فقط و فقط رحمت است و مغفرت. همه ذوق خدا براي اين ماه به بندههايش هم منتقل ميشود. اگرچه ماه روزهداريهاي سخت، همراه با تشنگي و گرسنگي است اما شهر مملو از كساني است كه شوق رمضاني دارند. همه تلاش ميكنند براي لحظه افطار كنار يك سفره باشند، روي جمعنشينيهاي بعد از افطار و صله رحمهاي اين ماه بيشتر از بقيه ماهها ميشود حساب باز كرد. خاطرات سحر، بيدار شدنهاي قبل از اذان، سحريخوردنهاي هول هولكي و لحظه اذان همه جزو خاطراتي است كه در ذهن ثبت ميشود و همه تلاش ميكنند اگر خاطرهاي قرار است ثبت شود جزو بهترينها باشد.
خاطرات و لحظات اين ماه زير سايه لطف و توجه ميزبان آنقدر خاص و ناب ميشود كه تا سالها بعد جزو بهترين خاطرات كودكان، نوجوانان و جوانان است.
لذت نشستن كنار سفره افطار و بيدار شدن سحر آنقدر وصف نشدني است كه هيچ كسي نميتواند ناديدهاش بگيرد حتي كودكان و خردسالان خسته وكم توان، افراد مسن و ناتوان، بيماران و بانواني كه بچه شير ميدهند و توانايي روزه گرفتن ندارند هم نميتوانند از خير آن بگذرند. همه ما در روزهاي گرم تابستان خستگيها، تشنگيها و گرسنگيهاي طول روز را تحمل ميكنيم و به يك لحظه، در كمتر از يك دهم ثانيه با شنيدن صداي اذان مرحوم مؤذنزاده انگار جان تازهاي وارد جسممان ميشود و همه خستگيها را فراموش ميكنيم. چقدر دلنشين است لحظه افطار و سحر و دعاها و مناجاتهاي اين ماه و جلسات قرائت قرآن كه شببهشب در مساجد شهر برگزار ميشود.
ماه مراقبت
حقيقت اين است كه به واسطه يك ماه روزهداري، مراقبتهايي از رفتار و گفتارمان در طول روز ميكنيم كه سختي تحمل تشنگي و گرسنگيمان را از دست ندهيم. سخت است ساعتها نخوردن و ننوشيدن را به جان بخري اما زمان حساب كه برسد ببيني فلان لحظه حرفي زدي، غيبتي كردي، دلي شكستي كه همه ثواب يك ماههات را به باد داده است؛ پس خودمان با خودمان تصميم ميگيريم بيشتر از هميشه در اين ماه ثواب جمع كنيم و مواظب باشيم كه ثوابمان به گناه تبديل نشود. اين تفكر باعث ميشود كه رفتارهاي اجتماعي و خانوادگي ما در يك ماه رمضان طوري تغيير كند كه انگار كلاً فرهنگ و سبك زندگي مردم تغيير كرده است. حقيقت اين است كه رمضان هر سال با همه آموزههاي اخلاقي و دينياش ميتواند تمريني باشد براي سالم زندگي كردن در ماههاي ديگر سال. رمضان هر سال فرصتي است براي حذف بديها، اضافه كردن خوبيها و استمرار لحظات خوب و فارغ از بدي و تمرين سبك زندگي شايسته براي هر ايراني مسلمان.
در حقيقت رفتارهاي انسان و فعاليتهاي اجتماعي او در اين ماه با تمام ماههاي سال متفاوت است و از آنجايي كه در اين ماه به لحاظ روزهدار بودن از بسياري از گناهان و رفتارهاي اشتباه دوري ميشود لحظهلحظه اين ماه براي افراد روزهدار ماهي سرشار از بركت توأم با رفتارهاي صحيح اجتماعي است، به گونهاي كه بسياري از رفتارهاي افراد در اين ماه يك رفتار مناسب شخصيتي است كه علاوه بر ديگران خود فرد روزهدار نيز از اينگونه رفتارها احساس شادماني و شعف ميكند. پايان رمضان هر سال سازمانهاي متولي رسيدگي به جرم و جنايت و آسيبهاي اجتماعي آماري شگفتانگيز از كاهش مشكلات اخلاقي و اجتماعي ارائه ميدهند كه شوكهكننده است. يكباره با شروع ماه رمضان تمام جرائمي كه براي حذف آنها از زندگي برخي مردم بايد ماهها آموزش، هزينه و امكانات صرف ميشد صرفاً براي روزهداري بهتر از سطح جامعه پاك ميشوند. دوري گزيدن از گناه و چشم پوشيدن از رفتارهايي كه تا همين ديروز براي افراد لذتبخش بود و حالا ترك آنها لذتبخشتر است باعث ميشود تا فرد شيريني خاصي را در زندگي خود احساس كند. شيريني كه حلاوت آن تا مدتها ادامه دارد، براي همين است كه همه به نوعي از فرا رسيدن ماه مهماني خدا خوشحال و شادمان ميشوند. به راستي تغيير به اين بزرگي چطور ممكن است؟
بندگي حقيقي در ماه مهماني
دكتر پويان شكري، جامعهشناس با تأييد تغييرات بسيار وسيع اجتماعي در اخلاق، رفتار و حتي اقتصاد مردم در ماه مبارك رمضان ميگويد: آنقدر سبك زندگي آدمها در اين ماه با تمامي ماههاي سال فرق ميكند كه بعضي وقتها فكر ميكني در اين شهر كه قدم ميزني قبلاً نبودهاي! مردم وقتي صبحشان را با سحري و صداي اذان و نماز اول وقت شروع ميكنند خود به خود تا چند ساعت بعد از سحر احساس روحانيت و گناه نكردن را با خود دارند. وقتي عصر ميرسد انتظار ميرود از انرژي اين احساس كم شود، اما نزديك شدن به لحظات افطار و اذان مغرب هم اين احساس گناه نكردن و مهربان بودن را شارژ ميكند. دقيقاً همه اتفاقهاي ريز و درشت اين ماه باعث ميشود كه ساعت كاري و فعاليت انسانها و انجام كارهاي روزمرهاش با ماههاي قبل متفاوت شود. سحرخيزي، نماز اول وقت، كمخوري، اطعام دادن و نيكي كردن، پرهيز از گناه و رفتارهايي مانند دروغ و غيبت، تلاش براي انجام فعاليتهاي شرعي و مذهبي مثل قرآن خواندن و مسجد رفتن، كمك به مستمندان، صلهرحم، شب زندهداري، رفع كدورتها و آشتي افراد با يكديگر، برگزاري مراسم احيا و عيادت از بيماران تنها بخشي از رفتارهاي متفاوت ما در ماه رمضان در مقايسه با ساير ماههاي سال است كه وسيع بودن و پررنگ بودنش به شدت به چشم ميآيد. وي ميافزايد: شايد براي همين است كه وقتي به آمارها نگاه ميكنيم متوجه ميشويم ميزان جرائم و تخلفات در اين ماه نسبت به ساير ماههاي سال به طور چشمگيري كاهش مييابد و اشتباه نگفتهايم اگر مدعي شويم كاهش جرائم و پروندههاي قضايي در ماه مبارك رمضان از بركات ماه خدا يعني ماه مبارك رمضان است. كاهش تشكيل پروندههاي دعوا، ضرب و شتم، سرقت و فحاشي يكي از چندين نمونههاي كاهش جرائم اجتماعي در ماه مبارك رمضان است. جاي بسي شگفتي است كه ما در اين ماه خوشبختانه شاهد كاهش بسيار چشمگير طرح دعواهاي خانوادگي و طلاق نيز هستيم.
شكري خاطرنشان ميكند: تهذيب نفس و گرايش به معنويات در ماه مبارك رمضان مردم را از انجام كارهاي خلاف باز ميدارد و آمارها نشان از كاهش چشمگير جرائمي همچون سرقت، قتل و آدمربايي در اين ماه دارد.
شايد بهترين تأييد بر گفتههاي دكتر پويان شكري، جامعهشناس، گفتهها و آمار و اسنادي است كه از سوي نيروي انتظامي و مسئولان قوه قضائيه نيز مطرح ميشود. وقتي صحبت از ارائه آمار و ارقام مربوط به جرائم ماه رمضان ميرسد مسئولان اين سازمان امنيتي بارها در گفتههاي خودشان تكرار ميكنند كه كاهش جرائم و بزه اجتماعي در ماه رمضان تعجبآور است كه يقيناً اين هم از بركات اين ماه مبارك است. در ماه مبارك رمضان ميزان جرم و انجام گناه به حداقل رسيده و به طرز چشمگيري كاهش مييابد، به عنوان مثال جرائم خشن، سرقت از منازل، انحرافهاي اخلاقي و قانونگريزي تا حدود زيادي كاهش پيدا ميكند و بر احساس امنيت عمومي به صورت معناداري تأثير ميگذارد. اولين و مهمترين نكتهاي كه در مورد تطابق اصول معنوي ماه رمضان و تأثيرات اجتماعي اين ماه در رفتارهاي مردم ميشود پيدا كرد حضور پررنگ معنويات، اعتقادات و سبك زندگي ديني در اين ماه است كه به عنوان مهمترين راهكار پيشگيري از جرائم به شدت احساس ميشود. از منظر جامعهشناسان و مسئولان نهادهاي اجتماعي در واقع ماه رمضان فرصتي براي بازگشت به خود است. حقيقت اين است كه مردم در اين ماه بيشتر از ساير ماهها روي رفتارهاي حال و گذشتهشان فكر ميكنند تا جايي كه بسياري از مجرمان در اين ماه تلاش ميكنند كه در هر شرايطي دست به معصيت نزنند و مرتكب خلاف نشوند. شايد براي همين است كه حجم ورودي پروندهها به دادسراها و محاكم قضايي در ماه رمضان كاهش مييابد.
آمارهاي فراواني در دست است كه نشان ميدهد در ماه مبارك رمضان به طور قابلتوجهي از ميزان وقوع جرم، كجروي و دستيازديدن به بسياري از كنشهاي مغاير با ارزشهاي اجتماعي و قواعد اخلاقي و ضوابط قانوني، كاسته ميشود چراكه اين ماه، ماه كنترل نفس است و انسان را از هرگونه خطا باز ميدارد.
نكته جالبتر اينكه اگر در ماه رمضان شاهد كاهش جرائم و بزهكاريها هستيم خوشبختانه اين موارد در شبهاي احيا به صفر ميرسد، چرا؟ بازهم سرنخ به افزايش اعتقادات اجتماعي ميرسد. شبهاي قدر و احيا شبهايي است كه احساسات پاك و معنوي مردم به اوج ميرسد و پايبندي به همين احساسات است كه باعث ميشود در كنار كاهش آمار جرائم در ماه مبارك رمضان، در شبهاي قدر ميزان جرائم به حدود صفر برسد كه اين موضوع نشاندهنده اهميت ماه مبارك رمضان براي مردم و قداست اين ماه عزيز است كه به ماه خدا معروف شده است.
دكتر شكري در اين باره ميگويد: هر فرد روزهداري ميتواند با كمي تأمل و تلاش در روابط زندگي فردياش در اين ماه- چه در بُعد فردي و چه در بُعد اجتماعي- اميدوار به ايجاد يك زندگي جديد در مسير پاكي باشد. مديريت زمان، شب زندهداري، صله رحم، تقويت اراده و اصلاح الگوي تغذيه از مواردي است كه فرد روزهدار براي تزكيه نفس خود بايد روي آنها كار كند.
قطب معنويت كشور تقويت ميشود
دقت كردهايد در ماههاي عادي سال فعاليت مساجد و مراكز فرهنگي و مذهبي به برپايي نماز جماعت، دعاي ندبه و دعاي كميل شبهاي جمعه محدود ميشود؟ اما در مقابل، با آغاز ماه رمضان گرايش مردم و سوق فعاليتهايشان به سمت مساجد و مراكز است. مردم در اين ماه ترجيح ميدهند بيشتر وقتشان را در مساجد سپري كنند، برخلاف ساير ماههاي سال مردم اين ماه ترجيح ميدهند حتي نماز صبح را در مسجد و به جماعت ادا كنند. مردم ترجيح ميدهند حتي بيشترين اوقات و ساعتهاي شبهاي رمضان هم به شبزندهداري و قرائت قرآن در مسجد سپري كنند. براي همين است كه وقتي اين روزها به مساجد شهر سر ميزنيم تعدادي از افراد مؤمن مخصوصاً نوجوانان و جوانان را ميبينيم كه مسجد را براي ميزباني افطار و سحر روزهداران آماده ميكنند.
در اين ميان فعاليت چشمگير و پرشور نوجوانان و جوانان در مساجد نيز يكي از مهمترين شاخصههاي ماه مهماني خداست، به گونهاي كه اين افراد از سر شوق و از روي اشتياق و با نيت رضايت خدا قبل از فرا رسيدن ماه مبارك رمضان مسجد را براي مهمانان اين ماه آماده ميكنند و در طول ماه مبارك رمضان نيز فعاليتهاي بسيار ارزشمندي دارند.
حجتالاسلام والمسلمين سيدمحمد توحيدي، امام جماعت يكي از مساجد است كه با تأييد حضور بيشتر مردم خصوصاً جوانان در ماه مبارك رمضان در اماكن مذهبي مانند مساجد ميگويد: يكي از نكات جالب توجه در ماه مبارك رمضان اين است كه همزمان با فرا رسيدن اين ماه مبارك حضور افراد در مسجد به عنوان مهمترين خاستگاه و جايگاه مذهبي به طور چشمگيري افزايش مييابد و افراد مختلف خصوصاً نوجوانان و جوانان در مسجد حضور مييابند، انگار مردم در اين ماه مسجد آمدن و نماز اول وقت خواندن را به هر چيز ديگري ترجيح ميدهند، حتي بر خوابيدن و استراحت بعد از اذان صبح.
رفتارهاي اعتقادي و سبك زندگي ديني مردم در ماه رمضان آنقدر پرانرژي و ماندگار است كه نه تنها در بين قشر وسيعي از مردم با هر ميزان اعتقاد، سطح اجتماعي و اقتصادي ديده ميشود، بلكه چنان قدرتي دارد كه گاه تا ماههاي بعد از رمضان هم در بين مردم ادامه دارد. حقيقت اين است كه ماه مبارك رمضان فرصت بسيار مغتنمي است براي اينكه بتوان اقشار گوناگون مردم خصوصاً نوجوانان و جوانان را با شيرينيهاي زندگي اسلامي و مباني ديني آشنا كرد.
حجتالاسلام والمسلمين توحيدي با تأكيد بر اينكه مردم در اين ماه از رفتارهاي هم الگو برداري ميكنند و رفتار خوب و حسنه به سرعت در بين مردم فراگير ميشود، ميافزايد: براي همين است كه فعاليتهاي مساجد و ديگر مراكز ديني و مذهبي در ماه مبارك رمضان افزايش مييابد. مردم در اين ماه تلاش ميكنند بديها را نبينند، حذف كنند و ناديده بگيرند. در مقابل، همه تلاششان را بهكار ميبندند كه خوبيها را تكثير كنند و در بين سايرين هم رواج دهند. گذشت و صبوري كه در ساير ماههاي سال به شدت كاهش پيدا ميكند و اغلب به مشاجرهها و درگيريهاي سطح جامعه منتهي ميشود در اين ماه چنان افزايش پيدا ميكند كه اغلب همه با بزرگواري از كنار اشتباهات يكديگر ميگذرند.
